.Γράφει ο Δρ Αθανάσιος Ε Δρούγος
Διεθνολόγος- Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Τα γειτονικά κράτη της Λιβύης, τα ευρύτερα περιφερειακά κράτη ως και οι διεθνείς μεσολαβητές(βασικά του ΟΗΕ) είναι όλο και πιο απογοητευμένοι από τις συνεχείς “ρωγμές” και αστάθεια στη Λιβυκή πολιτική , που έχουν δημιουργήσει αντίπαλες κυβερνήσεις οι οποίες ανταγωνίζονται για τον έλεγχο της χώρας, και φυσικά κατά γεωμετρική πρόοδο κλιμακώνοντας τις εμφύλιες συγκρούσεις
Μακριά από την εφαρμογή ενός οδικού χάρτη του 2020 των Ηνωμένων Εθνών για την οριακή υιοθέτηση μιας πολιτικής ενότητας μέσω εκλογών, η Λιβύη φαίνεται να υποχωρεί και να κατευθύνεται εκ νέου σε σύγκρουση μεταξύ δυνάμεων πιστών στον ισχυρό άνδρα της ανατολικής Λιβύης/Κυρηναϊκή Χαλίφα Χάφταρ και ισχυρές πολιτοφυλακές της δυτικής Λιβύης που υποστηρίζουν την κυβέρνηση της Τρίπολης. επικεφαλής της οποίας είναι ο πρωθυπουργός Αμπντουλχαμίτ Ντμπείμπα.
Στα τέλη Αυγούστου, σημειώθηκε η φονικότερη επίθεση εδώ και πάνω από δύο χρόνια, καθώς ο υποστηριζόμενος από την ανατολική Λιβύη πρωθυπουργός, Φαθί Μπασάγκα προσπάθησε και πάλι να εισέλθει στην Τρίπολη για να ορκιστεί η κυβέρνησή του ως η μόνη εθνική αρχή. Ο Μπασάγκα διορίστηκε πρωθυπουργός από το ανατολικό κοινοβούλιο (Βουλή των Αντιπροσώπων, HoR) τον Μάιο του 2022, αφού ο Ντμπείμπα αρνήθηκε να παραδώσει την εξουσία. Οι συγκρούσεις οδήγησαν σε 32 θανάτους, που αντιπροσωπεύουν τον υψηλότερο αριθμό νεκρών από την αποτυχημένη προσπάθεια του Χάφταρ το 2019 να καταλάβει τη δυτική Λιβύη με τη βία. Οι μάχες του Αυγούστου έδειξαν ότι οι δεσμεύσεις των δύο αντιπάλων κυβερνήσεις για αποφυγή περαιτέρω σύγκρουσης -δεσμεύσεις που δόθηκαν μετά από παρόμοιες, αν και λιγότερο έντονες ως και φονικές συγκρούσεις στις αρχές του καλοκαιριού – δεν τηρήθηκαν και ότι η πιθανότητα επικείμενης επιστροφής σε οξυμένη εμφύλια σύγκρουση είναι πλέον υψηλή.
Οι συγκρούσεις του Μάιου και του Ιουνίου, στις οποίες συμμετείχαν περιορισμένοι αριθμοί μαχητών των πολιτοφυλακών και από τις δύο πλευρές, είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο ενός πολιτοφύλακα και ενός αμάχου. Οι εντάσεις κλιμακώθηκαν περαιτέρω στα τέλη Ιουλίου, όταν τουλάχιστον 13 άνθρωποι σκοτώθηκαν στην Τρίπολη ως αποτέλεσμα των συγκρούσεων μεταξύ ανταγωνιστικών πολιτοφυλακών. Οι φονικές μάχες του Αυγούστου υποδηλώνουν ότι ούτε η κυβέρνηση του Ντμπείμπα ούτε του Μπασάγκα είναι επιδεκτικές των συμβιβασμών που απαιτούνται για τη διεξαγωγή εθνικών εκλογών. Σύμφωνα με έναν οδικό χάρτη συμφιλίωσης των Ηνωμένων Εθνών που συμφωνήθηκε τον Οκτώβριο του 2020, οι εθνικές εκλογές για έναν κοινό πρόεδρο και κοινοβούλιο επρόκειτο να διεξαγάγει τον Δεκέμβριο του 2021. με τους νόμους και τους απαιτούμενους κανόνες για τη διεξαγωγή της ψηφοφορίας και τον καθορισμό των νικητών των εκλογών.
Ο Ντμπέιμπα, ο οποίος διορίστηκε πρωθυπουργός στην υποστηριζόμενη από την ΟΗΕ κυβέρνηση της Τρίπολης στις αρχές του 2021, ισχυρίζεται ότι είναι ο πρωθυπουργός της χώρας μέχρι να ολοκληρωθούν οι εθνικές εκλογές. Οι ηγέτες στα ανατολικά της βορειοαφρικανικής χώρας(Τομπρούκ,Βεγγάζη κα) υποστηρίζουν ότι η θητεία του έληξε τον Δεκέμβριο του 2021, παρόλο που οι εκλογές δεν πραγματοποιήθηκαν στην πραγματικότητα. Τον Ιούνιο του 2022, οι διαμεσολαβητές του ΟΗΕ προσπάθησαν να σφυρηλατήσουν έναν συμβιβασμό για ένα νέο συνταγματικό πλαίσιο για μια επαναπρογραμματισμένη εθνική ψηφοφορία, αλλά οι διαπραγματεύσεις απέτυχαν.
Οι Ντμπείμπα και Μπασάγκα ως και οι ένοπλοι υποστηρικτές τους αρνήθηκαν να σχηματίσουν μια ενιαία διοίκηση. Εκτός από το ότι εμπόδισαν τον Μπασάγκα να εγκαταστήσει την κυβέρνησή του στην Τρίπολη στις αρχές Σεπτεμβρίου, οι πολιτοφύλακες του Ντμπέιμπα φέρεται να εμπόδισαν ορισμένους βουλευτές της δυτικής Λιβύης να εγκαταλείψουν την πόλη για να παρακολουθήσουν τις συνεδριάσεις της Βουλής των Αντιπροσώπων στη Βεγγάζη. Με τη σειρά του, αυτό οδήγησε σε ακύρωση ορισμένων κοινοβουλευτικών συνόδων λόγω της μη-παρουσίας άνω των 25 βουλευτών.
Η χειροτέρευση της πολιτικής κατάστασης στη Λιβύη έχει απογοητεύσει όχι μόνο τους διαμεσολαβητές των Ηνωμένων Εθνών, αλλά και περιφερειακούς ως και διεθνείς φορείς, οι οποίοι έχουν εστιαστεί στα μεγάλα ζητήματα που προκλήθηκαν κυρίως από τη βάναυση Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Οι χώρες της ΕΕ ανησυχούν ότι μια νέα μεγάλη σύγκρουση στη Λιβύη μπορεί να προκαλέσει ένα νέο κύμα προσφυγικών ροών προς την Ευρώπη και να προκαλέσει επιπρόσθετα προβλήματα (οικονομικά-ενεργειακά) στα ήδη υφιστάμενα αλλά και σε αυτά που θα αντιμετωπίσουν οι χώρες της ΕΕ τον ερχόμενο χειμώνα λόγω της διακοπής της παροχής φυσικού αερίου από τη Ρωσία.
Ως βασικός Ευρωπαίος διαμεσολαβητής, η Γερμανία συγκάλεσε στις αρχές Σεπτεμβρίου την τελευταία σύνοδο της «Διαδικασίας του Βερολίνου» – μια σειρά συναντήσεων και ομάδων πρωτοβουλίας για τη Λιβύη που ξεκίνησε τις εργασίες της το 2019. Η συνάντηση του Βερολίνου στις 8-9 Σεπτεμβρίου περιελάμβανε το «P3 + 2 + 2 Ομάδα ενδιαφερομένων στη Λιβύη – Ηνωμένες Πολιτείες, Ηνωμένο Βασίλειο και Γαλλία (τρία μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ), μαζί με την Ιταλία και τη Γερμανία (δύο άλλες χώρες της ΕΕ), καθώς και την Αίγυπτο και την Τουρκία (δύο περιφερειακές δυνάμεις). Ωστόσο, η συνάντηση δεν φάνηκε να “ανοίγει κάποια παράθυρα” και απλά επανέλαβε μόνο τις εκκλήσεις των Ηνωμένων Εθνών, περιφερειακές και άλλες διεθνείς εκκλήσεις προς τα αντιμαχόμενα μέρη να αποφύγουν περαιτέρω συγκρούσεις ως και να συμβιβαστούν για τη διαμόρφωση ενός νομικού πλαισίου που θα οδηγούσε σε εθνικές εκλογές.
Η Ρωσία, μέσω του ιδιωτικού μισθοφορικού στρατιωτικού εργολάβου του Ομίλου Wagner που συνδέεται στενά με το Κρεμλίνο, έχει παράσχει επί χρόνια ένοπλη υποστήριξη στον Χάφταρ. Ωστόσο, η Μόσχα αναγκάστηκε πρόσφατα να αναδιατάξει ορισμένες από τις δυνάμεις της από περιφερειακές συγκρούσεις, συμπεριλαμβανομένης της Λιβύης και της Συρίας, για να υποστηρίξει τις επιχειρήσεις της στην Ουκρανία. Η Αίγυπτος, είναι ένας άλλος φορέας υπέρ του Χάφταρ, αλλά χρειάστηκε να συνδράμει στην αποκλιμάκωση των πρόσφατων μαχών μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστινίων μαχητών στη Γάζα, ενώ πλήττεται από τις οικονομικές συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία, που προκάλεσε απότομη αύξηση των τιμών των σιτηρών ως και άλλων εισαγώγιμων προϊόντων (πχ ηλιέλαιο). Παρόλο που το Κάιρο επιδιώκει συμβιβασμό και σταθερότητα στη Λιβύη, η σχετική κλίση του υπέρ του Χάφταρ παραμένει.
Στις αρχές Σεπτεμβρίου, ο υπεξ της Αιγύπτου μποϊκόταρε μια σύνοδο μιας συνεδρίασης του Αραβικού Συνδέσμου που προέδρευε ένας εκπρόσωπος της Λιβύης που είχε διοριστεί από την Ντμπέιμπα. Το Κατάρ ως διαμεσολαβητής σε πολυάριθμες περιφερειακές συγκρούσεις, είναι σχετικά ανεπηρέαστο από τις οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου στην Ουκρανία και έχει εντείνει την προσπάθειά του να μεσολαβήσει στη Λιβύη. Η Ντόχα υποστηρίζει κυρίως την Λιβυκή πολιτική ηγεσία με έδρα την Τρίπολη, αλλά ο Εμίρης Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι προσπαθεί να ενισχύσει τους δεσμούς του με όλες τις αντίπαλες πλευρές στη Λιβύη ,υποδεχόμενος τους πολιτικούς ηγέτες της ανατολικής Λιβύης Aκίλα Σάλεχ (πρόεδρο του κοινοβουλίου) ως και τον γιο του Χάφταρ, Μπελγκασέμ(οι πρώτες τους επισκέψεις στη Ντόχα έγιναν στις 11 Σεπτεμβρίου.)
Μια παγκόσμια ανησυχία για την κλιμάκωση των εσωτερικών εντάσεων στη Λιβύη φαίνεται να έχει οριακά υποχωρήσει. Στα μέσα του 2022, πολιτοφυλακές του Χάφταρ πραγματοποίησαν επιθέσεις σε υποδομές ενέργειας της Λιβύης για να στραγγαλίσουν οικονομικά τη διοίκηση της Τρίπολης του Ντμπέιμπα. Αυτές οι επιθέσεις σταμάτησαν προς το παρόν μετά τη συμφωνία του Ιουλίου μεταξύ της Ντμπέιμπα και του Χάφταρ για τον διορισμό του συμμάχου με τον Χάφταρ, Φαρχάτ Μπενγκντάρα ως επικεφαλής της κρατικής εταιρείας πετρελαίου. Οι επιθέσεις μείωσαν την παραγωγή πετρελαίου της Λιβύης στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων δύο ετών – λιγότερο από 650.000 βαρέλια την ημέρα – ένα κλάσμα του βασικού επιπέδου των περίπου 1,2 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα.
Από τότε που ο Μπενγκντάρα ανέλαβε τον κλάδο, η παραγωγή πετρελαίου της Λιβύης πλησίασε στο επίπεδο των 1,2 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα, αμβλύνοντας τους παγκόσμιους φόβους ότι η αστάθεια στη Λιβύη θα επιδεινώσει τις παγκόσμιες ελλείψεις πετρελαίου. Ωστόσο, κανένας περιφερειακός ή διεθνής μεσολαβητής δεν έχει ακόμη αποκαλύψει μια φόρμουλα για να πείσει τις δύο αντίπαλες διοικήσεις να ενωθούν και να εργαστούν για την διεξαγωγή επιτυχών εθνικών εκλογών με αποδεκτά αποτελέσματα.
Η Ελλάδα καλείται να παρακολουθεί την κατάσταση στη Λιβύη , αφού το τελευταία διάστημα η Τουρκία έχει ενισχύσει την εκεί διακλαδική στρατιωτική παρουσία της,ενώ με προσωπική παρέμβαση του αρχηγού της μυστικής υπηρεσίας ΜΙΤ Χακάν Φιντάν , έχουν μεταβεί πολλοί πράκτορες ,οι οποίοι μεταξύ άλλων παρακολουθούν τα συμβαίνοντα στο Σαχέλ και στη δυτική Αφρική. Η Γαλλική στρατιωτική αποχώρηση από το γειτονικό Μάλι (τέλος σε επιχείρηση BARKHANE) και από άλλα κράτη , έχει προβληματίσει αρκετούς αναλυτές (που λαμβάνουν ειδικές ενημερώσεις) .Ισχυρή είναι η στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην Αφρική , ενώ στο Μάλι έχει αναβαθμιστεί η παρουσία των Ρώσων και Τούρκων. Οι τελευταίοι ποσοτικά ενίσχυσαν τις δυνάμεις τους στην αεροπορική βάση Αλ Ουντειντ,στη ναυτική βάση Χομς, καθώς και στις στρατιωτικές σχολές της Μισράτα και της Τρίπολης.(όπως είδα από σχετικές καταστάσεις). Σύμφωνα με πληροφορίες του υπογράφοντα η Άγκυρα διατηρεί σχέσεις και με τις δυο Λιβυκές κυβερνήσεις,ενώ προωθεί προπαγανδιστικούς φορείς και μηχανισμούς που διάκεινται θετικά απέναντι στο προβληματικό Τούρκο- Λιβυκό μνημόνιο για τις θαλάσσιες ζώνες Ερντογάν-Σάρατζ του Νοεμβρίου του 2019, που πάντοτε ανησυχεί την χώρα μας.(νοτιοανατολικά του νομού Λασιθίου)
