Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Οι πρόσφατες ενημερωτικές “τροποποιήσεις”(!) στο πυρηνικό δόγμα της Ρωσίας μειώνουν το όριο για τη χρήση πυρηνικών όπλων, αλλά οι κόκκινες γραμμές της Ρωσίας είναι πραγματικά ορατές μόνο στο πεδίο της μάχης. Το επικαιροποιημένο πυρηνικό δόγμα της Ρωσίας, το οποίο εγκρίθηκε επίσημα από τον Πούτιν στις 19 Νοεμβρίου, πιθανότατα δεν θα είχε δει ποτέ το φως της δημοσιότητας αν δεν υπήρχε η κίνηση των ΗΠΑ να επιτρέψουν στην Ουκρανία να εκτοξεύσει δυτικούς πυραύλους ενδιαμέσου/μεγάλου βεληνεκούς στη Ρωσία. Η Δύση αγνόησε τις απειλές του Πούτιν για τις συνέπειες μιας τέτοιας απόφασης – και η Ρωσία έκρινε ότι έπρεπε να απαντήσει. Το Κρεμλίνο πιστεύει ότι το νέο δόγμα θα τρομάξει(!) τις Ηνωμένες Πολιτείες ώστε να αρχίσουν να αμφιβάλλουν για τον εαυτό τους. Ωστόσο, θα μπορούσε να καταλήξει να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα. Έχουν γίνει ορισμένες σημαντικές αλλαγές στο πυρηνικό δόγμα από τότε που εγκρίθηκε αρχικά από τον Πούτιν το 2020.
Η διατύπωση για σενάρια που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στη χρήση τακτικών πυρηνικών όπλων έχει διευρυνθεί από «απειλή για την ίδια την ύπαρξη του κράτους» σε μια «κρίσιμη απειλή για την κυριαρχία και/ή την εδαφική ακεραιότητα». Με άλλα λόγια, το όριο για τη χρήση πυρηνικών όπλων έχει μειωθεί,και η Μόσχα θεωρεί τώρα ότι είναι δυνατή η χρήση πυρηνικών όπλων για την προστασία του Ρωσικού εδάφους. Δεν είναι τυχαίο ότι ο κατάλογος των στρατιωτικών απειλών του δόγματος έχει τροποποιηθεί ώστε να περιλαμβάνει «τις ενέργειες ενός πιθανού αντιπάλου που έχει σχεδιαστεί για να απομονώσει μέρος του εδάφους της Ρωσικής Ομοσπονδίας». Αυτό φέρνει αμέσως στο μυαλό τον Ρωσικό θύλακα του Καλίνινγκραντ στη Βαλτική ο οποίος περιβάλλεται από χώρες του ΝΑΤΟ που θα μπορούσαν, θεωρητικά, να επιβάλουν αποκλεισμό.
Οι συντάκτες των αλλαγών φαίνεται να προσπαθούν να σηματοδοτήσουν ότι το Κρεμλίνο θα λάβει τώρα ακραία μέτρα, ακόμη και αν υπάρχει απειλή για μία μόνο από τις περιοχές της Ρωσίας. Αυτό δεν είναι πειστικό, ωστόσο, επειδή τα σκληρά τους λόγια δεν συσχετίζονται με την πραγματικότητα του πεδίου μάχης στην Ουκρανία. Όχι μόνο το Κίεβο προσπαθεί να ανακαταλάβει τις Ρωσικά κατεχόμενες περιοχές που η Μόσχα έχει επισήμως προσαρτήσει και ισχυρίζεται ως δικές της, αλλά οι ουκρανικές δυνάμεις κατέλαβαν επίσης μέρος της Ρωσικής περιοχής Κουρσκ σε μια επίθεση του 2024 και οι μάχες συνεχίζουν να μαίνονται εκεί.
Με άλλα λόγια, η πραγματικότητα του πεδίου μάχης καθιστά το νέο δόγμα διφορούμενο , και δίνει στους εχθρούς της Μόσχας μεγάλη ελευθερία να δράσουν. Αυτή η ασάφεια θα τους ενθαρρύνει να πιέσουν τα όρια επί τόπου για να ανακαλύψουν πόσα χιλιόμετρα Ρωσικού εδάφους πρέπει να κατακτήσει κάποιος για να γίνει αντιληπτή από τη Μόσχα ως «κρίσιμη απειλή».
Άλλες αλλαγές στο δόγμα περιλαμβάνουν το να καταστεί σαφές ότι η Μόσχα θα θεωρήσει την επιθετικότητα από μια μη πυρηνική δύναμη με την υποστήριξη μιας πυρηνικής δύναμης ως κοινή επίθεση. Θα θεωρήσει επίσης μια επίθεση από οποιαδήποτε χώρα του ΝΑΤΟ ως επίθεση ολόκληρης της συμμαχίας. Με άλλα λόγια, το Κρεμλίνο θέλει το δόγμα να τρομάζει τις χώρες που εντάσσονται σε συμμαχίες ή συνασπισμούς εχθρικούς προς τη Ρωσία.
Το μήνυμα είναι σαφές: δεν μπορείς να κρυφτείς πίσω από πυρηνικές δυνάμεις. Ακόμη περισσότερες αλλαγές σημαίνουν ότι η Ρωσία θα χρησιμοποιεί τώρα πυρηνική αποτροπή σε σχέση με «κράτη που παραχωρούν τη γη που ελέγχουν, τον εναέριο χώρο ή/και τις θάλασσες για την προετοιμασία ή την εφαρμογή επιθετικότητας κατά της Ρωσίας». Αυτή είναι μια προφανής αναφορά στην Ουκρανία, η οποία, κατά τη σκέψη της Μόσχας, είναι πιόνι των Ηνωμένων Πολιτειών και του ΝΑΤΟ. Ενώ Ρώσοι αξιωματούχοι έχουν δηλώσει επανειλημμένα ότι η Ρωσία δεν σχεδιάζει να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα κατά της Ουκρανίας, αυτή ακριβώς η επιλογή έχει πλέον κατοχυρωθεί σε κυβερνητικό έγγραφο. Η Μόσχα προσπαθεί για άλλη μια φορά να πείσει τον εαυτό της —και άλλους— ότι πολεμά το ΝΑΤΟ. Και το επικαιροποιημένο δόγμα δηλώνει ότι οποιαδήποτε κράτος ενταχθεί στο ΝΑΤΟ κινδυνεύει να γίνει στόχος πυρηνικής επίθεσης.
Είναι επίσης σημαντικό ότι η Ρωσία αφαίρεσε ένα σημείο στο δόγμα σχετικά με τη συμμόρφωση με τις συμφωνίες ελέγχου των εξοπλισμών (παρόλο που η Μόσχα εξακολουθεί να έχει υπογράψει πολλές τέτοιες συμφωνίες). Θεωρητικά, αυτό σημαίνει ότι η Ρωσία μπορεί τώρα να αποθηκεύσει πυρηνικές κεφαλές και πυραύλους, καθώς και να πραγματοποιήσει πυρηνικές δοκιμές, ενώ ισχυρίζεται ότι όλα αυτά είναι υπό την αιγίδα της πυρηνικής αποτροπής.
Αξίζει να σημειωθεί ότι σε προηγούμενες επαναλήψεις, το δόγμα ανέφερε ότι τα πυρηνικά όπλα ήταν «μόνο ένα μέσο αποτροπής». Στη νέα έκδοση, αφαίρεσαν τη λέξη «μόνο». Αυτό σημαίνει ότι οι συγγραφείς υπαινίσσονται ότι τα πυρηνικά όπλα θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στο πεδίο της μάχης. Τέλος, εν μέσω της αντιπαράθεσης της με τη Δύση, η Ρωσία έχει διευρύνει σημαντικά τον κατάλογο των πιθανών απειλών που θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν μια πυρηνική απάντηση. Εκτός από την προαναφερθείσα «απομόνωση τμήματος της Ρωσικής επικράτειας», αυτή η λίστα περιλαμβάνει τώρα και επιθέσεις σε επικίνδυνους για το περιβάλλον στόχους (κυρίως πυρηνικούς σταθμούς), την παρεμπόδιση της πρόσβασης στις μεταφορές πυρηνικών υλκών κλπ.
ΟΙ ΡΩΣΙΚΕΣ ΥΒΡΙΔΙΚΕΣ ΑΠΕΙΛΕΣ ΚΑΙ ΠΩΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΙ….
Οι υβριδικές απειλές από το καθεστώς του Βλαντιμίρ Πούτιν συνδυάζουν μυστικές τακτικές, όπως η παραπληροφόρηση, οι κυβερνοεπιθέσεις και η οικονομική χειραγώγηση, για να εκμεταλλευτούν νομικές και πολιτικές εχθρότητες . Είναι εξαιρετικά δύσκολο να αποδοθεί ευθύνη και να ανταποκριθεί αποτελεσματικά, χωρίς κλιμάκωση των συγκρούσεων και το Κρεμλίνο το γνωρίζει αυτό. Την τελευταία δεκαετία, τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) έχουν αναπτύξει μια σαφή κατανόηση ότι ο υβριδικός πόλεμος του Κρεμλίνου είναι μια σημαντική πρόκληση ασφαλείας που απαιτεί συντονισμένα αντίμετρα και συνεχή επαγρύπνηση. Αν υπήρχαν καθόλου αμφιβολίες, δείτε τους τελευταίους ισχυρισμούς στις 17-18 Νοεμβρίου για μία “επίθεση” σε κρίσιμες υποδομές του ΝΑΤΟ από Κινεζικό εμπορικό πλοίο στη Βαλτική Θάλασσα.
Αυτή ήταν μία από τις οκτώ προτεραιότητες πολιτικής που τέθηκαν για τη νέα Ευρωπαϊκή Επιτροπή εν μέσω στοιχείων ότι η Ρωσία χρησιμοποιεί όλο και περισσότερο τέτοιες τεχνικές για να επηρεάσει τη δυτική λήψη αποφάσεων και την κοινή γνώμη, συμπεριλαμβανομένης της Ουκρανίας. Οι τακτικές του Κρεμλίνου έχουν συνδυάσει «κλασικές» υβριδικές (ή γκρίζες) απειλές με κινητική δράση ή πράξεις δολιοφθοράς.
Οι επιχειρήσεις επιρροής αυξάνονται επίσης στη γειτονιά της ΕΕ. Από το 2016, η ΕΕ έχει αναπτύξει φιλόδοξες προτάσεις μέσω του Κοινού Πλαισίου για την Αντιμετώπιση των Υβριδικών Απειλών και συμφωνώντας σε μια ενιαία θέση για την αύξηση της ανθεκτικότητας και την ενίσχυση των δυνατοτήτων, τα οποία αποτελούν θεμελιώδη έγγραφα για την απάντηση του μπλοκ.
Αργότερα ενισχύθηκαν με τη δημιουργία μιας υβριδικής εργαλειοθήκης της ΕΕ, μιας ολοκληρωμένης συλλογής μεθόδων για την αντιμετώπιση απειλών μεταξύ τομέων. Αντιδρώντας στην αυξανόμενη παραπληροφόρηση, η ΕΕ πρότεινε μια ευρεία έννοια χειραγώγησης και παρέμβασης ξένων πληροφοριών (FIMI), ενώ οι υβριδικές απειλές αντιμετωπίστηκαν επίσης ευρέως στη Στρατηγική της Ένωσης Ασφαλείας της ΕΕ.
Υπό το πρίσμα μιας τέτοιας προετοιμασίας, γιατί η Δύση ήταν τόσο αναποτελεσματική στην αποτροπή των Ρωσικών τακτικών του γκρίζου, και πώς μπορεί η ΕΕ να βελτιώσει την απάντησή της; Είναι ενθαρρυντικό ότι τέσσερις Ευρωπαίοι Επίτροποι έχουν επιφορτιστεί με την αντιμετώπιση υβριδικών απειλών, παραπληροφόρησης και ανθεκτικότητας. Η Αντιπρόεδρος Henna Virkkunen θα επικεντρωθεί στην ψηφιακή ασφάλεια και την παραπληροφόρηση, ενώ η Ύπατη Εκπρόσωπος Kaja Kallas θα επιβλέπει τις απαντήσεις σε υβριδικές απειλές στην εξωτερική πολιτική, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας ΕΕ-ΝΑΤΟ. Ο Michael McGrath θα επικεντρωθεί στην εσωτερική ανθεκτικότητα και τις δημοκρατικές διαδικασίες μαζί με τον Hadja Lahbib, ο οποίος θα αναλάβει την ευθύνη για την ανθεκτικότητα και τη διαχείριση κρίσεων.
Μια έκθεση του Οκτωβρίου του πρώην Φινλανδού προέδρου Sauli Niinistö, που ζητήθηκε από τη νέα Επιτροπή, συνιστά την ενίσχυση των κοινών δυνατοτήτων της ΕΕ, τη βελτίωση του διασυνοριακού συντονισμού και την ευθυγράμμιση της στρατιωτικής και πολιτικής ετοιμότητας για να διασφαλιστεί μια ισχυρή και ολοκληρωμένη Ευρωπαϊκή απάντηση. Αλλά το να βασίζεσαι στους Επιτρόπους και να εκπονείς εκθέσεις – όσο έξυπνες κι αν είναι – δεν θα αποτρέψει τον Πούτιν. Είναι η πολιτική βούληση στο υψηλότερο επίπεδο και η αποφασιστική δράση που θα κάνει πραγματικά τη διαφορά. Έχουν συμφωνηθεί στρατηγικές και έχουν δημιουργηθεί λεπτομερείς μηχανισμοί, αλλά η προσπάθεια της ΕΕ να αντιμετωπίσει τις υβριδικές απειλές δεν είναι απλή υπόθεση
Μια αποτελεσματική πολιτική υβριδικών απειλών της ΕΕ απαιτεί τους ακόλουθους 10 βασικούς στόχους και πρωτοβουλίες:
1)Θέστε την αντιμετώπιση των υβριδικών απειλών κορυφαία προτεραιότητα στην ατζέντα της ΕΕ. Η Δύση βρίσκεται σε υβριδικό πόλεμο με τη Ρωσία — οι δηλώσεις δεν αρκούν.
2Εισαγωγή της αποτροπής με τιμωρία ως βασικό στοιχείο της στρατηγικής. Αυτό πρέπει να περιλαμβάνει τιμωρητικά μέτρα, όπως κυρώσεις σε άτομα και οντότητες, κατασχέσεις περιουσιακών στοιχείων και νομικές ενέργειες
3) Δημιουργήστε μια λίστα με τα τρωτά σημεία της Ρωσίας και εκείνων που εμπλέκονται σε κακοήθεις δραστηριότητες, ενώ τακτοποιήστε επίσης βασικά τρωτά σημεία και τους πιο πιθανούς στόχους των υβριδικών επιθέσεων της Ρωσίας.
4) Υποστήριξη ανεξάρτητων Ρωσόφωνων μέσων για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης. Χρησιμοποιώντας αξιόπιστες πλατφόρμες, η ΕΕ μπορεί να παρέχει αξιόπιστες πληροφορίες για την αντιμετώπιση της προπαγάνδας του Κρεμλίνου.
5)Επιτάχυνση της εφαρμογής των προτάσεων της Έκθεσης Niinistö. Συνεχίστε να ενισχύετε τα τεχνικά και πνευματικά συστήματα για την παρακολούθηση υβριδικών απειλών, συμπεριλαμβανομένων των μονάδων EU Hybrid Fusion Cell και Stratcom. Επιπρόσθετη υποστήριξη σε ειδικές ιστοσελίδες και προγράμματα για την αντιμετώπιση υβριδικών απειλών ,που έχουν συνδράμει ενεργά σε Τσεχία, Φινλανδία και Βαλτικές χώρες.
6)Ενισχύστε τους κανονισμούς της ΕΕ για την προστασία στρατηγικών τομέων από ξένες παρεμβάσεις και συγκαλυμμένη ιδιοκτησία για τον αποκλεισμό εχθρικών κρατών.
7)Διεξαγωγή κοινών ασκήσεων και εκπαίδευσης της ΕΕ για την ενίσχυση της ετοιμότητας, εστιάζοντας σε χώρες που στοχοποιούνται συχνά από εχθρική επιθετικότητα.
8)Θέσπιση σαφών και ισχυρών μέτρων για την προστασία των εκλογών από την εχθρική προπαγάνδα και τις ξένες παρεμβάσεις.
9)Χρησιμοποιήστε ρυθμιστικούς μηχανισμούς της ΕΕ για να ενθαρρύνετε τις διαδικτυακές πλατφόρμες να αντιμετωπίζουν την παραπληροφόρηση σύμφωνα με τον Κώδικα Πρακτικής για την Παραπληροφόρηση.
10) Ενίσχυση της κοινωνικής ανθεκτικότητας με τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, των μέσων ενημέρωσης και του τομέα της πληροφορικής στις εθνικές προσπάθειες για την αντιμετώπιση των υβριδικών απειλών. Χρησιμοποιήστε δημιουργικές εθνικές απαντήσεις, όπως το πολύ καλό Debunk.eu της Λιθουανίας.
