Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος- Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Η Αρμενία βρίσκεται στα πρόθυρα της αποχώρησης από τον Οργανισμό Συνθήκης Συλλογικής Ασφάλειας (CSTO), δηλαδή τον στρατιωτικό οργανισμό άμυνας και ασφαλείας υπό την ηγεσία της Ρωσίας(Συνθήκη Τασκένδης) . Η λήψη της σχετικής απόφασης τελεί υπό απειλή από το 2020 όταν το Αζερμπαϊτζάν επικράτησε αποφασιστικά της Αρμενίας στο πόλεμο του νοτίου Καυκάσου. Επιδεινώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2023, όταν οι Αζέροι ανακατέλαβαν πλήρως ό,τι είχε απομείνει από την περιοχή του κάποτε Αρμενικού θύλακα του Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Η Ρωσία, σύμμαχος της Αρμενίας, δεν την βοήθησε τότε, σηκώνοντας τους ώμους. Τα σημάδια που άφησε η αίσθηση της προδοσίας της Αρμενίας από τη Μόσχα είναι ευρέως διαδεδομένα στο Ερεβάν και η δημόσια διάθεση είναι πλέον βαθιά αντιρωσική (ο αριθμός των Αρμενίων που πιστεύουν ότι οι διμερείς σχέσεις είναι κακές έχει αυξηθεί στο 72% από 49%).
Αυτή η συνειδητοποίηση της προδοσίας ήταν ιδιαίτερα επιβαρυντική για την Αρμενία από τότε .Είχε συμμαχήσει με τη Μόσχα από τη δεκαετία του 1990 και ο κύριος σκοπός του CSTO ήταν να υπερασπιστεί την ασφάλεια των κρατών μελών του. Η απογοήτευση ώθησε την Αρμενία να διαφοροποιήσει την εξωτερική της πολιτική. Ο ρυθμός της αλλαγής είναι πράγματι συγκλονιστικός. Αν πριν από το 2020, τα Ρωσικά όπλα αποτελούσαν περίπου το 90% των αμυντικών δυνατοτήτων της Αρμενίας, τώρα έχουν πέσει σε όχι περισσότερο από 15%. Αντίθετα, η Αρμενία τελευταία έχει αγοράσει σημαντικές ποσότητες οπλισμού από την Ινδία και τη Γαλλία. Και δεν αφορά μόνο την ποσότητα αλλά και την ποιότητα, συμπεριλαμβανομένων προηγμένων ραντάρ και πυραύλων.Στις 18 Ιουνίου ανακοινώθηκε ότι η Γαλλία θα πουλήσει αυτοκινούμενα οβιδοβόλα Caesar στην Αρμενία. Δύο ημέρες αργότερα, η Γαλλική εφημερίδα Le Figaro ανέφερε ότι 36 από τα οβιδοβόλα θα αποσταλούν στην Αρμενία μέσα στους επόμενους 15 μήνες. Οι Caesars μπορούν να χτυπήσουν στόχους έως και 40 χιλιόμετρα (25 μίλια) μακριά και έχουν χρησιμοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό στα πεδία μάχης της Ουκρανίας.
Ωστόσο, η πιο σοβαρή πρόκληση που έθεσε η Αρμενία στη Ρωσία είναι η περίπτωση του CSTO. Το Ερεβάν απέχει από τη συμμετοχή σε μεγάλες συναντήσεις και ασκήσεις του οργανισμού (ανέπτυξε σχέσεις με την Ουκρανία) και στα μέσα ενημέρωσης κυκλοφορούν άρθρα για πιθανή απόσυρσή της. Ο ρυθμός της αποδέσμευσης του Ερεβάν από τη Συνθήκη της Τασκένδης έχει επιταχυνθεί από τότε που αποκαλύφθηκε σε μια δέσμη απορρήτων εγγράφων ότι το πελατειακό κράτος του Πούτιν, η δικτατορία της Λευκορωσίας του Λουκασένκο και ένας άλλος υποτιθέμενος σύμμαχος της Αρμενίας, εξόπλιζαν κρυφά το Αζερμπαϊτζάν από το 2018-2022. Η Λευκορωσία φέρεται να βοήθησε στον εκσυγχρονισμό του πυροβολικού του Αζερμπαϊτζάν και πούλησε εξαρτήματα ηλεκτρονικού πολέμου και drones. Οι Αρμένιοι απάντησαν με οργή ανακαλώντας τον πρεσβευτή της χώρας από τη Λευκορωσία και, στις 20 Ιουνίου, οργάνωσαν συνάντηση μεταξύ του υπουργού εξωτερικών Αραράτ Μιρζογιάν και της ηγέτη της αντιπολίτευσης της Λευκορωσίας Σβετλάνα Τιχάνοφσκαγια.
Ο Αρμένιος πρωθυπουργός Νικόλ Πασινιάν δήλωσε στη συνέχεια ότι δεν θα επισκεφθεί ποτέ τη Λευκορωσία όσο ο Λουκασένκο είναι στην εξουσία. Το καθεστώς Λουκασένκο απάντησε με τον ίδιο τρόπο ανακαλώντας τον πρεσβευτή του από το Ερεβάν. Η βοήθεια της Λευκορωσίας δύσκολα θα μπορούσε να προσφερθεί χωρίς τη σιωπηρή συμμετοχή της Ρωσίας. Αν και ο Λουκασένκο μέχρι το 2022 εξαρτιόταν πλήρως από το Κρεμλίνο για χρήματα και υποστήριξη,( ενώ ‘έκλεψε’ τις εκλογές από την αντιπολίτευση) τώρα είναι ακόμα και στα πυρηνικά όπλα δεμένος με τον Πούτιν. Για τους Αρμένιους, αυτό αντιπροσωπεύει ξεκάθαρη απόδειξη ότι το CSTO δεν έχει περαιτέρω λόγο συνέχειας. Το πόσο μακριά είναι διατεθειμένη να φτάσει η Αρμενία στην απόρριψη της Ρωσίας είναι ασαφές, αλλά δεδομένης της παρούσας αρνητικής πολιτικο-διπλωματικής ατμόσφαιρας, είναι προφανές ότι το Ερεβάν έχει δημιουργήσει τη βάση για την αποχώρηση του από το CSTO.
Η Αρμενία δεν βρίσκεται σε ισχυρή θέση, έχει χάσει δύο πολέμους και είδε τον ορεινό θύλακα του Ναγκόρνο-Καραμπάχ να αλλάζει χέρια , ο στρατός της έχει υπερκεραστεί από τον Αζερικό , οι περισσότεροι από τους γείτονές της είναι εχθρικοί και υφίσταται στο Ερεβάν οξεία εσωτερική πολιτική διχόνοια. Η ηγεσία της χώρας έχει προσπαθήσει μέχρι στιγμής να εξισορροπήσει τις σχέσεις με τη Ρωσία, έτσι ώστε η εξάρτησή της να μειωθεί. Αλλά η υποβάθμιση ή η ανάκληση της ιδιότητας μέλους του CSTO δεν θα αρκούσε. Εδώ έρχεται η επέκταση των δεσμών της Αρμενίας με τη Δύση. Στις αρχές Απριλίου, ο Πασινιάν συναντήθηκε με αξιωματούχους των ΗΠΑ και της ΕΕ σε μια ανεπίσημη σύνοδο κορυφής, δίνοντας έτσι τον τόνο για μια πιο ολοκληρωμένη δέσμευση με τη Δύση. Αυτό περιλαμβάνει μεγαλύτερη συνεργασία με την ΕΕ. από τη θεσμοθέτηση ταξιδιών χωρίς βίζα ως πιο ενεργούς εμπορικούς και επενδυτικούς δεσμούς. Οι ΗΠΑ έχουν επίσης αυξήσει τη δέσμευσή τους και έχουν πραγματοποιηθεί ορισμένες συναντήσεις.
Στις 18 Ιουνίου, ο εκ των υφυπουργών υπεξ των ΗΠΑ Ρίτσαρντ Βέρμα επισκέφθηκε το Ερεβάν για συζητήσεις. Μέρες νωρίτερα, ο Τζίμς Ομπράιεν αναπληρωτής βοηθός υπουργός εξωτερικών για Ευρωπαϊκές και Ευρασιατικές Υποθέσεις, επισκέφθηκε το Ερεβάν όπου οι δύο πλευρές υπέγραψαν Συμφωνία Τελωνειακής Συνεργασίας. Οι δύο πλευρές συμφώνησαν επίσης σε βήματα για την επέκταση των διμερών εμπορικών δεσμών και τη δημιουργία μιας πλατφόρμας για συζητήσεις υψηλού επιπέδου για πολλά θέματα όπως η ενέργεια, η άμυνα και η κυβερνοασφάλεια. Η Ουάσιγκτον σκοπεύει να προχωρήσει πέρα από τον τρέχοντα στρατηγικό διάλογο σε μια στρατηγική εταιρική σχέση πλήρους κλίμακας με την Αρμενία. Αν η Αρμενία δυσκολεύεται να συνομιλήσει με τη Ρωσία, μπορεί τουλάχιστον να προσπαθήσει να βελτιώσει τις σχέσεις με τους γείτονές της, το Αζερμπαϊτζάν, τη Γεωργία και την Τουρκία.
Δεδομένης της πρόσφατης προόδου στην οριοθέτηση των συνόρων μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, φαίνεται ότι θα υπάρξουν σταδιακά λίγα εμπόδια για μια ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ των δύο. Η Αρμενία επιδιώκει επίσης την προσέγγιση με την Τουρκία, η οποία σε ένα ιδανικό σενάριο θα «άνοιγε» τη χώρα (τα αμοιβαία σύνορά τους είναι κλειστά για περισσότερες από τρεις δεκαετίες) και έτσι θα άνοιγε το δρόμο και για μια πιο διαφοροποιημένη εξωτερική πολιτική. Αυτό θα επέτρεπε μια περισσότερη ισορροπία στις εξωτερικές σχέσεις της Αρμενίας, καθιστώντας την λιγότερο εξαρτημένη από οποιοδήποτε μεγάλο κράτος.Επίσης προ ημερών η Αρμενία αναγνώρισε το κράτος της Παλαιστίνης, επέκρινε δριμύτατα το Ισραήλ για τον πόλεμο της Γάζας(είναι γνωστό ότι στους πρόσφατους πολέμους του Ναγκόρνο Καραμπάχ το Ισραήλ υποστήριξε εξοπλιστικά το Αζερμπαϊτζάν.Προ δυο μηνών έγιναν κοντά στο Έρεβάν στρατιωτικές ασκήσεις με τη συμμετοχή Αμερικανών και Νατοϊκών αξιωματικών με τις Αρμενικές ένοπλες δυνάμεις.
