Ποικίλουν οι διεθνείς αντιδράσεις για την μετατροπή της Αγιάς Σοφιάς σε τέμενος.Επισημάνσεις και αινιγματικές απουσίες.Ευρύτεροι προβληματισμοί….και αυτά που δεν έχουν λεχθεί….
Γράφει ο Δρ Αθανάσιος Δρούγος*
Παρά τις λεκτικά καταδικαστικές θέσεις αρκετών διεθνών πολιτικών και θρησκευτικών παραγόντων η απόφαση του Τούρκου προέδρου να προχωρήσει στην μετατροπή σε τέμενος του διαχρονικού, διαθρησκευτικού και διαπολιτιστικού μνημείου παγκόσμιας κληρονομιάς της Αγιάς Σοφιάς , μια προσεκτική ματιά σε ολόκληρο το φάσμα των αντιδράσεων αποκαλύπτει ορισμένες υψηλόβαθμες απουσίες που κρύβονται πίσω από γενικόλογες, χλιαρές ως και αναιμικές θέσεις διαφόρων ανακοινώσεων υπουργείων εξωτερικών διαφόρων κρατών, ενώ παρατηρούνται -μέχρι στιγμής-απουσίες οντοτήτων και διεθνούς εμβέλειας προσωπικοτήτων που δεν έχουν εκφράσει την θέση τους ή και χαρακτηρίζονται από αινιγματική σιωπή..Πολλοί από αυτούς πιθανότατα δεν επιθυμούν να επικρίνουν για λόγους πολιτικούς,θρησκευτκούς,οικονομικούς, φοβικούς(πχ μεταναστευτικό) ως και γεωστρατηγικούς λόγους τον Ερντογάν, ενώ κάποιοι άλλοι (όπως το Λονδίνο) επικεντρώνονται στο ότι το όλο θέμα είναι εσωτερικής υφής και αφορά αποκλειστικά την Άγκυρα.
Ενδεκτικά αναφέρω την σχετική σιωπή της Αγίας Έδρας (αργά χθες το μεσημέρι μίλησε τελικά πEρί “βαθειάς λύπης” για την απόφαση Ερντογάν ), λαμβάνοντας υπόψη τον συνήθως λαλίστατο Αργεντινικής καταγωγής Πάπα Φραγκίσκο τον Β που άμεσα τοποθετείται για διεθνή πολιτιστικά και ανθρώπινα ζητήματα, την παντελή (μέχρι σήμερα) αποφυγή έκδοσης ανακοίνωσης ή ψηφίσματος των Ρωμαιοκαθολικών επισκόπων της Τουρκίας, το ότι η Αγγλικανική Εκκλησία και ο ‘Αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπουρυ αποφεύγουν να τοποθετηθούν πάνω σε ένα τόσο σημαντικό θέμα της χριστιανοσύνης και όχι μόνο,την ουσιαστικά ανύπαρκτη θέση των Εβραίων της διασποράς και των πανίσχυρων σωματείων τους (συμπεριλαμβανμένου του κράτους του Ισραήλ,που ασφαλώς θα είχε την δική της βαρύτητα μία ευθεία τοποθέτηση του υπουργού εξωτερικών Γκάμπι Ασκενάζι ή του αρμοδίου υπουργού θρησκευτικών υποθέσεων ),ως και των διαφόρων εκπροσώπων θρησκευτικών και άλλων δογμάτων της Άπω Ανατολής(που εμφανίζονται πολύ “ευαίσθητοι” σε ζητήματα παραβίασης θρησκευτικών ελευθεριών σε Κίνα, ΝΑ.Ασία,Θιβέτ κα).Επίσης το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών εξέδωσε με καθυστέρηση ανακοίνωση που επικρίνει την συγκεκριμένη ενέργεια , την στιγμή που στις τάξεις του συμπεριλαμβάνονται πάνω πό 500 εκκλησίες/δόγματα και θα έπρεπε να είχε ενεργήσει τουλάχιστον προληπτικά και αποτρεπτικά, όσον και αν ο Τούρκος ηγέτης εκ χαρακτήρος,ιδεοληψίας και προσωπικών εμμονικών θέσεων και πολιτικο-θρησκευτικών απόψεων δεν αποτρέπεται εύκολα από αυτό που έχει αποφασίσει.
Επίσης -παρά την επιστολή του Αμερικανού υπουργού εξωτερικών Μαικ Πομπέο θα ανέμενε κάποιος μία έστω οριακή τοποθέτηση από τον πρόεδρο Τραμπ,τις πρώτες ώρες της υπογραφής του σχετικού διατάγματος (για να έχει και βαρύτητα).Όπως είναι γνωστό οι ΗΠΑ επί χρόνια έχουν σοβαρά προβλήματα με την UNESCO και ως εκ τούτου έχουν μειωμένη επιρροή σε τέτοια θέματα .Όμως για τους ευαγγελιστές/υποστηρικτές του Τραμπ, η Άγιά Σοφιά δεν κατέχει την πρωτεύουσα θέση , αφού πιο πολύ τους ενδιαφέρουν οι ναοί στα Ιεροσόλυμα και γενικότερα στους ΆγιουςΤόπους.Συμπληρωματικά τα τελευταία χρόνια οι Ευαγγελιστές που επισκέπτονται την Τουρκία ως τουρίστες ,μεταβαίνουν πιο πολύ σε περιοχές και πολιτιστικο-θρησκευτικούς χώρους στην Έφεσο και στην Καππαδοκία παρά στην Κωνσταντινούπολη (υπάρχει ειδική στατιστική έρευνα).Πολλοί Αμερικανοί θεωρούνε επίσης ότι το θέμα της Αγιάς Σοφιάς αφορά την Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία, και ότι στις ΗΠΑ θα υπάρξουν αντιδράσεις από τα μέλη του Κογκρέσου που είναι Ελληνοαμερικανοί και Αρμενιοαμερικανοί και οι οποίοι θα αποστειλουν τις σχετικές επιστολές στους αρμόδιους φορείς ..Αξίζει να επισημανθεί ότι ο Ερντογάν ανέμενε να δοθεί προ 4-5 εβδομάδων στην δημοσιότητα η ετήσια Έκθεση του STATE DEPΑRTMENT για τις θρησκευτικές ελευθερίες σε παγκόσμια κλίμακα για το 2019 από τον αρμόδιο πρέσβη Σαμ Μπράυνμπακ ,και μετά να προβεί στις συγκεκριμένες ενέργειες για μετατροπή του ναού σε τέμενος.Από την UNESCO μην περιμένουμε πολλά γιατί είναι έντονα πολιτικοποιημένος οργανισμός ,και οιόποιες πολιτιστικές της αποφάσεις, λαμβάνονται με πολιτικά κριτήρια.
Πολιτικές προεκτάσεις.
Η ανακοίνωση στο διάγγελμα του ,ότι η πρώτη προσευχή στην Αγιά Σοφιά θα λάβει χώρα την Παρασκευή 24 Ιουλίου δεν είναι τυχαία. Μέσα στις επόμενες ημέρες και εβδομάδες η Τουρκική λεκτική προκλητικότητα θα ενδυναμωθεί αφού σε δύο ημέρες συμπληρώνονται 4 χρόνια από την προσπάθεια των Γκιουλενιστών στρατιωτικών και αστυνομικών να ανατρέψουν τον Ερντογάν , ενώ σε μία εβδομάδα θα γίνουν επετειακές εκδηλώσεις για την συμπλήρωση 46 χρόνων από την εισβολή του Αττίλα στην Κύπρο και την έκτοτε κατοχή του εδάφους του 36% της μεγαλονήσου από τις δύο μεραρχίες και τις άλλες δυνάμεις του κατοχικού σώματος στρατού.
Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η μετατροπή του εμβληματικού ναού της Χριστιανοσύνης σε τέμενος είναι πρόδρομος ευρύτερου πολιτικό -γεωθρησκευτικού σχεδιασμού από πλευράς Ερντογάν ενόψει 2023 δηλαδή της επικείμενης συμπλήρωσης 100 χρόνων από την Συνθήκη της Λωζάνης και την ίδρυση του σύγχρονου Τουρκικού κράτους(η οποία έχει επικριθεί κατά καιρούς από τον Ερντογάν και υπουργούς του ότι δεν απέδωσε στην χώρα τους πρώην χερσαία και νησιωτικά Οθωμανικά εδάφη ),ενώ επιπρόσθετα η συγκεκριμένη προκλητική απόφαση πέραν του ότι αψηφά τις όποιες θέσεις και ευαισθησίες της Δύσης και ειδικότερα την Ευρώπης ,ουσιαστικά βάζει τέλος και στα τελευταία “στοιχεία” του εδώ και καιρό παραπαίοντος Κεμαλικού οράματος. Οι αναμενόμενες σε λίγες εβδομάδες κρίσεις στους ανώτατους βαθμούς της ιεραρχίας των ενόπλων δυνάμεων-σύμφωνα με πληροφορίες του υπογράφοντα-θα περιθωριοποιήσουν ακόμα περισσότερους Κεμαλικής επιρροής και βιογραφικού αξιωματικούς,ενώ θα ενισχυθούν περαιτέρω οι λεγόμενοι Ευρασιανιστές ως και εκείνοι της πολύ προσωπικής κάλυψης και υποστήριξης από τον πανίσχυρο υπουργό άμυνας στρατηγό εα Χουλουσί Ακάρ.
Η μεταφορά του θέματος της Αγιάς Σοφιάς στο αρμόδιο όργανο για την εποπτεία αναφορικά με τα θρησκευτικά ζητήματα (DIYANET) , αποδεικνύει την διευρυμένη αλλά και επιταχυνόμενη Ισλαμοποίηση της Τουρκίας(πιο εμφανής μετά την αποτυχημένη απόπειρα των Γκιουλενικών της 15ης Ιουλίου 2016) , ενώ μέσα στο Σουνιτικό Ισλάμ,η Τουρκία επιδιώκει να εμφανιστεί ότι έχει επικυρίαρχο θέση ,και ως εκ τούτου στον Οργανισμό Ισλαμικής Διάσκεψης η παρουσία της θα πρέπει να εκλαμβάνεται ως καθοριστική σε μείζονα ζητήματα του Ισλάμ. και της γεωθρησκευτικής του θεώρησης .Δεν είνε τυχαίο ότι ο Ερντογάν είχε τα τελευταία δύο χρόνια συζητήσει το θέμα της μετατροπής σε τέμενος του Ορθόδοξου ναού με ηγέτες υπολογίσιμων Μουσουλμανικών κρατών -όπως της Μαλαισίας,του Κατάρ,της Νιγηρίας,του Πακιστάν,της Ινδονησίας,του Αζερμπαιτζάν κα- ενώ παράλληλα αναφερόνταν στα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας του.Επίσης δεν θα πρέπει να μας διαφεύγει της προσοχής, ότι και η συζυγός του Εμινέ τοποθετήθηκε επί της μετατροπής της Αγιάς Σοφιάς σε τζαμί, ενώ στην ανακοίνωση της έκανε λόγο στο κληροδότημα του Μωάμεθ του Πορθητή και στο ότι “ικανοποιούνται πάγιες και σεβαστές θέσεις του ιδρύματος”(προφανώς σε καθοδήγηση από τον σύζυγό της και σε γραμμή νεο-Οθωμανικής νοσταλγίας).Την καλύτερη απάντηση σε αυτή την προκλητική απόφαση της μετατροπής σε τέμενος έδωσε ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος που στη ανακοίνωση της Εκκλησίας στα Τίρανα χαρακτήρισε την απόφαση Ερντογάν , ότι “επιστρέφει σε σκοτεινές πτυχές της ιστορίας”
Αναφορικά με την απόφαση Ερντογάν δεν είδαμε-πέραν κάποιων ανθρώπων των γραμματων και των τεχνών στην γειτονική μας χώρα- σοβαρές αντιδράσεις από τους Κεμαλικούς του CHP, ούτε βεβαίως και από όλους εκείνους τους κύκλους των στρατηγών και ναυάρχων εα, των πρώην συνεργατών του και επικεφαλής τώρα μικρών κομμάτων όπως του Αλί Μπαμπατζαν,και του Αχμέτ Νταβούτογλου, ούτε από επιφανείς πολιτικο-διπλωμάτες που είχαν εμπλοκή και παρουσία στα Γκιουλενικά και μη -αποσταθεροποιητικά σχέδια προηγούμενων χρόνων όπως των ERGENEKON και SLEDGEHAMMER/ΒALYOZ/ΒΑΡΙΟΠΟΥΛΑ που κατά καιρούς εμφανίζονται και υποστηρίζουν διάφορα ανούσια ,που δεν έχουν σημαντική επίπτωση στην συμπεριφορά του σουλτάνου ..
Η τυχόν επιβολή ουσιαστικών κυρώσεων στην Τουρκία είναι ιδιαίτερα δύσκολη περίπτωση..Πέραν τυχόν συνεργασιακών Ελληνο-Γαλλικών συμφωνιών ,η ΕΕ συνολικά και συγκλισιακά δεν είναι στο ίδιο μήκος κύματος με εμάς σχετικά με τηνΤουρκία (εμμένει σε άχαρες, θεωρητικολογικές και ανεδαφικές κυρώσεις). Το μεταναστευτικό, οι δραματικές εξελίξεις στην βορειοαφρικανική ακτή/Λιβύη, ο CORONAVIRUS , η προβληματικ- μειωμένη τουριστική κίνηση με επιπτώσεις στους οικονομικούς δείκτες , η έντονη ανησυχία για πιθανή νέα εκβιαστική μετατόπιση των θέσεων της Άγκυρας προς ανατολάς δεν αποτελούν σημεία αισιοδοξίας ότι κάποιες υπολογίσιμες κυρώσεις μπορεί να υιοθετηθούν.Η προεκλογική περίοδος στις ΗΠΑ, οι Ρωσικές αποσταθροποιητικές κινήσεις κατά του ΝΑΤΟ από την Αρκτική μέχρι την Μαύρη Θάλασσα σε αυτή την χρονική στιγμή δεν συνδράμουν προς πραγματικά και ουσιαστικά υπολογίσιμες κυρώσεις με στόχο την Ερντογανική θρασύτατη συμπεριφορά .Περαν τούτων οι Τούρκοι ετοιμάζουν νέες προκλητικές ενέργειες σε βάρος μας στο δεύτερο εξάμηνο ης τρέχουσας χρονιάς , και θα ήταν θετικό να προσανατολιστούμε σε μία συνολική αντιμετώπιση των προσεχών επικείμενων κινήσεων της Άγκυρας.
*Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
