Σήμα κινδύνου για την εκρηκτική ανάπτυξη του «σκιώδους» στόλου εκπέμπουν οι ειδικοί, απαιτώντας ταυτόχρονα από τους αρμόδιους φορείς τη λήψη συγκεκριμένων και άμεσων μέτρων, σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων κυρώσεων.
Πρόσφατες αποκαλύψεις επιβεβαιώνουν ότι ο «στόλος- φάντασμα» των πετρελαιοφόρων της Μόσχας είναι φορτωμένος με κατασκοπευτικό εξοπλισμό και προβαίνει σε κοπή υποθαλάσσιων καλωδίων.
Ένα ακόμη επίκεντρο των γεωπολιτικών εντάσεων αναδύεται στη Βόρεια Ευρώπη και τη Βαλτική Θάλασσα, με τον επικεφαλής εξωτερικών υποθέσεων της NorthStandard (ναυτιλιακές ασφάλειες), Mike Salthouse, να κάνει λόγο για εργαλειοποίηση της ναυτιλιακής βιομηχανίας προς εξυπηρέτηση ύποπτων σκοπών.
Ο στόλος-φάντασμα της Ρωσίας έχει γίνει ένα σημαντικό μέσο για τη διατήρηση των εξαγωγών πετρελαίου της, αψηφώντας τις δυτικές κυρώσεις. Μέχρι τα μέσα του 2024, αυτή η λαθραία αρμάδα ήταν υπεύθυνη για τη μεταφορά πάνω από το 70 % του ρωσικού πετρελαίου και των υποπροϊόντων του, υπονομεύοντας ουσιαστικά το επιβαλλόμενο ανώτατο όριο τιμών.
Χαρακτηριστικό είναι και το γεγονός, ότι ο «σκιώδης» στόλος έχει υπερτριπλασιαστεί σε μέγεθος από την έναρξη του πολέμου μεταξύ της Ρωσίας και της Ουκρανίας, με τους αναλυτές να αναφέρουν ότι ένα στα πέντε VLCCs (μεγάλα τάνκερ μεταφοράς αργού) είναι «βρόμικο». Ο στόλος περιλαμβάνει περισσότερους από 400 μεταφορείς αργού και περίπου 200 μεταφορείς προϊόντων πετρελαίου, που αντιπροσωπεύουν περίπου το 20 % του παγκόσμιου στόλου μεταφοράς αργού και το 7 % των δεξαμενόπλοιων προϊόντων πετρελαίου.
Τα έσοδα που παράγονται μέσω αυτών των κρυφών επιχειρήσεων είναι σημαντικά. Το πρώτο εξάμηνο του 2024, τα έσοδα της Ρωσίας από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο αυξήθηκαν κατά 41%, υποδεικνύοντας τον σημαντικό ρόλο του στόλου στη χρηματοδότηση των προσπαθειών του Κρεμλίνου.
Ο στόλος-φάντασμα της Ρωσίας χρησιμοποιεί μια σειρά από εξελιγμένες τακτικές για να αποφύγει τον εντοπισμό και τις κυρώσεις. Αυτά τα πλοία συχνά απενεργοποιούν τους αναμεταδότες τους, Automatic Identification System (AIS) για να «σκοτεινιάσουν», καθιστώντας δύσκολο για τις ναυτιλιακές αρχές να παρακολουθούν τις κινήσεις τους.
Αυτές οι επιχειρήσεις υποστηρίζονται από ένα αυξανόμενο δίκτυο «σημαιών ευκαιρίας», με πλοία που είναι νηολογημένα υπό δικαιοδοσίες με χαλαρή επιβολή, όπως ο Παναμάς και η Λιβερία, για να συγκαλύπτουν την ιδιοκτησία τους.
Στα τέλη Δεκεμβρίου 2024, μια σειρά από καταστροφές των υποθαλάσσιων καλωδίων στη Βαλτική Θάλασσα προκάλεσε σημαντικές ανησυχίες για την ασφάλεια. Στις 25 Δεκεμβρίου, το καλώδιο τροφοδοσίας Estlink 2, μια κρίσιμη σύνδεση ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ Φινλανδίας και Εσθονίας, υπέστη ζημιά, που συνέπεσε με την παρουσία του πετρελαιοφόρου Eagle S, που υποπτεύεται ότι ήταν μέρος του «σκιώδους στόλου» της Ρωσίας. Είχαν προηγηθεί δύο ανάλογα περιστατικά εκ των οποίων το πρώτο αφορούσε το καλώδιο BCS East-West Interlink μεταξύ Λιθουανίας και Σουηδίας και το δεύτερο, το καλώδιο C-Lion1, που συνδέει τη Φινλανδία με τη Γερμανία
Μέσω του στόλου-φαντάσματα της, η Ρωσία επιδεικνύει μια νέα μορφή πολέμου της γκρίζας ζώνης στην οποία χρησιμοποιεί εμπορικά πλοία για τη διεξαγωγή ευαίσθητων στρατιωτικών αποστολών και τη συντήρηση της φθίνουσας οικονομίας της.
Οι κυρώσεις δεν επαρκούν για την αντιμετώπιση αυτής της νέας απειλής. Η θαλάσσια απαγόρευση δεν χρειάζεται να περιλαμβάνει αποκλειστικά επίθεση σε εχθρικά πλοία. Συχνά περιλαμβάνει νομικές έρευνες και κατάσχεση ύποπτων σκαφών, τα οποία όλα απαιτούν δεσμεύσεις πόρων (οικονομικών, ανθρώπινων, μέσων) που συχνά δυσχεραίνουν τη συμφωνία των ενδιαφερομένων χωρών.
Σύμφωνα με πρόσφατη ενημέρωση από το ΑΠΕ-ΜΠΕ, οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις σε 6 ρωσικά δεξαμενόπλοια που κατασκευάζονται στα ναυπηγεία Zvezda, γεγονός που προκάλεσε εκτίναξη της τιμής του πετρελαίου και αύξηση του κόστους των ναύλων. Είναι η πρώτη φορά που η Ουάσινγκτον επιβάλλει κυρώσεις σε ρωσικά πλοία πριν καν αποπλεύσουν πόσο μάλλον πριν μεταφέρουν φορτίο.
Οι δραστηριότητες του «σκιώδους στόλου» της Ρωσίας ωθούν τις κυβερνήσεις να επικεντρωθούν στο πώς να τις πατάξουν, αλλά η πολυπλοκότητα του διεθνούς ναυτικού δικαίου και της παγκόσμιας ναυτιλιακής βιομηχανίας υποδηλώνουν ότι απαιτείται μια ολοκληρωμένη στρατηγική.
Η Εσθονία προτείνει την καταβολή τελών διέλευσης από τις ναυτιλιακές εταιρείες των οποίων τα πλοία περνούν από τη Βαλτική Θάλασσα, για την επισκευή και την προστασία των υποθαλάσσιων καλωδίων.
Οι συζητήσεις για τον περιορισμό των δραστηριοτήτων του υπόψη στόλου, περιστρέφονται επίσης, γύρω από τα ισχύοντα νομικά πλαίσια, συμπεριλαμβανομένης της επανερμηνείας του τρόπου εφαρμογής του δικαιώματος της «αβλαβούς διέλευσης» που προβλέπει η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), σε θαλάσσιες περιοχές που υπόκεινται σε κυρώσεις, όπως η Βαλτική Θάλασσα και η Μάγχη, αλλά και στις πιθανές παρενέργειες στη ναυσιπλοΐα. Γι’ αυτό θα πρέπει να τηρηθεί όχι μόνο το γράμμα της UNCLOS, αλλά και το πνεύμα της, όπως επισημαίνουν ειδικοί του κλάδου.
Απόστολος Τσιμογιάννης
Ο Απόστολος Τσιμογιάννης είναι Υποστράτηγος (ε.α), με μεγάλη επιτελική και διοικητική εμπειρία στον τομέα των Millitary Logistics. Έχει υπηρετήσει σε ανάλογη επιτελική θέση του NATO/NSPA. Είναι τακτικό μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Logistics.
