Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Οι ισχυρισμοί του Τραμπ ότι τερμάτισε οκτώ πολέμους ασφαλώς είναι συζητήσιμοι, αλλά οι ειρηνευτικές του προσπάθειες εγείρουν ορισμένα ερωτήματα. Η Ευρώπη μπορεί να αντλήσει διδάγματα από την Ουάσιγκτον για το πώς να σπάσει το αδιέξοδο στις παρατεταμένες συγκρούσεις.
Ο συμβολισμός δεν θα μπορούσε να είναι πιο κραυγαλέος.
Νωρίτερα φέτος,η κυβέρνηση έκλεισε το Ινστιτούτο Ειρήνης των Ηνωμένων Πολιτειών (USIP), μια οργάνωση αφιερωμένη στη μελέτη της ειρηνευτικής στήριξης που στελεχώνεται από μελετητές και βετεράνους διπλωμάτες με μακρά εμπειρία στις διαδικασίες διαπραγμάτευσης. Ήταν μια ενσάρκωση στην πέτρα της επιδίωξης της φιλελεύθερης ειρήνης, μέσω της διπλωματίας και του διαλόγου.Πριν μερικούς μήνες , το ινστιτούτο άνοιξε ξαφνικά ξανά με ένα νέο όνομα χαραγμένο στην πρόσοψη: Ινστιτούτο Ειρήνης Τραμπ. Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Aννα Κέλι είπε ότι το USIP «ήταν κάποτε μια φουσκωμένη, άχρηστη οντότητα που χρηματοδοτούνταν με 50 εκατομμύρια δολάρια ετησίως, ενώ δεν προσέφερε στην ειρήνη». Και συνέχισε: «Τώρα το Ινστιτούτο Ειρήνης Τραμπ, έχει το όνομά του από έναν πρόεδρο που τερμάτισε οκτώ πολέμους σε λιγότερο από ένα χρόνο, και θα σταθεί ως μια ισχυρή υπενθύμιση του τι μπορεί να επιτύχει η ισχυρή ηγεσία για την παγκόσμια σταθερότητα.
Ο κατάλογος των οκτώ συγκρούσεων που έληξε η «τέχνη της συμφωνίας» του Τραμπ περιλαμβάνει μία μεταξύ των ηγετών της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό και της Ρουάντα, οι οποίοι υπέγραψαν συμφωνία παρουσίας του Τραμπ στο νέο κτίριο.
Η λίστα έχει πολλούς επικριτές. Μερικά από τα οκτώ παραδείγματα που υπερασπίζεται ο Λευκός Οίκος δεν χαρακτηρίζονται ως κατάλληλες ειρηνευτικές συμφωνίες, όπως η συμφωνία μεταξύ της Αιγύπτου και της Αιθιοπίας για το Μεγάλο Φράγμα της Αναγέννησης της Αιθιοπίας. Άλλοι, όπως η συμφωνία με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ μεταξύ Ταϊλάνδης και Καμπότζης, ξετυλίγονται, με νέες μάχες να έχουν αναφερθεί τις τελευταίες ημέρες.. Λίγοι άνθρωποι μπορούν να εξηγήσουν γιατί το Κόσοβο και η Σερβία ήταν στη λίστα.
Με το Ισραήλ και τη Χαμάς, είναι πολύ νωρίς για να πούμε ότι η συμφωνία θα τηρηθεί . Η Ουκρανία δεν είναι καθόλου στη λίστα για προφανείς λόγους: Λίγοι εκτός Μόσχας και Ουάσιγκτον βλέπουν το τελευταίο σχέδιο των ΗΠΑ ως μια γνήσια ειρηνευτική προσπάθεια που αντιμετωπίζει τους βασικούς λόγους για τη σύγκρουση.
Και όμως, όπως μου παραδέχτηκε ένας αξιωματούχος της ΕΕ: ο Τραμπ μπορεί να μην έχει τις σωστές απαντήσεις, αλλά συχνά κάνει τις σωστές ερωτήσεις. Οι Ευρωπαίοι δεν αναρωτιόντουσαν σωστά «Πώς θα σταματήσουμε την αιματοχυσία στην Ουκρανία;».
Βλέποντας την τολμηρή φιλοδοξία της ειρηνευτικής ατζέντας του Τραμπ, οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να αναρωτηθούν γιατί δεν είχαν για χρόνια το θάρρος να αναλάβουν αυτά τα μεγάλα ζητήματα.
Οι παρατεταμένες συγκρούσεις έχουν την τάση να αποκτούν τη δική τους δυναμική: Ένα δυσλειτουργικό status quo επιμένει, εκτός αν και μέχρι κάποιος να αποφασίσει να ξοδέψει πολιτικό κεφάλαιο και να σπάσει το αδιέξοδο. Η Κύπρος είναι ένα τέτοιο παράδειγμα ,και στο οποίο η ΕΕ έγραψε ουσιαστικά τον εαυτό της από την επίλυση συγκρούσεων όταν κάλεσε ένα από τα διαφιλονικούμενα μέρη, την Κυπριακή Δημοκρατία, να ενταχθεί στην Ένωση το 2004.Μια άλλη θλιβερή περίπτωση ήταν η Ομάδα του Μινσκ, που δημιουργήθηκε για να διευκολύνει τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, η οποία διήρκεσε από το 1992 μέχρι το καλοκαίρι του 2025. Μετά το 1997, οι μεσολαβητές αντιπροσώπευαν τη Γαλλία, τη Ρωσία και τις Ηνωμένες Πολιτείες -τρεις μεγάλες δυνάμεις με τεράστιους πόρους- αλλά η προεπιλεγμένη πρακτική τους δεν ήταν να αντιμετωπίσουν τους ηγέτες και από τις δύο πλευρές με δύσκολες επιλογές ή να τους αναγκάσουν να πληρώσουν ένα τίμημα για τη διαιώνιση της σύγκρουσης. Το αποτέλεσμα ήταν η υπερσυλλογικότητα και μια διαδικασία που περιγράφεται καλύτερα ως διαχείριση συγκρούσεων από τις πραγματικές ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις. Η διαδικασία αυτή περιορίστηκε βάναυσα όταν το Αζερμπαϊτζάν επέστρεψε στον πόλεμο το 2020, με βαριά αιματοχυσία.
Αρμενία-Αζερμπαϊτζάν είναι μία από τις ειρηνευτικές συμφωνίες στη λίστα του Λευκού Οίκου, και εδώ η κυβέρνηση Τραμπ αξίζει τα εύσημα. Το 2025, οι Ηνωμένες Πολιτείες κατέληξαν σε μια διαδικασία κατά την οποία τόσο οι Αρμένιοι όσο και οι ηγέτες του Αζερμπαϊτζάν είχαν ήδη συμφωνήσει σε ένα σχέδιο ειρηνευτικής συμφωνίας και αναζητούσαν έναν νέο εγγυητή για να επιβλέπει τα επόμενα βήματα, που δεν ήταν η Ρωσία. Οι Ευρωπαίοι είχαν την εμπειρογνωμοσύνη και τους σωστούς ανθρώπους για να επιτύχουν μια συμφωνία, αλλά ήταν οι ταχέως μετακινούμενοι Αμερικανοί, με μια επίδειξη ταχύτητας και πολιτικής βούλησης στην κορυφή που συγκάλεσε συνάντηση του Λευκού Οίκου τον Αύγουστο, όπου ξεκίνησαν και υπογράφηκαν νέες συμφωνίες.
Οι ΗΠΑ ενήργησαν έτσι στο παρελθόν. Όταν χτύπησε τις Συμφωνίες του Ντέιτον, που υπογράφηκαν πριν από τριάντα χρόνια αυτό το μήνα, η Ουάσιγκτον έδειξε επίσης ανυπομονησία με την Ευρώπη. Ένας συνδυασμός διπλωματίας και σκληρής εξουσίας τερμάτισε έναν πόλεμο στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη που θα μπορούσε να συνεχιστεί επ ‘αόριστον. Όπως είναι αυτό, το Ντέιτον έχει γλιτώσει τη σύγκρουση της περιοχής για τρεις δεκαετίες.
Θα πρέπει λοιπόν η Ευρώπη να ακολουθεί το παράδειγμα του Τραμπ; Ναι και όχι.
Το δίδαγμα της στρατηγικής διαπραγμάτευσης του προέδρου των ΗΠΑ για τους τελευταίους μήνες είναι σίγουρα ότι αν θέλετε να αλλάξετε το status quo, πρέπει να ενεργήσετε σκληρά και να είστε έτοιμοι να σπάσετε τα πράγματα. Οι ισχυροί άνδρες που είναι υπεύθυνοι για τη διαιώνιση των συγκρούσεων – είναι συνήθως ισχυροί και συνήθως άνδρες – θα αλλάξουν τη συμπεριφορά τους μόνο όταν μυρίζουν φόβο. Αυτό είναι που είναι διατεθειμένος να κάνει ο Τραμπ.Ωστόσο, η μετατροπή της συμφωνίας σε μια σωστή ειρήνη είναι ένα διαφορετικό θέμα. Η σκληρή δουλειά και η παλιομοδίτικη διπλωματία εξακολουθούν να απαιτούνται για να σφυρηλατήσουν τις λεπτομέρειες που χρειάζονται για να κάνουν μια συμφωνία να κολλήσει.
Ένα γνωστό επιστημονικά ότι περίπου οι μισές ειρηνευτικές συμφωνίες αποτυγχάνουν μέσα σε πέντε χρόνια, καθώς δεν εφαρμόζονται σωστά. Η Ευρώπη πρέπει να μάθει νέες συνήθειες για να είναι ένας καλύτερος μεσίτης συμφωνιών. Πριν από αυτό μπορεί ακόμα να είναι ένας ζωτικής σημασίας παράγοντας που κάνει τα κομμάτια να ταιριάζουν σε καταστάσεις συγκρούσεων όπου ο Trump έχει κάνει μια συμφωνία και έχει προχωρήσει.
