Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Παρά τα λεγόμενα από πλευράς Πούτιν , ότι η Ρωσία δεν έχει σχέδια κατά του ΝΑΤΟ ,η Μόσχα στέλνει συνεχώς σαφές μήνυμα προθέσεων προς τη Βαλτική , κάτι που είδαμε (άσχετα αν προς στιγμή αποσύρθηκε το σχετικό κείμενο ) αναφορικά με την αναχάραξη των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών στην περιοχή ,αλλά και με την πρόσφατη πρόκληση στη μετατόπιση των ποτάμιων σημαδούρων στον ποταμό Νάρβα που χωρίζει Εσθονία και Ρωσική Ομοσπονδία προκαλώντας άμεσα και την αντίδραση του Νορβηγού ΓΓ του ΝΑΤΟ Γενς Στόλντενμπεργκ.
Στις 21 Μαΐου, το Ρωσικό υπουργείο άμυνας δημοσίευσε ένα σχέδιο για μονομερή αναχάραξη των θαλάσσιων συνόρων στην περιοχή της Βαλτικής (προς συζήτηση!) .Το έγγραφο πυροδότησε εκτεταμένες ανησυχίες ότι η Μόσχα επρόκειτο να το υλοποιήσει λίαν προσεχώς. Στη συνέχεια, (λιγότερο από μία ημέρα αργότερα), μετά από κριτική από αξιωματούχους και σχολιαστές της Βαλτικής, Σκανδιναβίας ως και της Ουκρανίας και αφού το Κρεμλίνο ισχυρίστηκε ότι το σχέδιο δεν ήταν κυβερνητική πολιτική, Ρώσοι αξιωματούχοι αφαίρεσαν το έγγραφο από την ιστοσελίδα του υπουργείου άμυνας. Ακόμα και έτσι, είναι σαφές ότι το καθεστώς Πούτιν έκανε αυτό το βήμα όχι λόγω της αντίδρασης κατά του σχεδίου αλλά επειδή κάτι τέτοιο επιτρέπει στο Κρεμλίνο να κινείται αμφίδρομα.
Από τη μία πλευρά, έστειλε ένα ξεκάθαρο μήνυμα για τη σκέψη της Μόσχας και έτσι σκόρπισε ανησυχίες σε Εσθονία, Φινλανδία και Λετονία για το τι θα μπορούσε να κάνει στη συνέχεια. Από την άλλη πλευρά, είναι απολύτως συνεπές με τις ευρύτερες πολιτικές και τακτικές του Πούτιν – ιδιαίτερα τις συνεχείς προσπάθειές του να απεικονίσει αυτές τις προειδοποιήσεις κατά της Ρωσικής επιθετικότητας ως ανεύθυνους συναγερμούς που μπορούν και πρέπει να αγνοηθούν.Το έγγραφο του υπουργείου άμυνας δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην ιστοσελίδα νομικών υποθέσεων της Ρωσικής κυβέρνησης-υπουργείου άμυνας (αρχικά βρέθηκε στο Regulation.gov.ru). Η ανάρτηση έχει πλέον καταργηθεί, αλλά αποθηκεύτηκε εν μέρει εδώ και με ένα στιγμιότυπο οθόνης στο X/TWITTER .
Άλλα δημοσιεύματα των μέσων ενημέρωσης, τόσο από την περιοχή όσο και από τη Δύση, φαίνεται να βασίζονται αποκλειστικά σε αυτές τις αναφορές. Σύμφωνα με την ιστορία του κειμένου το Ρωσικό υπουργείο άμυνας θεωρεί ότι η Μόσχα πρέπει, ως τον Ιανουάριο του 2025, “να δηλώσει τμήματα των υδάτων στο ανατολικό τμήμα του Κόλπου της Φινλανδίας καθώς και κοντά στα σύνορα του θύλακα του Καλίνινγκραντ δηλαδή τις εσωτερικές της πλωτές οδούς”. Σύμφωνα με το έγγραφο, οι τρέχουσες γραμμές οριοθέτησης, που καθορίστηκαν από την τότε Σοβιετική κυβέρνηση το 1985, δεν ανταποκρίνονται πλέον στη σημερινή γεωπολιτική πραγματικότητα. Επομένως, πρέπει να αναθεωρηθούν.(!)
Βάσει του προτεινόμενου σχεδίου (που είναι στη διάθεση του υπογράφοντα) η Μόσχα επιδιώκει να μετατοπίσει μονομερώς τις συντεταγμένες αυτών των συνόρων γύρω από τα πέντε μικρά νησιά στον Κόλπο της Φινλανδίας και γύρω από τις εκβολές του ποταμού Nάρβα , καθώς και τις περιοχές γύρω από το Curonian Spit, το Cape Taran και το Baltic Spit κατά μήκος των συνόρων μεταξύ Λιθουανίας και Καλίνινγκραντ,( της μη συνεχόμενης Ρωσικής περιφέρειας στα δυτικά) Τίποτα δεν υποδηλώνει ότι αυτή η πρόταση έχει συντονιστεί με άλλες Ρωσικές κυβερνητικές υπηρεσίες ή ότι η Μόσχα έχει προσεγγίσει τις κυβερνήσεις της Φινλανδίας, της Εσθονίας της Λετονίας ή της Λιθουανίας σχετικά με την ιδέα.
Φινλανδοί, Εσθονοί, Λετονοί και Λιθουανοί αξιωματούχοι εξέφρασαν διάφορα επίπεδα ανησυχίας. Οι Φινλανδοί ηγέτες αναζήτησαν περισσότερες διευκρινίσεις, οι Λετονοί ομόλογοί τους πρότειναν ότι ήταν η αρχή μιας Ρωσικής κίνησης κατά των χωρών της Βαλτικής και οι Λιθουανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι το σχέδιο, από μόνο του, αποτελεί άμεση απειλή για τη διεθνή ασφάλεια . Οι σχολιαστές και οι ειδικοί σε αυτές τις τέσσερις χώρες, τη Σκανδιναβική(Σουηδία, Νορβηγία, Δανία) και την Ουκρανία ήσαν ακόμη πιο αρνητικοί, καταγγέλλοντας το σχέδιο ως πρόκληση κατά του Οργανισμού Βορειοατλαντικής Συνθήκης (ΝΑΤΟ) και της Δύσης συνολικά .(βάσει πληροφοριών από επαφές του υπογράφοντα) Οι αντιδράσεις πιθανότατα θα ήταν ακόμη πιο πολλές και κρίσιμες αν το σχέδιο δεν είχε αφαιρεθεί τόσο γρήγορα.
Ένας Σκανδιναβός αναλυτής υποστήριξε ότι η κίνηση έγινε επειδή η Μόσχα αιφνιδιάστηκε από την άμεση κριτική ή επειδή δεν υπήρχε καμία ένδειξη ότι η Ρωσική κυβέρνηση θα έκανε κάτι περισσότερο από το να αλλάξει γραμμές σε έναν χάρτη . Άλλοι επέμειναν ότι η κατάργηση του σχεδίου από έναν ιστότοπο δεν σημαίνει ότι το σχέδιο δεν είναι πλέον στο μυαλό του Πούτιν και των αξιωματούχων του.. Το θερμό και πολεμικό περιβάλλον του συνεχιζόμενου πολέμου του Πούτιν κατά της Ουκρανίας, η διοργάνωση στρατιωτικών ασκήσεων με πυρηνική δυνατότητα από κοινού με τη Λευκορωσία , η αυξανόμενη κριτική της Μόσχας για τα κράτη της Βαλτικής και τη Φινλανδία, και ειδικά οι κινήσεις του Κρεμλίνου να αντιμετωπίσει το ΝΑΤΟ στην περιοχή της Βαλτικής Θάλασσας πυροδότησε μεγάλο συναγερμό σχετικά με το σχέδιο , το οποίο δεν φαίνεται να υποχωρεί ακόμη και με την κατάργηση του εγγράφου .Πολλοί αναλυτές στην περιοχή,( δεν αποτελεί έκπληξη,) βλέπουν την πρόταση της Μόσχας για μια σχετικά περιορισμένη ποσότητα υδάτων ως προάγγελο ευρύτερων Ρωσικών απειλών για την περιοχή της Βαλτικής στο σύνολό της.
Γκότλαντ το νησί που “βλέπει’ ο Ρώσος πρόεδρος….
Το σχέδιο έχει προεκτάσεις όχι μόνο για τις χώρες της Βαλτικής και τη Φινλανδία, αλλά ακόμη και στον έλεγχο της Σουηδίας στη στρατηγικής σημασίας νήσο Γκότλαντ, που από καιρό θεωρούνταν ένα αβύθιστο αεροπλανοφόρο στη μέση της Βαλτικής Θάλασσας. Λιγότερο από μία ημέρα αφότου το Ρωσικό υπουργείο άμυνας δημοσίευσε το σχέδιό του για αναχάραξη των θαλάσσιων συνόρων, ο Μιχαήλ Μπάιντεν, αρχηγός των Σουηδικών ενόπλων δυνάμεων, είπε ότι ο Πούτιν φαίνεται να σκοπεύει να εδραιώσει τη Ρωσική κυριαρχία σε ολόκληρη τη Βαλτική Θάλασσα και ειδικότερα απειλεί το Σουηδικό νησί Γκότλαντ .Ο Πούτιν έχει ‘και τα δύο μάτια του ” επί χρόνια στραμμένα στο στρατηγικό νησί Γκότλαντ που ανήκει στο νέο μέλος του ΝΑΤΟ τη Σουηδία που εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ στις αρχές Μαρτίου και η συμμαχία είναι τώρα η κυρίαρχη δύναμη στη Βαλτική Θάλασσα, χάρη σε μεγάλο βαθμό στον έλεγχο του νησιού Γκότλαντ. Το νησί είναι ένα από τα μεγαλύτερα της Βαλτικής Θάλασσας, και βρίσκεται περίπου 50 μίλια από τη Σουηδική ακτή και 150 μίλια από τον Ρωσικό θύλακα του Καλίνινγκραντ. Είναι συγκρίσιμο σε μέγεθος με τη πολιτεία Ρόουντ Άιλαντ των ΗΠΑ αλλά έχει πληθυσμό μόλις 60.000.
Σύμφωνα με τον Σουηδό στρατηγό , η Ρωσία θα μπορούσε να επιδιώξει να βλάψει τα συμφέροντα του ΝΑΤΟ στη Βαλτική άμεσα ή με κρυφές τακτικές. Έθεσε την πιθανότητα τα γηρασμένα πετρελαιοφόρα της Ρωσίας να προκαλέσουν σκόπιμα μια περιβαλλοντική καταστροφή εκεί, με τη Μόσχα να το χαρακτηρίζει ως ατύχημα. Είπε επίσης ότι τα τάνκερ προσφέρουν στη Ρωσία τις δυνατότητες για κατασκοπεία, παράνομη μεταφορά και υποβρύχια δολιοφθορά. Πιο άμεσα, η εισβολή στη Γκότλαντ θα τερμάτιζε την ειρήνη και τη σταθερότητα της περιοχής της Σκανδιναβίας και της Βαλτικής, Η θάλασσα δεν μπορεί να γίνει “παιδική χαρά του Πούτιν” από την οποία μπορεί να εκφοβίσει τις οκτώ χώρες του ΝΑΤΟ που την περιβάλλουν, . Η οχύρωση του νησιού Γκότλαντ τέθηκε ως ένα από τα πρώτα θέματα συζήτησης μετά την ένταξη της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ τον Μάρτιο,επισημαίνουν οι Σκανδιναβικές μυστικές υπηρεσίες.
Μετά τη σχετική ηρεμία των μεταψυχροπολεμικών χρόνων, το νησί αποστρατιωτικοποιήθηκε το 2005. Αλλά στον απόηχο των επιθέσεων της Ρωσίας στην Ουκρανία, έχει δει σιγά-σιγά μια αυξημένη στρατιωτική παρουσία, συμπεριλαμβανομένης της αναθεώρησης και του Σουηδικού Δόγματος για τη Βαλτική.Δύο μήνες μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η Σουηδική κυβέρνηση διέθεσε 160 εκατομμύρια δολάρια για τη στρατιωτική υποδομή του νησιού(ειδικά στην πρωτεύουσα Βίσμπι) . Και στα τέλη του περασμένου έτους, οι ΗΠΑ υπέγραψαν αμυντική συμφωνία με τη Σουηδία παρέχοντας στις ΗΠΑ πρόσβαση σε 17 στρατιωτικές βάσεις, συμπεριλαμβανομένης της νήσου Γκότλαντ ( μια κίνηση που θα επέτρεπε στις ΗΠΑ να κινηθούν γρήγορα ενάντια σε οποιεσδήποτε απειλή στην περιοχή)
Ίσως η πιο σαφής προειδοποίηση για το τελικό νόημα του σχεδίου του Ρωσικού υπουργείου άμυνας προέρχεται από τον Δρ Λεονίντ Νεβζλίν, έναν Ρώσο σχολιαστή που ζει τώρα στο Ισραήλ. Επισημαίνει ότι “η εμπειρία των τελευταίων ετών έχει διδάξει τους γείτονες της Ρωσίας” και τη Δύση στο σύνολό της να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή ακόμη και στις πιο μικρές ενδείξεις των προθέσεων του Πούτιν. Ο Νεβζλίν προσθέτει, ξανά και ξανά, την εμμονή εμμονή του Πούτιν με την ιστορία και τους παλιούς χάρτες που τον οδήγησε να απαιτήσει τμήματα εδάφους άλλων κρατών ( ένα πάθος και μια προσέγγιση που θυμίζει το “δικό’ του Χίτλερ .. Μετά την ήττα του ηγέτη των Ναζί, τόσο η Δύση όσο και η Σοβιετική Ένωση προσπάθησαν να αποτρέψουν έναν νέο πόλεμο κηρύσσοντας όλα τα εξωτερικά σύνορα στην Ευρώπη “απαραβίαστα” Η Δύση συνεχίζει να υποστηρίζει αυτή τη θέση, ενώ δεν έχει σταματήσει τη Ρωσία με κανέναν τρόπο, ούτε στην Αμπχαζία, ούτε στη Νότια Οσετία, ούτε στην Κριμαία, ούτε στο Ντονμπάς, ούτε στον τρέχοντα αιματηρό πόλεμο στην Ουκρανία.
Το μόνο όριο στις ενέργειες του Κρεμλίνου, λέει ο Νεβζλίν, είναι “η δύναμη των χωρών του ΝΑΤΟ”. Αυτό καθιστά το σχέδιο του Ρωσικού υπουργείου άμυνας, ύποπτο και υβριδικό ακόμα και αν δεν βρίσκεται πλέον σε ιστότοπο της Ρωσικής κυβέρνησης, κάτι που η Δύση δεν έχει την πολυτέλεια να αγνοήσει,γιατί αυτό που ορισμένοι απορρίπτουν ως δευτερεύον ζήτημα εξελιχθεί σε ευρύτερη ανάφλεξη.
Οι κίνδυνοι της πυρηνικής στάσης της Ρωσίας και οι απειλές που μπορούν να προκαλεσουν ανάφλεξη .
Ο πόλεμος μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας μπήκε στον τρίτο χρόνο του και δεν υπάρχει τέλος. Νωρίτερα αυτό το μήνα, σε μια ανησυχητική κλιμάκωση, η Ρωσία ανακοίνωσε ότι σχεδιάζει να πραγματοποιήσει ασκήσεις προσομοίωσης της χρήσης τακτικών πυρηνικών όπλων κατά μήκος των συνόρων με την Ουκρανία και έχει τοποθετήσει πυρηνικά όπλα στη Λευκορωσία. Μια τέτοια πυρηνική στάση εν μέσω πολέμου είναι ανησυχητική. Η Ρωσία ανέφερε δηλώσεις ηγετών από χώρες που βοηθούν την Ουκρανία στον πόλεμο ως τον λόγο για την αύξηση του πυρηνικού προβλήματος. Αναφερόταν στη δήλωση του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν ότι θα αναπτύξει δυνητικά στρατεύματα στην Ουκρανία και στην παρατήρηση του Βρετανού υπουργού Εξωτερικών Ντέιβιντ Κάμερον ότι η Ουκρανία θα επιτρέπεται να χρησιμοποιεί Βρετανικά όπλα μεγάλου βεληνεκούς για να χτυπήσει στόχους εντός της Ρωσίας.
Ωστόσο, τα σχέδια της Ρωσίας φαίνεται να είναι απόπειρες αιχμής και εξαναγκασμού και όχι απαντήσεις στην πραγματική υπαρξιακή απειλή. Οι ισχυρισμοί της Ρωσίας ότι τα σχόλια των Μακρόν και Κάμερον συνιστούν υπαρξιακή απειλή που απαιτεί πυρηνική ετοιμότητα είναι στην καλύτερη περίπτωση. αστεία. Ούτε η Γαλλία ούτε το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν κάνει κινήσεις που απειλούν πραγματικά την επιβίωση της Ρωσίας, οι οποίες στη συνέχεια θα απαιτούσαν τη δικαιολόγηση της Μόσχας για τη δράση της. Επιφανειακά, το χτύπημα της Ρωσίας μπορεί να φαίνεται σαν μια προβλέψιμη κίνηση για να αποτρέψει περαιτέρω επέμβαση της Ουκρανίας και των συμμάχων της. Εξάλλου, η απειλή με την πρώτη χρήση πυρηνικών όπλων για αποτροπή, δηλαδή για την αποτροπή της κλιμάκωσης της σύγκρουσης ή τον τερματισμό του πολέμου, είναι συχνά μια τακτική που χρησιμοποιείται από πυρηνικές δυνάμεις όπως η Βόρεια Κορέα που αντιμετωπίζουν απειλές στα σύνορά τους από μεγαλύτερους αντιπάλους.
Ωστόσο, στην τελευταία κρίση, η Ρωσία σκέφτεται να μειώσει το όριο για τη χρήση πυρηνικών όπλων. Εάν αυτό γίνει αποδεκτός κανόνας, θα μπορούσε να έχει τεράστιες συνέπειες. Για δεκαετίες μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, η λογική της πυρηνικής αποτροπής βασίζεται σε ορισμένες απαράβατες κατανοήσεις. Το πιο σημαντικό από αυτά είναι ότι οποιαδήποτε πυρηνική χρήση θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε καταστροφή και στις δύο χώρες που πολεμούν. Αυτή η αρχή της αποτροπής είναι γνωστή ως αμοιβαία εξασφαλισμένη καταστροφή. Επιπλέον, μια χώρα κατέφυγε στην πυρηνική επιλογή μόνο σε περίπτωση υπαρξιακής απειλής από αντίπαλο. Στην περίπτωση της Ρωσίας και της Ουκρανίας, ο πόλεμος είναι σε μεγάλο βαθμό αποσταθεροποιητικός σε συμβατικά επίπεδα και δεν θέτει άμεσα σε κίνδυνο την ύπαρξη της ίδιας της Ρωσίας. Ωστόσο, η Ρωσία έχει δείξει την προθυμία της να ασκήσει την πυρηνική της επιλογή.
Επιπλέον, το Ρωσικό πυρηνικό δόγμα κωδικοποίησε την πυρηνική πρώτη χρήση μόνο στην πιο ακραία περίπτωση απειλής για την επιβίωσή της. Το γεγονός ότι αυτές οι μακροχρόνιες πυρηνικές κόκκινες γραμμές τεντώνονται και χαράσσονται εκ νέου κατά τη διάρκεια ενός πολέμου αντιπροσωπεύει ανησυχητικές αλλαγές στη βασική κατανόηση της πυρηνικής αποτροπής. Διατυπώνοντας σαφείς πυρηνικές απειλές σε χαμηλότερα επίπεδα σύγκρουσης, η Ρωσία βρίσκεται σε επικίνδυνο μονοπάτι. Αν οι πυρηνικές δυνάμεις απειλούν συστηματικά να χρησιμοποιήσουν πυρηνικά όπλα ως τακτική καταναγκασμού όταν σπρώχνονται σε μια γωνία κατά τη διάρκεια μιας συμβατικής σύγκρουσης, μπορεί να ενθαρρύνει άλλα κράτη να ακολουθήσουν το παράδειγμά τους. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μικρότερα έθνη με πυρηνικά όπλα να αναρωτιούνται εάν το να κραδαίνουν ανοιχτά την πυρηνική τους δύναμη θα είναι αρκετό για να υπονομεύσει την αποφασιστικότητα ισχυρότερων συμβατικών στρατιωτικών αντιπάλων.
