Σε πρόσφατο άρθρο μας (λινκ) παρουσιάσαμε τους γεωστρατηγικούς λόγους της αποχώρησης των ΗΠΑ και την κατά συνέπεια εμπλοκή τοπικών περιφερειακών δυνάμεων, που εκτιμάται ότι θα αναδείξει και τις μεταξύ τους διαφορές και αντιπαραθέσεις.
Κατά τη διάρκεια του 20ετούς πολέμου στο Αφγανιστάν, οι Ταλιμπάν δεν θα είχαν ίσως αντέξει, εάν δεν είχαν σαν καταφύγιο το Πακιστάν, όπου οι Αμερικανικές δυνάμεις δεν μπορούσαν να παρέμβουν.
Όπως υποστηρίζει η Μισέλ Φλάουρνοϊ, σύμβουλος του Μπαράκ Ομπάμα, οι Αμερικανοί έβαλαν σκοπό να δημιουργήσουν μία νέα αφγανική κυβέρνηση και ένα Σύνταγμα φτιαγμένο κατά τα δυτικά πρότυπα και όχι με βάση τι ήταν βιώσιμο και τι μπορούσε να λειτουργήσει στο Αφγανιστάν . Έτσι εγκλωβίστηκαν σ’ έναν πόλεμο, ο οποίος παρά τους σχεδιασμούς αποδεικνυόταν ατελέσφορος, καθώς ξεπεράστηκαν οι αρχικοί στόχοι.
Η αμερικανική πολιτική δεν είναι ορθολογική και κατά καιρούς επηρεάζεται από κάποια μορφή ιδεαλισμού, αλλά κυρίως από την ανάγκη επίδειξης παγκόσμιας πρωτιάς και ισχύος.
Το 2010, όταν στο Αφγανιστάν κυβερνούσε ο τέως Πρόεδρος Χαμίντ Καρζάι, λέει η Φλάουρνοϊ, οι Αμερικανοί αξιωματούχοι συνειδητοποίησαν ότι, η διαφθορά ήταν πολύ βαθιά ριζωμένη, κάτι που δεν είχαν προβλέψει και ότι έβαζε σε κίνδυνο τη στρατηγική τους, η οποία βασιζόταν στην αξιοπιστία της αφγανικής κυβέρνησης.
Ο φαύλος κύκλος της διαφθοράς ξεκίνησε όταν ο τότε Υπουργός Άμυνας, Ντόναλντ Ράμσφελντ (2001), ενέκρινε τη συστηματική μισθοδοσία με πακτωλούς μαύρων χρημάτων όλων σχεδόν των φιλοδυτικών φυλάρχων και πολεμάρχων στο Αφγανιστάν, με το σκεπτικό ότι “έτσι θα είναι μαζί μας”.
Ο Καρζάι επίσης ανέπτυξε μια διφορούμενη εξωτερική πολιτική συνάπτοντας συμφωνίες με εχθρικές προς τις ΗΠΑ χώρες (Ιράν, Πακιστάν), ενώ υποστήριξε τη Ρωσία στην προσάρτηση της Κριμαίας, γεγονότα που εξόργισαν την Ουάσιγκτον.
Το 2009, ήταν ξεκάθαρο ότι οι ΗΠΑ έχαναν τον πόλεμο. Γι’ αυτό, ο Ομπάμα διπλασίασε τον αριθμό των Αμερικανών στρατιωτών στο Αφγανιστάν, ελπίζοντας ότι θα κέρδιζαν έτσι χρόνο για να θωρακίσουν την αφγανική κυβέρνηση και τις αφγανικές ένοπλες δυνάμεις.
Ο Κάρτερ Μαλκασιάν, σύμβουλος των Αμερικανών διοικητών στο Αφγανιστάν θεωρεί ότι το πλεονέκτημα των Ταλιμπάν είναι η κουλτούρα τους και η φανατική τους πίστη στο Ισλάμ που τους ενώνει και τους δίνει κίνητρο, κάτι που δεν χαρακτηρίζει τις αφγανικές δυνάμεις, οι οποίες βασίζονταν υπερβολικά στους Αμερικανούς. «Τότε καταλάβαμε ότι η στρατηγική μας δεν θα απέδιδε. Βάλαμε ένα μεγάλο στοίχημα αλλά ανακαλύψαμε ότι ο εταίρος μας ήταν σάπιος» συνέχισε.
Είναι πλέον προφανές ότι οι Ταλιμπάν γελούσαν, διότι κατανοούσαν μια νομοτέλεια που δεν μπορούσαν να αντιληφθούν οι Αμερικανοί. Απλά “αγόραζαν” χρόνο, συντηρώντας τις δυνάμεις τους, εμπλέκοντας επιλεκτικά τα ξένα στρατεύματα, με στόχο να ενισχύσουν στην αμερικανική κοινωνία και ηγεσία την αίσθηση του αδιεξόδου. Άρα και το κίνητρο απεμπλοκής.
Η εύκολη κατάρρευση ή και η αλλαγή στρατοπέδου των καθεστωτικών δυνάμεων ασφαλείας και του στρατού είναι μια ένδειξη, ότι οι Αφγανοί θεωρούσαν μάλλον αδύνατη τη ζωή τους κάτω από δυτικά πρότυπα.
Οι Αμερικανοί δεν καταλάβαιναν και δεν καταλαβαίνουν πώς ένας Αφγανός μπορεί να είναι σήμερα με το μέρος τους και αύριο να συντάσσεται με τους Ταλιμπάν. Κι’ όμως, σε λαούς με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο και με φανατικές θρησκείες το φαινόμενο είναι πάρα πολύ συνηθισμένο. Οι άνθρωποι ακολουθούν εκείνον που θα τους δώσει ψωμί, πολύ περισσότερο όταν στο πρόσωπό του βλέπουν τον ίδιο τους τον εαυτό. Και όταν μάλιστα γνωρίζουν ότι οι «προστάτες» φεύγουν.
Ο εθνικός στρατός και οι αστυνομικές δυνάμεις του Αφγανιστάν, που θεωρητικά αριθμούσαν 350.000 άνδρες, αλλά στη πράξη δεν ξεπερνούσαν τις 100.000, οι οποίοι εκπαιδεύτηκαν και εξοπλίστηκαν με τεράστιο κόστος από τις ΗΠΑ και τους δυτικούς συμμάχους, υποτίθεται ότι ήταν ένας ισχυρός αποτρεπτικός παράγοντας για τους Ταλιμπάν. Οι λιποταξίες όμως είχαν πάρει διαστάσεις και οι διοικητές «τσέπωναν» τους μισθούς των λιποτακτών!
Σύμφωνα με ανάλυση της Wall Street Journal, οι στρατιωτικές δυνάμεις αναφέρουν ότι « Στην αρχή, οι Μονάδες κομάντο ερχόντουσαν μία
Figure 1 Τους πήραν με τις πέτρες
φορά την εβδομάδα για ανεφοδιασμό. Στη συνέχεια, αυτές οι επισκέψεις έγιναν πιο σπάνιες, όπως και οι προμήθειες. Τις τελευταίες ημέρες, δεν υπήρχε φαγητό, νερό και όπλα.
Καθώς η μία περιοχή μετά την άλλη έπεφταν στα χέρια των Ταλιμπάν χωρίς ιδιαίτερη υποστήριξη από τον αφγανικό στρατό και τις αστυνομικές δυνάμεις, άλλοι στρατιώτες έκριναν ότι δεν άξιζε πια να πολεμήσουν.« Όλοι απλώς παρέδωσαν τα όπλα και έφυγαν», δήλωσε ένας 25χρονος στρατιώτης.
Ο αφγανικός στρατός διαμορφώθηκε για να ταιριάζει με τον τρόπο που λειτουργούν οι αμερικανοί, που βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στον συνδυασμό χερσαίων επιχειρήσεων με την αεροπορική υποστήριξη.
Μετά την απόφαση αποχώρησης, οι ΗΠΑ απέσυραν την αεροπορική τους υποστήριξη, τις υπηρεσίες πληροφοριών και τους εργολάβους που εξυπηρετούσαν τα αεροσκάφη και τα ελικόπτερα του Αφγανιστάν.
Αυτό σήμαινε ότι ο αφγανικός στρατός απλά δεν μπορούσε να επιχειρήσει πια.
«Όταν φτιάχνεις έναν τέτοιο στρατό και προορίζεται να είναι εταίρος με μια εξελιγμένη δύναμη όπως οι Αμερικανοί, δεν μπορείς να αποσύρεις ξαφνικά την υποστήριξη, γιατί τότε χάνουν την καθημερινή βοήθεια που χρειάζονται», εξήγησε ο στρατηγός Μπόλγκερ. Η στρατηγική ελέγχου της χώρας, μέσα από 200 απομακρυσμένες βάσεις και φυλάκια, λειτουργούσε όσο υπήρχε η αεροπορική υποστήριξη και ανεφοδιασμός.
Όταν οι Ταλιμπάν ξεκίνησαν την επίθεσή τους τον Μάιο, επικεντρώθηκαν στο να περάσουν από αυτά τα απομονωμένα φυλάκια, εκτελώντας στρατιώτες που ήταν αποφασισμένοι να αντισταθούν αλλά επιτρέποντας την ασφαλή διαφυγή σε όσους παραδοθούν, συχνά μέσω συμφωνιών που διαπραγματεύτηκαν οι τοπικοί πρεσβύτεροι. Οι Ταλιμπάν έδωσαν χαρτζιλίκι σε μερικά από αυτά τα στρατεύματα, τα οποία είχαν μείνει απλήρωτα για μήνες.
Στο μεταξύ ο αφγανικός στρατός είχε αποθαρρυνθεί σε τέτοιο βαθμό που πρόβαλε ελάχιστη αντίσταση. Επαρχιακοί ηγέτες και ανώτεροι διοικητές προσχώρησαν σε συμφωνίες παράδοσης που είχαν επιτευχθεί προηγουμένως, σε τοπικό επίπεδο.
Πολλαπλά προβλήματα διοίκησης παρουσιάστηκαν, με παράκαμψη της ιεραρχίας από άσχετους πολιτικούς προϊσταμένους, απόλυση διοικητών, όπως ο τελευταίος αρχηγός που απολύθηκε μέσα σε δύο μήνες , αλλά και έκτακτη αλλαγή υπουργού άμυνας.
Οι Ταλιμπάν, εν τω μεταξύ, εκμεταλλεύτηκαν τις ειρηνευτικές συνομιλίες υπό την αιγίδα των ΗΠΑ για να εξαπατήσουν την Καμπούλ για τις προθέσεις τους καθώς ετοίμαζαν και εκτελούσαν ελαφριές επιθέσεις.
Ο πρωθυπουργός Γκάνι και ο σύμβουλός του για την εθνική ασφάλεια, Χαμντουλάχ Μοχίμπ, ήταν αντίθετοι στη συμφωνία της Ντόχα του περασμένου έτους και περίμεναν ότι η κυβέρνηση Μπάïντεν θα την ανακαλέσει.
Οι ειρηνευτικές συνομιλίες στη Ντόχα υπό την αιγίδα των ΗΠΑ επέτρεψαν στους Ταλιμπάν να προβάλλουν τον εαυτό τους ως μια μετριοπαθή, καλοπροαίρετη δύναμη, ακριβώς όπως οι πολιτικοί αντίπαλοι του Γκάνι στην Καμπούλ οι οποίοι σχεδίαζαν να τον αντικαταστήσουν με κάποιο είδος μεταβατικής διοίκησης που θα
Figure 2 Ο λύκος με μορφή προβάτου στη Ντόχα
διευκόλυνε μια ειρηνευτική συμφωνία. Αυτή ακολουθήθηκε από παύση των αεροπορικών επιδρομών από πλευράς Αμερικανών.
Αντιμετωπίσαμε μια απρόσμενη κατάσταση τους τελευταίους τρεις μήνες», τόνισε ο Γκάνι. Κάνοντας λόγο για μια «εισαγόμενη» διαδικασία ειρήνευσης, ο Αφγανός πρόεδρος κατηγόρησε επίσης τις ΗΠΑ ότι προώθησαν «την καταστροφή της Δημοκρατίας» και «τη νομιμοποίηση» των Ταλιμπάν, αφού διαπραγματεύθηκαν άμεσα μαζί τους στη Ντόχα.
«Η συμφωνία της Ντόχα έδωσε στους Ταλιμπάν ένα χρόνο αναστολή»,
Στις περιοχές που καταλαμβάνουν οι Ταλιμπάν, επανέρχονται μετά από 20 χρόνια με ένα νέο, δήθεν “μετριοπαθές” δόγμα, με προφανέστατο σκοπό αφενός να μην τρομάξουν τους Αφγανούς πολίτες, ειδικά στις επαρχίες της χώρας όπου δεν κυριαρχούν εθνοτικά οι Παστούν, από τους οποίους προέρχεται η συντριπτική πλειοψηφία των τζιχαντιστών ανταρτών.
Παράλληλα προσπαθούν να εγκαταστήσουν κρατικές δομές πρόνοιας και δικαιοσύνης και να εμφανιστούν ότι πατάσσουν την εκτεταμένη διαφθορά, με την εγκαθίδρυση ισλαμικών δικαστηρίων με βάση τη Σαρία.
Μπόρεσαν έτσι να ανασυνταχθούν, να σχεδιάσουν, να ενισχύσουν τις γραμμές εφοδιασμού τους, να έχουν ελευθερία κινήσεων, χωρίς το φόβο του αμερικανικού βομβαρδισμού.
Όταν οι ισλαμιστές χτύπησαν, το πλήγμα ήταν συντριπτικό.
«Όταν η επαρχία Κουντούζ έπεσε στα χέρια των Ταλιμπάν, σκοτώθηκαν πάρα πολλοί στρατιώτες. Δεν υπήρχε αεροπορική υποστήριξη. Τα τελευταία λεπτά, ο διοικητής μας είπε ότι είναι καλύτερα να φύγουμε μακριά. Όλοι εγκατέλειψαν τον πόλεμο και διέφυγαν», είπε στρατιωτικός.
Figure 3 Σκραπ και σκουπίδια αφήνουν οι Αμερικανοί
Το κυριότερο στοιχείο της συμφωνίας ΗΠΑ-Ταλιμπάν που ήταν βέβαιο ότι θα οδηγούσε σε καταστροφικά αποτέλεσματα ήταν η πλήρης απουσία ρήτρας ακύρωσης σε περίπτωση καταφανούς καταστρατήγησής της συμφωνίας από τους Ταλιμπάν. Η συμφωνία ουσιαστικά ήταν μια συμφωνία συνθηκολόγησης και ασφαλούς αποχώρησης και πέραν τούτου ουδέν.
Τον περασμένο Φεβρουάριο το Afghanistan Study Group, μια επιτροπή που συνέστησε το Κογκρέσο και αποτελείται από διπλωμάτες, απόστρατους επιτελείς και γερουσιαστές, παρουσίασε μια έκθεση για το τι έπρεπε να κάνει η αμερικανική Κυβέρνηση για να καλύψει ή μετριάσει τα κενά της Συμφωνίας της Ντόχα.
Καμία ουσιαστικά από τις προτάσεις της Επιτροπής δεν υλοποιήθηκε από την Κυβέρνηση Μπάιντεν.
Η εμπλοκή κρυφή η φανερή λοιπών ενδιαφερομένων και συζητήσεις με Ταλιμπάν , ουσιαστικά σαμποτάρισαν όποιες ειρηνευτικές διαδικασίες, αφού όλοι αναγνώριζαν αυτούς ως κυρίαρχη δύναμη. Ταυτόχρονα εκμεταλλευόντουσαν τον εγκλωβισμό των ΗΠΑ και την ασφάλεια που πρόσφεραν στη περιοχή για να επιτύχουν δικά τους οφέλη.
Figure 4 Θεατές στο ίδιο έργο
Παράλληλα, υπήρχε μεγάλη πίεση στις δυτικές χώρες για τερματισμό της στρατιωτικής εμπλοκής των χωρών τους στο Αφγανιστάν, καθώς οι δυτικές Κυβερνήσεις είχαν μια εγγενή δυσκολία να εξηγήσουν στους πολίτες των χωρών τους την αναγκαιότητα της συνέχισης της στρατιωτικής εμπλοκής στο Αφγανιστάν και τις ανθρώπινες απώλειες.
Η εκλογή(2014) στην Προεδρία του Αφγανιστάν του “τεχνοκράτη” Ασράφ Γκάνι δεν βελτίωσε αισθητά το ψυχρό και αρνητικό κλίμα, που είχε δημιουργηθεί με την προηγούμενη κυβέρνηση.
Η Προεδρία Τραμπ, παρόλες τις σφοδρές αντιρρήσεις της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας του Πενταγώνου, δρομολόγησε διαπραγματεύσεις με τους Ταλιμπάν, ασπαζόμενη το κίβδηλο αφήγημα ότι οι Ταλιμπάν είναι κουρασμένοι από τον πολυετή πόλεμο και πως είναι έτοιμοι να συμπράξουν έμπρακτα σε μια τελική συμφωνία ειρήνης.
Η τζιχαντιστική οργάνωση έχει εγγυημένη την εύνοια του Πακιστάν και του Κατάρ, ενώ φρόντισε ήδη να κλείσει άτυπες συμφωνίες “μη επέμβασης” τύπου Μολότωφ – Ρίμπεντροπ, με την Κίνα και τη Ρωσία.
Το πρότυπο το οποίο προώθησε η Δύση ως λύση στα αδιέξοδα των καθεστώτων και των κοινωνικών λειτουργιών του ισλαμικού κόσμου, βασίζεται σε μια αόριστη δημοκρατία με “εκλογές”, όπου, σε τακτά χρονικά διαστήματα οι εκεί άνθρωποι επιλέγουν ανάμεσα σε “τεχνητούς” ηγέτες, εκείνους που η τέχνη του εκβιασμού και της επικοινωνίας -ομού με τα συμφέροντα των ισχυρών του κόσμου- έχουν προεπιλέξει. Εάν γίνει κανένα “εκλογικό” λάθος, όπως έγινε στην χώρα-υπόδειγμα της “Αραβικής Άνοιξης”, την Τυνησία, τότε υπάρχει και ο στρατός.
Figure 5 Τους λέγαν φύγετε και αυτοί καταλάβαιναν το αντίθετο
Βασίζεται επίσης στα περίφημα “ανθρώπινα δικαιώματα” που είναι το άλλοθι για κάθε είδους βιασμό της κοινωνίας. Όταν λες στους ανθρώπους ότι στο όνομα των “ανθρωπίνων δικαιωμάτων” θα τους αφαιρέσεις κάθε πολιτικό δικαίωμα, την έννοια της πατρίδας, την παράδοση, τη γλώσσα και το δικό τους πολιτισμό, τότε ο οποιοσδήποτε μουλάς στα χωριά του ισλαμικού κόσμου θα έχει στη φαρέτρα του πολύ περισσότερα επιχειρήματα για να πείσει τον κόσμο απ’ ό, τι εσύ.
Είναι άγνωστο πόσες αποτυχίες και καταστροφές θα χρειαστούν ακόμα ώστε να γίνει αντιληπτό στην Δύση ότι η στρατηγική αυτή δεν λειτουργεί. Οι Ταλιμπάν, τα Χαλιφάτα, και τα ισλαμιστικά κινήματα υπόσχονται επιστροφή στο “καθαρό παρελθόν”, ιστορικό ή θρησκευτικό.
Του Απόστολου Τσιμογιάννη
Υποστράτηγος ε.α, με μεγάλη επιτελική και διοικητική εμπειρία στον τομέα των Millitary Logistics. Έχει υπηρετήσει σε ανάλογη επιτελική θέση του NATO/NSPA. Είναι τακτικό μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Logistics.
