Γράφει ο Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος- Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Ιδιαίτερα κρίσιμη παραμένει η κατάσταση στο κολοσσιαίο πυρηνικό εργοστάσιο της Ζαπορίζια,ενώ χθες το πρωί βομβαρδίστηκε εκ νέου η πόλη από τους Ρώσους προκαλώντας πολύ σημαντικές ζημιές σε νοσοκομείο. Η κατάσταση παρακολουθείται ενδελεχώς από την Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργεια(ΔΥΑΕ) στη Βιένη, και ορισμένους επιθεωρητές της στην Ουκρανία , ενώ το προσωπικό της πυρηνικής βάσης εξακολουθεί να είναι υπό Ρωσικό έλεγχο.
Το μείζον θέμα που απασχολεί έντονα τους Αμερικανούς, την ΕΕ,την ΔΥΑΕ , το Κίεβο , το ΝΑΤΟ αλλά και τη ευρύτερη διεθνή κοινότητα είναι το ποιες θα ήταν οι συνέπειες ενός πυρηνικού ατυχήματος.
Αν και είναι αδύνατο να πούμε με βεβαιότητα ποιες συνέπειες μπορεί να έχει ένα ατύχημα στον πυρηνικό σταθμό της ΕNERGOATOM στη Ζαπορίζια της νότιας Ουκρανίας , αναφορικά με την ανθρώπινη υγεία , αλλά και το εγγύς περιβάλλον , οι ειδικοί μπορούν να κάνουν κάποιες προβλέψεις.
Όταν οι άνθρωποι σκέφτονται τις πυρηνικές απειλές και τον πόλεμο στην Ουκρανία, οι περισσότεροι εξετάζουν δύο πιθανότητες: Τι θα προκαλούσε αν συνέβαινε ένα ατύχημα σε ένα Ουκρανικό πυρηνικό εργοστάσιο; Και τι θα γινόταν αν αναπτυσσόταν και χρησιμοποιόταν από τη Μόσχα πυρηνικό όπλο.
Έχω μιλήσει με αρκετούς ειδικούς περί τα πυρηνικά ζητήματα τους τελευταίους μήνες (κυρίως προερχόμενοι από την έδρα της ΔΥΑΕ στην Αυστριακή πρωτεύουσα) για τον αντίκτυπο και τις επιπτώσεις στην υγεία που είχαν οι καταστροφές στην Φουκουσίμα(Ιαπωνία)ως και του Τσερνομπίλ του 1986 στους γύρω πληθυσμούς και μέχρι ποιου βαθμού αυτές οι καταστροφές θα μπορούσαν να παρέχουν ένα “πλαίσιο” για την τρέχουσα κατανόηση του πυρηνικού κινδύνου από τη Ζαπορίζια.
Η Ζαπορίζια υπό Ρωσική κατοχή
Ο σταθμός ηλεκτροπαραγωγής Zαπορίζια της Ουκρανίας γεωγραφικά βρίσκεται όχι μακριά από τα νότια σύνορα της χώρας. Φέτος -με δεδομένη τη Ρωσική εισβολή – κατέστη το πρώτο ενεργό πυρηνικό εργοστάσιο διαχρονικά και ιστορικά που συνέχισε τη λειτουργία του εν μέσω πολέμου.
Από τότε που οι δυνάμεις κατοχής κατέλαβαν το εργοστάσιο τον περασμένο Μάρτιο, πολλοί σε όλη την Ευρώπη αναρωτιούνται πώς θα συγκρινόταν ένα πιθανό ατύχημα εκεί με την καταστροφή του Τσερνομπίλ το 1986 (ένα γεγονός που για δεκαετίες σηματοδότησε το χειρότερο πυρηνικό ατύχημα στην ιστορία.). Η κατάρρευση του Τσερνομπίλ απελευθέρωσε ακτινοβολία σε όλη την Ευρώπη και μόλυνε ανθρώπους, φυτά και ζώα στην ευρύτερη περιοχή.
Περισσότεροι από 30 εργαζόμενοι στο εργοστάσιο πέθαναν μέσα στους πρώτους τρεις μήνες μετά την καταστροφή στον τότε Σοβιετικό σταθμό ηλεκτροπαραγωγής ως άμεσο αποτέλεσμα της κατάρρευσης. Μια έκθεση που δημοσιεύθηκε από το Φόρουμ του Τσερνόμπιλ,( μια ομάδα αναλυτών) που ιδρύθηκε το 2003 για να αξιολογήσει τις επιπτώσεις στην υγεία και το περιβάλλον του ατυχήματος, υποστήριξε το 2006 ότι θα προκαλούσε τουλάχιστον 4.000 θανάτους από καρκίνο μακροπρόθεσμα(αν και αυτή η εκτίμηση προκάλεσε έντονες συζητήσεις)
Ορισμένοι ειδικοί είπαν ότι ο πραγματικός αντίκτυπος της πυρηνικής καταστροφής συγκαλύφτηκε από τους Σοβιετικούς αξιωματούχους σε μια προσπάθεια να υποβαθμίσουν τη σοβαρότητά της. Μία από αυτές είναι η καθηγήτρια του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (MIT) Kate Brown. Έχει διεξαγάγει εκτενή έρευνα σχετικά με τον αντίκτυπο που είχε η φονική ακτινοβολία στην υγεία των ανθρώπων στην Ουκρανία , αλλά και στις γύρω περιοχές (Πολωνία-Λευκορωσία)
Σε μια έκθεση της Greenpeace που δημοσιεύθηκε το 2006, οι ερευνητές υπολόγισαν τον προβλεπόμενο αριθμό θανάτων σε περίπου 92.000 – σχεδόν 23-24 φορές μεγαλύτερο από τον αριθμό που αναφερόταν στην έκθεση του Φόρουμ του Τσερνομπίλ.
Ο Έντουιν Λάιμαν πυρηνικός φυσικός ως και διευθυντής της “δεξαμενής σκέψης” Ασφάλεια Πυρηνικής Ενέργειας στην “Ένωση Ανησυχούντων Επιστημόνων” που εδρεύει στις ΗΠΑ, τόνισε ότι «δεν θεωρεί την έκθεση του Φόρουμ του Τσερνομπίλ έγκυρη».Ο Λάιμαν υποστήριξε ότι η έκθεση του Φόρουμ βασίζεται σε εκτιμήσεις θανάτων από καρκίνο μόνο σε περιπτώσεις μέσα στην πρώην Σοβιετική Ένωση, αγνοώντας την έκθεση ραδιενέργειας σε πληθυσμούς σε άλλα μέρη της Ευρώπης και ειδικά στο βόρειο ημισφαίριο.
«Το θεμελιώδες ζήτημα είναι αν πιστεύει κανείς ότι η έκθεση σε χαμηλό επίπεδο ακτινοβολίας θα προκαλέσει καρκίνο ή όχι ,και η παγκόσμια συναίνεση των ειδικών είναι ότι υπάρχει πολύ σοβαρό πρόβλημα.. …Το Φόρουμ του Τσερνόμπιλ ουσιαστικά υπέθεσε το αντίθετο», είπε ο Λάιμαν αποκαλώντας τη μελέτη ως «ένα άκρως πολιτικό έγγραφο με συμπεράσματα που υποβλήθηκαν προπαγανδιστικά και παραπληροφορικά από τους κομμουνιστές για να ελαχιστοποιηθούν οι επιπτώσεις του ατυχήματος, κινούμενη πάνω στον απαρχαιωμένο τρόπο της Σοβιετικής σκέψης».
Μελέτες που ακολούθησαν αναφορικά με τους επιζώντες της καταστροφής του Τσερνομπίλ έδειξαν αύξηση των περιπτώσεων καρκίνου του θυρεοειδούς. Τις δεκαετίες που ακολούθησαν το πυρηνικό ατύχημα, οι ερευνητές εντόπισαν ποσοστά αυτής της συγκεκριμένης πάθησης σε νέους στην πρώην Σοβιετική Ένωση που ήταν περίπου τρεις φορές υψηλότερα από τα αναμενόμενα. Αυτή η αύξηση αποδίδεται εν μέρει στην κατανάλωση μολυσμένου γάλακτος, σύμφωνα με 8 μελέτες.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Λάιμαν οι βασικές και σοβαρές μελέτες που σκιαγραφούν τον συνολικό κίνδυνο καρκίνου δημοσιεύθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 2000, σε μια εποχή που πολλοί καρκίνοι θα μπορούσαν να είχαν προκληθεί από την καταστροφή του Τσερνομπίλ ενώ μπορεί να μην είχαν ακόμη αρχίσει να εμφανίζονται. Και σχεδόν 20 χρόνια αργότερα, δεν υπήρξε καμία ολοκληρωμένη συνέχεια σε αυτές τις αναφορές.Οι αναφορές για τις επιπτώσεις της καταστροφής στην υγεία σημειώνουν επίσης υψηλά ποσοστά κατάθλιψης και άγχους στον περιβάλλοντα πληθυσμό.
Φουκουσίμα — Μια σχετικά καλύτερη σύγκριση
Οποιαδήποτε επίπτωση από ένα πιθανό ατύχημα στο πυρηνικό εργοστάσιο ηλεκτροπαραγωγής της Zαπορίζια θα έχει πιθανώς περισσότερα κοινά στοιχεία με τα αποτελέσματα της πυρηνικής καταστροφής της Φουκουσίμα το 2011 στην Ιαπωνία.
Οι συνέπειες που οδήγησαν σε μια τόσο μεγάλη και ευρεία διασπορά της ραδιενεργής δραστηριότητας [στο Τσερνόμπιλ] είναι λιγότερο πιθανό να συμβούν στους αντιδραστήρες στη Zαπορίζια οι οποίοι είναι αντιδραστήρες ελαφρού νερού περισσότερο παρόμοιοι με τους αντιδραστήρες στη Γερμανία ή αλλού στη Δύση.
Το πυρηνικό ατύχημα στη Φουκουσίμα σηματοδοτεί τη μόνη άλλη καταστροφή σε ένα εργοστάσιο που έχει βαθμολογηθεί με το «επτά» στη διεθνή κλίμακα πυρηνικών συμβάντων του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ). Προκλήθηκε από ένα ισχυρό τσουνάμι/παλιρροϊκό κύμα ως και σεισμό που επέφεραν την απώλεια ισχύος του εργοστασίου, προκαλώντας τρεις πυρηνικές εκρήξεις υδρογόνου ως και εκτεταμένες “απελευθερώσεις ραδινεργού ακτινοβολίας από τις εγκαταστάσεις”.
Οι επίσημες εκθέσεις κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι αν και πολλοί άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στο τσουνάμι και τον σεισμό, κανένας δεν πέθανε ως αποκλειστικά άμεση απάντηση από το πυρηνικό συμβάν. Εκτός από την ασθένεια της ραδιενεργού ακτινοβολίας που βιώνουν οι άνθρωποι που βρίσκονται σε άμεση γειτνίαση, ο μεγαλύτερος αντίκτυπος στην υγεία ήταν το ψυχολογικό στρες που βίωσαν οι ευρισκόμενοι εκεί κοντά άνθρωποι όταν εκκενώθηκε.
Αναλυτές της ΔΥΑΕ ισχυρίζονται ότι η περίπτωση της Φουκουσίμα άφησε μόνο ένα “αμελητέο σημάδι” στο περιβάλλον, επειδή μεγάλο μέρος της ακτινοβολίας απελευθερώθηκε στην κοντινή θάλασσα.
Το επίπεδο ακτινοβολίας που θα μπορούσε να εκπέμψει ένα πιθανό ατύχημα στη Zαπορίζια θα εξαρτηθεί από το αν το ατύχημα είναι τεχνικό (δηλαδή, μια εμφάνιση απώλεια ισχύος της εγκατάστασης για πολλές ημέρες) ή αν σχετίζεται με τις μάχες στην περιοχή, οπότε η ακτινοβολία θα εκλυόταν περισσότερο γρήγορα. Σε μια τέτοια κατάσταση, η σοβαρότητα οποιωνδήποτε συνεπειών θα βρισκόταν πιθανότατα κάπου ανάμεσα σε αυτό που συνέβη στο Τσερνόμπιλ και σε αυτό που συνέβη στη Φουκουσίμα.
Οι άλλοι αντιδραστήρες της Ουκρανίας εμφανίζουν επίσης κινδύνους.Η Zαπορίζια έχει τραβήξει πολύ την παγκόσμιο και Ευρωπαϊκή προσοχή επειδή είναι επί του παρόντος το μόνο Ουκρανικό πυρηνικό εργοστάσιο υπό άμεσο Ρωσικό έλεγχο. Όμως ανησυχία υπάρχει και για τα άλλα πυρηνικά εργοστάσια στην Ουκρανία, τα οποία είναι παλαιότερα. Αυτό τα καθιστά ακόμη πιο επιρρεπή σε ενδεχόμενη καταστροφή στη περίπτωση ατυχήματος.Υπάρχουν άλλα τρία πυρηνικά εργοστάσια στην Ουκρανία που είναι στην πραγματικότητα πιο κοντά στα δυτικά σύνορα. Άρα είναι μακριά από το πολεμικό μέτωπο, όμως εξακολουθούν να βρίσκονται εντός εμβέλειας Ρωσικών πυραύλων ή drones.
Αν και κανένας από αυτούς τους αντιδραστήρες δεν είναι το ίδιο μοντέλο με εκείνους του Τσερνομπίλ, ορισμένοι είναι παλαιότεροι Σοβιετικοί αντιδραστήρες ελαφρού νερού που δεν θα ήταν τόσο ανθεκτικοί σε επίθεση όσο στο εργοστάσιο της Ζαπορίζια.(που σαφέστατα έχουν ισχυρότερα τοιχώματα και προστατευτικά μέτρα)
Αν τα πράγματα χειροτερέψουν και συνεχιστούν οι μάχες εγγύτατα του εργοστασίου αυτό θα μπορούσε να επισημανθεί ότι είναι η μεγαλύτερη ανησυχία για τη Δυτική Ευρώπη.
