ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΙΑ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΣΤΗΝ ΝΕΑ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΕΥΞΕΙΝΟΥ ΠΟΝΤΟΥ

Posted on June 23, 2017, 11:17 pm
FavoriteLoadingAdd to favorites 27 secs

Η Ρωσία επί δεκαετίες είναι η βασική πηγή εφοδιασμού της Ευρώπης με φυσικό αέριο, μεγάλο μέρος του οποίου μεταφέρεται μέσω της περιοχής του Ευξείνου Πόντου.

Οι ευρωπαϊκές εισαγωγές από τη Ρωσία κυμάνθηκαν μεταξύ 20% και 30%. Την τελευταία δεκαετία, αυτές οι παραδόσεις ήταν σχετικά σταθερές και αβέβαιες. Ακόμη και κατά την διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η Σοβιετική Ένωση απέφυγε να αποκομίσει πολιτικά οφέλη από την εξάρτηση της Δυτικής Ευρώπης από το φυσικό της αέριο.

Η σταθερή αυτή σχέση άρχισε να αλλάζει καθώς η Ρωσία έχασε την επιρροή της στην Ανατολική Ευρώπη. Ο μειωμένος έλεγχος των χωρών διαμετακόμισης όπως η Λευκορωσία και η Ουκρανία έχει διαταράξει τις σταθερές παραδόσεις φυσικού αερίου στην Ευρώπη.

Οι διαδοχικές διακοπές στον εφοδιασμό της Ευρώπης με αέριο από την Ρωσία δια μέσω της Ουκρανίας( τα έτη 2005-2009 ), κορυφώθηκε με τον πλήρη αποκλεισμό ανεφοδιασμού φυσικού αερίου για την Ουκρανία μετά την εισβολή της Ρωσίας και την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014.

Οι ενέργειες αυτές αύξησαν τις ανησυχίες στην Ευρώπη για την ασφάλεια του εφοδιασμού με φυσικό αέριο και ενθάρρυνε τις φωνές για μείωση της εξάρτησης της από το ρωσικό αέριο. Η εξάρτηση αυτή αν δεν ελεγχθεί, δίνει στη Ρωσία υπερβολική επιρροή στις εγχώριες πολιτικές, ιδιαίτερα στην Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη, όπου ορισμένες χώρες βασίζονται εξ ολοκλήρου στην προμήθεια φυσικού αερίου από την Ρωσία.

Η κυριαρχία της Ρωσίας στην παράδοση του φυσικού αερίου στην Ευρώπη τείνει να αποδυναμώνεται, κυρίως λόγω των νέων μεθόδων μεταφοράς του φυσικού αερίου καθώς και στις νέες πηγές εφοδιασμού.

Η μεταβαλλόμενη αγορά φυσικού αερίου επέτρεψε στην Ευρώπη να διαφοροποιήσει τον εφοδιασμό της με φυσικό αέριο.

Ανακαλύψεις φυσικού αερίου στις ΗΠΑ, την Αυστραλία και το Αζερμπαϊτζάν, σε συνδυασμό με την εμφάνιση του εμπορικού ΥΦΑ (υγροποιημένο φυσικό αέριο- (LNG), έδωσαν παγκόσμιο εύρος στο φυσικό αέριο.

Το ΥΦΑ μείωσε τις περιφερειακές εξαρτήσεις, επειδή το αέριο δεν χρειάζεται πλέον να μεταφέρεται μέσω αγωγού. Το φυσικό αέριο των ΗΠΑ ή της Αυστραλίας μπορεί να μεταφερθεί σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου με τη μορφή ΥΦΑ και μπορεί να ανταγωνιστεί τους περιφερειακούς προμηθευτές όπως την Ρωσία, την Νορβηγία, που παράγουν φυσικό αέριο μέσω της παραδοσιακής υποδομής αγωγών.

Την σημερινή περίοδο, η αγορά φυσικού αερίου αρχίζει να εξισώνεται με την αγορά πετρελαίου, όπου η τιμή και όχι η τοποθεσία καθορίζει τις συναλλαγές.
Οι εξελίξεις αυτές τροποποιούν την γεωπολιτική του φυσικού αερίου στην περιοχή με αποτέλεσμα :

α. Η Τουρκία θα εντείνει την προσπάθεια να εκμεταλλευτεί τη γεωγραφική της θέση για να γίνει κέντρο φυσικού αερίου για την Ευρώπη.

β. Οι νέοι αγωγοί φυσικού αερίου από τη Ρωσία και το Αζερμπαϊτζάν προς την περιοχή του Ευξείνου Πόντου θα αναδιαμορφώσουν την γεωπολιτική του φυσικού αερίου στην Ευρώπη.

γ. Οι σχέσεις μεταξύ των κρατών της Μαύρης Θάλασσας θα υποστούν σημαντικές αλλαγές καθώς η Τουρκία αναπτύσσεται γεωπολιτικά στην περιοχή και η Ουκρανία θα απολέσει το πλεονέκτημα ως χώρας διαμετακόμισης φυσικού αερίου.

δ. Η Ρωσία χάνει μέρος της πολιτικής επιρροής της στην περιοχή καθώς νέες μη Ρωσικές πηγές φυσικού αερίου έρχονται σε απευθείας σύνδεση στην περιοχή του Ευξείνου Πόντου.

ε. Οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης εκλαμβάνουν αυτές τις νέες συνθήκες ως ευκαιρία να μειώσουν την εξάρτησή τους από το ρωσικό φυσικό αέριο. Πολλές από αυτές τις χώρες, οι οποίες βασίστηκαν στη Ρωσία για τον ανεφοδιασμό τους, υποστηρίζουν τη διαφοροποίηση τους από τη Ρωσία, μεταξύ άλλων αυξάνοντας τις εισαγωγές σε ΥΦΑ.

στ. Η Λιθουανία και η Πολωνία έχουν ολοκληρώσει πρόσφατα τερματικά εισαγωγής ΥΦΑ και σχεδιάζουν να τα επεκτείνουν. Η Πολωνία στοχεύει στην κατασκευή ενός άλλου τερματικού σταθμού μέχρι το 2020. Η Εσθονία διαθέτει δύο εγκαταστάσεις που θα ολοκληρωθούν μέχρι το 2020.

Η Ανατολική Ευρώπη υποστηρίζει την εισαγωγή φυσικού αερίου από το Αζερμπαϊτζάν μέσω του αγωγού φυσικού αερίου που βρίσκεται υπό κατασκευή (Trans-Anatolian Natural Gas Pipeline – TANAP). Αντιτίθεται όμως στο Nord Stream 2, καθώς πιστεύεται ότι θα επεκταθεί η εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο στο μέλλον.

Η Δυτική Ευρώπη, επικεντρώνεται περισσότερο στη διασφάλιση αξιόπιστου εφοδιασμού παρά στoν περιορισμό της ρωσικής επιρροής. H Γερμανία, η οποία έχει ισχυρούς οικονομικούς δεσμούς με τη Ρωσία, θεωρεί τη λύση Nord Stream 1 και τη σχεδιαζόμενη λύση Nord Stream 2 ως εφικτές λύσεις. Οι δύο αγωγοί θα μεταφέρουν ρωσικό φυσικό αέριο απευθείας στη Γερμανία μέσω μιας διαδρομής κάτω από τη Βαλτική Θάλασσα. Το σχέδιο αυτό ευθυγραμμίζεται με τη στρατηγική της Ρωσίας να αποφεύγεται η χρήση της Ουκρανίας ως χώρας διέλευσης.

Η στρατηγική αυτή ενισχύει τα σχέδια της Ρωσίας για το South Stream, έναν αγωγό που προοριζόταν για πρώτη φορά να εισέλθει στην Ευρώπη μέσω της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, αλλά αντιμετώπισε προβλήματα εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα νέα σχέδια αποφεύγουν τα ρυθμιστικά ζητήματα και τα ζητήματα συμμόρφωσης της ΕΕ, μεταφέροντας τον νέο αγωγό μέσω της Τουρκίας.

Το μεταβαλλόμενο εμπόριο φυσικού αερίου στην Ευρώπη θα επιφέρει σημαντικές αλλαγές ρόλων της Ρωσίας, Ουκρανίας και Τουρκίας στην περιοχή όπως παρακάτω:

α. Η θέση της Ρωσίας θα αποδυναμωθεί, δημιουργώντας έναν νέο ενδιάμεσο ρόλο για την Τουρκία μεταξύ της Ρωσίας και της Ευρώπης.

β. Η Ρωσία μπορεί να χρειαστεί να μειώσει τις τιμές προκειμένου να παραμείνει ανταγωνιστική με το ΥΦΑ.

γ. Η Ρωσία, για να διατηρήσει την αξιοπιστία της ως προμηθευτής φυσικού αερίου, θα διαφοροποιήσει τις διαδρομές διαμετακόμισης της από την Ουκρανία. Αυτό το σχέδιο περιλαμβάνει την εναλλαγή του South Stream για την τουρκική ροή. Η κίνηση είναι σημαντική όχι μόνο για το εμπόριο της Ρωσίας με την Ευρώπη, αλλά και για τις μελλοντικές επιχειρήσεις της. Η φερεγγυότητα της Ρωσίας θεωρείται κρίσιμη καθώς εισέρχεται σε άλλες αγορές όπου δεν υπάρχει άμεση σύνδεση αγωγού. Οι ρωσικές επιχειρήσεις Novatek και Gazprom σχεδιάζουν νέους τερματικούς σταθμούς εξαγωγής ‘’ΥΦΑ’’.

δ. Η Ουκρανία προσπαθεί να απεμπλακεί από το ρωσικό αέριο εισάγοντας αέριο από την ΕΕ. Η χώρα παραμένει διαμετακομιστικό δίκτυο αερίου που προορίζεται για την Ευρώπη, η Ρωσία έχει μειώσει τον όγκο , υπέρ του αγωγού Nord Stream 1 ή του αγωγού Opal στην Κεντρική Ευρώπη. Αυτή η αλλαγή έχει πλήξει οικονομικά την Ουκρανία, εκτιμάται ότι η Ουκρανία θα χάνει κάθε χρόνο 2 δις δολάρια από τα τέλη διαμετακόμισης.

ε. Η Ουκρανία σχεδιάζει να αναδιαρθρώσει τον πυλώνα της ενέργειας ,δίνοντας βαρύτητα στο πρόγραμμα του ‘’ΥΦΑ’’. Σχεδιάζει νέες εγκαταστάσεις χερσαίων και πλωτών εγκαταστάσεων στην περιοχή της Οδησσού, με χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης τους στο τέλος αυτής της δεκαετίας. Η σημερινή αστάθεια που επικρατεί στην χώρα έχει αρνητικό αντίκτυπο στις προσπάθειες αυτές, με δεδομένο ότι η Τουρκία τοποθετείται ως δυνητικός υποψήφιος για να αναλάβει την θέση της Ουκρανίας στην αγορά.

στ. Η Τουρκία κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, διαφοροποιώντας τη θέση της από την Ρωσία μέσω του TANAP -Αγωγός φυσικού αερίου Ανατολίας (Trans Anatolian Pipeline TANAP) ,επενδύοντας σε τερματικούς σταθμούς εισαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου. Ταυτόχρονα, μια συμφωνία για την οικοδόμηση του τουρκικού ρεύματος, ενός δαπανηρού και μακροπρόθεσμου έργου υποδομής, σηματοδοτεί φιλικές σχέσεις και ισχυρότερους οικονομικούς δεσμούς ανάμεσα στην Ρωσία και την Τουρκία.

ζ. Η Τουρκία θα γίνει η χώρα όπου θα συναντηθούν δύο μεγάλοι αγωγοί φυσικού αερίου το TANAP και το τουρκικό ρεύμα.

Συμπεράσματα :

α. Το ενεργειακό τοπίο της Μαύρης Θάλασσας μεταβάλλεται ταχύτατα. Η παραδοσιακή ισορροπία δυνάμεων αλλάζει, καθώς η Ρωσία χάνει μέρος της προσήλωσής της στον εφοδιασμό με φυσικό αέριο καθώς δρομολογούνται νέες διαδρομές διαμετακόμισης μέσω της Τουρκίας. Η κατασκευή των αγωγών απαιτεί αρκετό χρόνο και μέχρι να αρχίσει η ενεργοποίηση τους ,είναι ξεκάθαρο ότι θα συνεχίζονται τα ‘’παιγνίδια’’ γεωπολιτικού ενδιαφέροντος στην ευρύτερη περιοχή.

β. Η Τουρκία έχει τα περισσότερα κέρδη, καθώς γίνεται ο νέος διάδρομος φυσικού αερίου στην Ευρώπη. Με την εμπιστοσύνη να χάνεται στην ασφάλεια των προμηθειών από τη Ρωσία και την Ουκρανία, η Τουρκία γίνεται μια σημαντική χώρα διέλευσης για το ρωσικό φυσικό αέριο καθώς και για το φυσικό αέριο του Αζερμπαϊτζάν.

γ. Η Ουκρανία πρέπει να επανεξετάσει τη στρατηγική της, λαμβάνοντας υπόψη τις εξελίξεις των αγωγών και τις νέες παραδόσεις ΥΦΑ.

δ. Η κυριαρχία της Ρωσίας στον ενεργειακό εφοδιασμό της Ευρώπης θα εξασθενίσει ,λόγω των νέων προμηθειών φυσικού αερίου στην Ευρώπη που θα προέρχονται είτε μέσω του TANAP είτε υπό τη μορφή ξένου ΥΦΑ.

ε. Ο TANAP και το τουρκικό ρεύμα θα συναντηθούν στα ελληνικά σύνορα, αυτό δίνει ισχυρό κίνητρο σε αμφότερες τις χώρες να θέσουν στην άκρη τις διαφορές που τις χωρίζουν προκειμένου να επωφεληθούν από την ενεργειακή συνεργασία.

Υπτγος ε.α Δεληγιάννης Κων/νος
Πρώην Επιτελής ΝΑΤΟ στο CC-LAND
Μαδρίτη και Αντιπρόσωπος στην
CEPC( Civil Emergency Planning Committee )
Και ερευνητικών προγραμμάτων (ΙDIRA-Ιinteroperability of Data and Procedures in Large Scale Multinational Disaster Response Actions ) στην ΕΕ.

Leave a Reply

  • (not be published)