Γράφει ο Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός αναλυτής
Από τότε που οι Ρωσικές δυνάμεις βομβάρδισαν και κατέλαβαν τον τεράστιο πυρηνικό σταθμό ηλεκτροπαραγωγής της Zαπορίζια στις αρχές Μαρτίου, το εργοστάσιο έχει γίνει επίκεντρο πυρηνικής ανησυχίας. Οι βομβαρδισμοί και οι εκρήξεις συνεχίστηκαν, με την Ουκρανία και τη Ρωσία να αλληλοκατηγορούνται. Οι Ρωσικές δυνάμεις χρησιμοποιούν το εργοστάσιο ως στρατιωτική βάση για να πραγματοποιήσουν νυχτερινούς βομβαρδισμούς στην πόλη Νικόπολη που ελέγχεται από την Ουκρανία, και βρίσκεται ακριβώς απέναντι στον ποταμό Δνείπερο. Σε μια ομιλία μέσω βίντεο την περασμένη εβδομάδα, ο πρόεδρος της Ουκρανίας Zελένσκι υποσχέθηκε να στοχεύσει «κάθε Ρώσο στρατιώτη που είτε πυροβολεί προς το εργοστάσιο είτε πυροβολεί χρησιμοποιώντας το εργοστάσιο ως κάλυψη». Η επιδείνωση της κατάστασης στο εργοστάσιο της Zαπορίζια έναν από τους 10 μεγαλύτερους πυρηνικούς σταθμούς στον κόσμο και τον μεγαλύτερο της Ευρώπης, προκάλεσε αυξημένο συναγερμό την περασμένη εβδομάδα τόσο στα Ηνωμένα Έθνη όσο και στην Διεθνή Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας (IAEA) που αποτελεί τον πυρηνικό “φύλακα’ του ΟΗΕ(με έδρα την Βιέννη) .
Απευθυνόμενος στο ΣΑ/ΟΗΕ στις 11 Αυγούστου, ο Γενικός Διευθυντής του ΔΟΑΕ, Αργεντινός πρέσβης Ραφαέλ Μαριάνο Γκρόσι, ζήτησε εκ νέου από την ΙΑΕΑ να πραγματοποιήσει μια αποστολή για την αξιολόγηση της ασφάλειας του εργοστασίου. «Αυτή είναι μια σοβαρή ώρα, μια ώρα πολύ βαριά », είπε ο Γκρόσι στο ΣΑ/ΟΗΕ μιλώντας από το γραφείο του στη Βιέννη. Μετά την προειδοποίηση του Γκρόσι, ο ΓΓ/ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες ζήτησε τη δημιουργία αποστρατιωτικοποιημένης ζώνης στο εργοστάσιο της Ζαπορίζια. Ο Γκουτέρες χαιρέτησε το κάλεσμα από 42 χώρες -συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ιαπωνίας, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Αυστραλίας, της Νέας Ζηλανδίας, της Νορβηγίας, της Σουηδίας, της Γερμανίας της Τουρκίας,κα καθώς και της Ευρωπαϊκής Ένωσης- καλώντας τη Ρωσία να αποσύρει αμέσως τις στρατιωτικές της δυνάμεις από το εργοστάσιο και το εγγύς περιβάλλον του. Πριν τρεις ημέρες ο Ουκρανός πρόεδρος Ζελένσκι ζήτησε επίσης την άμεση αποχώρηση των Ρωσικών στρατευμάτων από το έδαφος του πυρηνικού σταθμού Zαπορίζια «χωρίς όρους». Δεν άργησε, ωστόσο, η Ρωσία να απορρίψει αυτές τις εκκλήσεις, αν και την περασμένη Παρασκευή φέρεται ο Πούτιν να έδωσε κάποιας μορφής συγκατάθεση.
Παρά τους φόβους για νέα πυρηνική καταστροφή στο εργοστάσιο της Zαπορίζια(έχοντας κατά νου τις τραυματικές εμπειρίες του Τσερνόμπιλ και της Φουκουσίμα) , δεν υπάρχουν ενδείξεις για αυξημένα επίπεδα ραδιενέργειας στο εργοστάσιο(μέχρι σήμερα) . Σύμφωνα με την Ουκρανική κρατική πυρηνική εταιρεία Energoatom, ωστόσο, η επίθεση με πυραύλους στις αρχές Αυγούστου που έπληξε τον χώρο αποθήκευσης στερεών αναλωμένων καυσίμων του εργοστασίου κατέστρεψε τρεις αισθητήρες παρακολούθησης ακτινοβολίας, μειώνοντας την ικανότητα ανίχνευσης της οποιασδήποτε αύξησης στα επίπεδα ακτινοβολίας στην περιοχή. Μόνο μια επιθεώρηση του ΔΟΑΕ θα μπορούσε να επιβεβαιώσει τη ζημιά.
Υψηλόβαθμος στρατιωτικός αξιωματούχος των ΗΠΑ πραγματοποίησε μια ενημέρωση για το ιστορικό λέγοντας: «Στη Zαπορίζια δεν υπάρχουν ιδιαίτερες ενημερώσεις για τον πυρηνικό σταθμό. Βρίσκεται υπό τον έλεγχο της Ρωσίας και θα ήθελα απλώς να σας επισημάνω τα σχόλια της ΙΑΑΕ ότι δεν υπάρχει άμεση απειλή για την πυρηνική ασφάλεια». Ο ανώτερος στρατιωτικός αξιωματούχος όμως πρόσθεσε: «Αλλά αυτό μπορεί να αλλάξει ανά πάσα στιγμή». Πριν τρεις ημέρες ο Γενικός Διευθυντής της ΙΑΑΕ είπε ότι η κατάσταση στο εργοστάσιο της Ζαπορίζια που ελέγχεται από τη Ρωσία «έχει επιδεινωθεί πολύ γρήγορα». Ο Γκρόσι χαρακτήρισε τη στρατιωτική δραστηριότητα στο εργοστάσιο ως «πολύ ανησυχητική».
Τα σενάρια του τρόμου …..που ανησυχούν όλους
Η κατάσταση συναγερμού σίγουρα τροφοδοτείται από τη σύγχυση γύρω από την ασφάλεια του εργοστασίου, την έκταση του Ρωσικού στρατιωτικού εξοπλισμού μέσα και τελικά τον όποιο στόχο της Ρωσίας να επιτεθεί στο εργοστάσιο. Πολλοί παρατηρητές βρίσκονται στο σκοτάδι σχετικά με το ποιο είναι το τελικό παιχνίδι της Ρωσίας με το εργοστάσιο. Ο προεδρικός σύμβουλος της Ουκρανίας Ποντόλιακ είπε ότι «τα Ρωσικά στρατεύματα βομβαρδίζουν τον πυρηνικό σταθμό για να κόψουν το νότο της Ουκρανίας από την ηλεκτρική ενέργεια και να κατηγορήσουν τις Ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις .Ο στόχος τους είναι να μας αποσυνδέσουμε από το (εργοστάσιο) και να κατηγορήσουμε τον Ουκρανικό στρατό για αυτό”. Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, οι Ουκρανοί ηγέτες, οι διεθνείς ειδικοί στην πυρηνική ενέργεια και οι εργαζόμενοι του εργοστασίου επιβεβαίωσαν όλοι ότι υπάρχει μια σκόπιμη προσπάθεια της Ρωσίας να απομονώσει το εργοστάσιο της Zαπορίζια από την υπόλοιπη επικράτεια της Ουκρανίας κόβοντας τις γραμμές ηλεκτρισμού.
Ο Ροντ Ένγουικ, καθηγητής πυρηνικής ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ, βλέπει τέσσερα τρωτά σημεία που πρέπει να ληφθούν υπόψη στη Ζαπορίζια . που είναι, ο ίδιος ο αντιδραστήρας, οι δεξαμενές (αποθήκευσης) αναλωμένων καυσίμων, ο υποστηρικτικός εξοπλισμός(όπως εφεδρικές γεννήτριες) και το προσωπικό λειτουργίας. Οι έξι αντιδραστήρες VVER της Zαπορίζια έχουν ο καθένας μια δομή περιορισμού που αποτελείται από έναν τοίχο από οπλισμένο σκυρόδεμα πάχους περίπου ενός μέτρου. Οι αντιδραστήρες VVER είναι αντιδραστήρες υπό πίεση, ελαφρού νερού ψύξης . «Τα σύγχρονα όπλα, όπως τα bunker busters, μπορούν να διεισδύσουν στους υπάρχοντες προστατευτικούς τοίχους, και να προκαλέσουν έκθεση στον πυρήνα», λέει ο Ένγουικ. Αλλά δεν υπάρχει καμία ανάγκη να διεισδύσει στο κτίριο περιορισμού για να προκαλέσει ζημιές τους αντιδραστήρες, ούτε καν να καταστρέψει το σύστημα ψύξης. Αντίθετα, ένα πιο πιθανό σενάριο που δυνητικά θα οδηγήσει σε μια καταστροφή στο εργοστάσιο της Zαπορίζια θα ήταν μια «απώλεια εξωτερικής ισχύος σε συνδυασμό με ανθρώπινο λάθος».
Υπάρχει επίσης η ανησυχία ότι η ηλεκτρική ενέργεια που παρέχεται στο εργοστάσιο μπορεί να διακοπεί και η μονάδα να χάσει όλα τα εφεδρικά μέσα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, κάτι που θα μπορούσε να σημαίνει κατάρρευση ακόμη και χωρίς άμεση επίθεση στο εργοστάσιο. Μια τελευταία ανησυχία είναι ότι οι χειριστές στο εργοστάσιο, όσο και αν είναι επαγγελματίες, πρέπει να είναι εξαντλημένοι και αγχωμένοι, και επομένως να μπορούν να κάνουν σφάλματα. Τέτοια λάθη μπορεί να είναι καταστροφικά, όπως είδαμε στο Three Mile Island και στο Τσερνόμπιλ—ατυχήματα που ξεκίνησαν χωρίς κανένα εξωτερικό έναυσμα. Οι δύο τελευταίες πιθανότητες μπορούν να συμβούν σε οποιονδήποτε πυρηνικό σταθμό οπουδήποτε στον κόσμο, ακόμη και σε απουσία πολέμου και στρατιωτικών επιθέσεων. Παρά τους βομβαρδισμούς, οι Ουκρανοί χειριστές συνέχισαν να εργάζονται στο εργοστάσιο —συχνά υπό την απειλή όπλων και υπό συνεχή φόβο— για να βεβαιωθούν ότι δεν θα υπάρχει καταστροφή τύπου Τσερνομπίλ.
Ο συσσωρευμένος κίνδυνος ανθρώπινου λάθους από το προσωπικό του εργοστασίου (που εργάζεται υπό πίεση για πάνω από πέντε μήνες) σημαίνει πολλά και διαχρονικά γνωρίζουμε ότι το ανθρώπινο λάθος είναι ένας σημαντικός παράγοντας στα πυρηνικά ατυχήματα..
