Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος–Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Μετά από σχεδόν τρία χρόνια σκληρών μαχών και μαζικών επιθέσεων , ο πλήρους κλίμακας επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας εναντίον της Ουκρανίας δείχνει σημάδια επιτάχυνσης προς αυτό που θα μπορούσε να είναι η τελική του πράξη, τουλάχιστον προς το παρόν. Το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 2024, η κατάσταση στο πεδίο της μάχης έγινε αισθητά χειρότερη για το Κίεβο, καθώς η Ρωσία έχει άρχισε να καταλαμβάνει επιπρόσθετα εδάφη στο Ντονμπάς.
Η επικράτηση στις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ του πρώην προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος άσκησε ανοιχτά κριτική στη στρατιωτική και οικονομική βοήθεια των ΗΠΑ στην Ουκρανία ενώ ο στενός κύκλος του διέδιδε αντι-ουκρανικές αφηγήσεις για τον πόλεμο, έχει θέσει το μέλλον της ικανότητας της Ουκρανίας να κρατήσει πίσω τη Ρωσία σε σοβαρές αμφιβολίες. Στο μεταξύ , ο επερχόμενος πρόεδρος των ΗΠΑ έχει ισχυριστεί επανειλημμένα αλλά μ εντυπωσιακές ασάφειες ότι μπορεί να τερματίσει γρήγορα τον πόλεμο κατά την ορκωμοσία του τον Ιανουάριο.
Αλλά η Ουάσιγκτον δεν είναι άμεση εμπόλεμος στον πόλεμο πλήρους κλίμακας, ο οποίος ξεκίνησε με την προσπάθεια της Ρωσίας να αποκεφαλίσει την ανεξάρτητη Ουκρανία μέσω μιας επίθεσης στο Κίεβο, και ο οποίος (Πούτιν) έκτοτε συνεχίζει να παραθέτει τους γνωστούς μαξιμαλιστικούς του στόχους.Στο μεταξύ τα δυτικά κράτη έχουν συνειδητοποιήσει την επείγουσα ανάγκη να κλιμακώσουν την αμυντική παραγωγή υπό το πρίσμα ενός επερχόμενου Τραμπ, ο οποίος αμφισβήτησε ανοιχτά αν θα τηρήσει το Άρθρο 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ.
Αλλά πίσω από τις ηχηρές δημόσιες δηλώσεις των Ευρωπαίων ηγετών σχετικά με την ανάληψη μεγαλύτερης ευθύνης για την ασφάλεια της ίδιας της ηπείρου, το ερώτημα αν αυτά τα σχέδια περιλαμβάνουν επίσης γενναία βήματα για τη διασφάλιση του μέλλοντος της Ουκρανίας συνήθως μένουν αναπάντητο. Με σχεδόν έναν μήνα μέχρι την ορκωμοσία του Τραμπ, τόσο το Κίεβο όσο και η Μόσχα αγωνίζονται για να βελτιώσουν καλύτερα τις διαπραγματευτικές τους θέσεις ενόψει αυτού που είναι πιθανό να είναι ένας δυναμικός χειμώνας, τόσο στο πεδίο της μάχης όσο και στη γεωπολιτική αρένα.
Ρεαλιστικά σενάρια για την Ουκρανία: από τα ελπιδοφόρα και τα κολασμένα…
Εξαιρώντας τις εξελίξεις που βασίζονται περισσότερο σε ευσεβείς πόθους παρά στην πραγματικότητα, όπως ο υπερβολικός στρατός της Ουκρανίας που διεξάγει μεγάλες αντεπιθέσεις ή η οικονομία της Ρωσίας που υφίσταται μια ξαφνική κατάρρευση, ρεαλιστικά καταληκτικά σημεία στον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας μπορούν να αρχίσουν να διαμορφώνονται. Μέσα από αυτό το πρίσμα, τα πιθανά σενάρια τερματισμού του πολέμου τα έχω χωρισει σε τέσσερις ευρείες επιλογές.
ΣΕΝΑΡΙΟ 1
Ειρήνη με παγωμένες γραμμές και μια ασφαλή Ουκρανία
Το πιο θετικό σενάριο για τον τερματισμό του πολέμου για το Κίεβο: η επίτευξη μιας ειρήνης βασισμένης σε σταθερές δικλείδες ασφαλείας έναντι μιας τυχόν επαναλαμβανόμενης εισβολής, ακόμη και χωρίς όλη την επικράτειά της, προς το παρόν. Στο Σχέδιο Νίκης του που παρουσιάστηκε στους παγκόσμιους ηγέτες τον Οκτώβριο, ο Ζελένσκι μίλησε για μία πρόσκληση στο ΝΑΤΟ ως και τη στάθμευση πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς στην Ουκρανία ως αποτρεπτικά . Σχεδόν σίγουρα, τα Ευρωπαϊκά έθνη θα πρέπει να πρωτοστατήσουν, πιθανότατα φέρνοντας ορισμένες μάχιμες δυνάμεις στο έδαφος με δική τους πρωτοβουλία και γενικά ενσωματώνοντας την ελεύθερη Ουκρανία στην αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης. Το κύριο ερώτημα είναι γιατί η Ρωσία θα συμφωνούσε να σταματήσει στο πεδίο της μάχης με τέτοιους όρους.
ΣΕΝΑΡΙΟ 2:
Κατάπαυση του πυρός με παγωμένες γραμμές, κκαι μη- ασφαλής Ουκρανία
Το σενάριο 2 περιλαμβάνει τον τερματισμό των ενεργών εχθροπραξιών χωρίς σοβαρές αναδιατάξεις που να παρέχουν σκληρό αποτρεπτικό μέσο για μια επαναλαμβανόμενη Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Το αποτέλεσμα μιας αποσπασμένης, διχασμένης Δύσης που θέλει απλώς να σταματήσουν οι μάχες χωρίς να χάσει πολύ το πρόσωπο, και μια ηγεσία του Κρεμλίνου που θα μπορούσε να είναι έτοιμη να υποχρεώσει. Οι παραλλαγές αυτού του ειρηνευτικού σχεδίου θα μπορούσαν να έχουν ομοιότητες με τις Συμφωνίες του Μινσκ, με μη ένοπλους διεθνείς παρατηρητές και κανόνες για τα βαρέα όπλα, και θα μπορούσαν επίσης να περιλαμβάνουν την εγκατάλειψη των φιλοδοξιών της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ για να σωθεί το πρόσωπο του Κρεμλίνου βραχυπρόθεσμα.
Αντίθετα, με τις θέσεις να σκληρύνουν τόσο ο Ζελένσκι όσο και ο Πούτιν θα ανησυχούν ότι η υπογραφή οποιασδήποτε ειρηνευτικής συμφωνίας θα έδειχνε αδυναμία. Το Σενάριο 2 δεν θα μπορούσε επίσης να προχωρήσει πέρα από μια ασταθή κατάπαυση του πυρός. Τελικά, θα αναμένεται μια επαναλαμβανόμενη εισβολή. Το Κίεβο και η Ευρώπη θα πρέπει να αγωνιστούν για να προετοιμαστούν για μεγάλο πόλεμο.
ΣΕΝΑΡΙΟ 3:
Απελπισμένη, διακυβευμένη ειρήνη
Η Ουκρανία βρίσκεται σε μια επιδεινούμενη θέση στο πεδίο της μάχης, χωρίς αρκετή σκληρή υποστήριξη από τις ΗΠΑ ή την Ευρώπη για να εξασφαλίσει ακόμη και το πάγωμα της πρώτης γραμμής. Σε μια απέλπιδα προσπάθεια να αποτρέψει την ολοκληρωτική ήττα, το Κίεβο κάνει ανοίγματα για ειρήνη. Διατηρώντας όλη την εξουσία, η Μόσχα μπορεί να θέσει σχεδόν οποιονδήποτε και όλους τους όρους που θεωρεί κατάλληλους ως το τίμημα για να σταματήσει την προέλασή της στο πεδίο της μάχης.
Αυτά θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν περιορισμούς στο στρατιωτικό μέγεθος και τον οπλισμό, την παροχή της Ρωσικής γλώσσας ως επίσημο καθεστώς, ή άλλες συνταγματικές αλλαγές που αποσκοπούν στο να υπονομεύσουν οριστικά την Ουκρανική κυριαρχία και δημοκρατία. Αν η Μόσχα αποφασίσει να προχωρήσει παραπέρα, θα μπορούσε να απαιτήσει μια πιο σκληρή συνθηκολόγηση με τη μορφή αναγνώρισης και παράδοσης των υπόλοιπων εδαφών που ελέγχονται από την Ουκρανία στις τέσσερις περιοχές που παράνομα προσαρτήθηκαν πρόσφατα από τη Ρωσία,συμπεριλαμβανομένων των Zαποριζια και δυτική Χερσόνα Τέτοιες εδαφικές παραχωρήσεις είναι εντελώς αδιανόητες για την Ουκρανία, αλλά μπορεί να προκύψουν αν δεν υπάρχει κυριολεκτικά κανένα άλλο σκληρό εμπόδιο ή μόχλευση που να εμποδίζει τη Ρωσία να πάρει όσο μέρος της Ουκρανίας θέλει.
ΣΕΝΑΡΙΟ 4:
Όχι ειρήνη, η Ρωσία δεν σταματά
Τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Ευρώπη αποτυγχάνουν να βρουν μια πειστική απάντηση στο “Γιατί να σταματήσει η Ρωσία;” Η βοήθεια είναι ανεπαρκής για να σταματήσει τη Μόσχα στο πεδίο της μάχης και η κρίση ανθρώπινου δυναμικού ανοίγει ευρύτερες τρύπες στην άμυνα της Ουκρανίας που συνεχίζουν να εκμεταλλεύονται οι Ρωσικές δυνάμεις. Η κυβέρνηση Τραμπ προτείνει διαφορετικά ειρηνευτικά σχέδια στον Πούτιν, χρησιμοποιώντας και καρότο και ραβδί, αλλά η Μόσχα απλώς αποφασίζει να συνεχίσει, χωρίς να αισθάνεται σκληρή αντίσταση. Η Ευρώπη αποτυγχάνει να συγκεντρώσει μια γενναία απάντηση έξω από τα όρια μιας συμφωνίας Τραμπ-Πούτιν-Ζελένσκι.
Το Κίεβο είτε αρνείται να κάνει μνεία για ειρήνη που θα μπορούσε να οδηγήσει στο Σενάριο 3 είτε προσπαθεί να το κάνει, αλλά απορρίπτεται από τη Μόσχα. Δεν μπορεί να αποκλειστεί η περίπτωση ανοίγματος νέων μετώπων κατά μήκος των βόρειων συνόρων. Ένα νέο κύμα εκατομμυρίων προσφύγων κατευθύνεται προς την Ευρώπη. Το Κίεβο γίνεται αδύναμο και ασταθές στο χείλος της στρατιωτικής ήττας. Το τελικό αποτέλεσμα του πολέμου εξαρτάται από τους μέγιστους εδαφικούς στόχους της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Το πρόβλημα της Ρωσίας
Τόσο πριν όσο και μετά τις εκλογές, τα περισσότερα ρεπορτάζ των μέσων ενημέρωσης δυσκολεύτηκαν να φτάσουν στον πυρήνα του τι πραγματικά συνεπάγεται το έργο του τερματισμού του πολέμου. Συχνά, οι συζητήσεις για διάφορα υποθετικά ειρηνευτικά σχέδια χρησιμοποιούν ασαφή γλώσσα στο πλαίσιο του “πάγωμα της σύγκρουσης” στο πλαίσιο του αν ο Ζελένσκι είναι έτοιμος ή όχι να κάνει το δύσκολο βήμα της “εκχώρησης εδάφους”. Αυτές οι ιδέες εμφανίζονται συχνά μεταξύ των ίδιων των εμπλεκομένων , με τον αντιπρόεδρο του Τραμπ, τον Βανς να μιλάει σε ένα podcast τον Σεπτέμβριο, προτείνοντας ένα πάγωμα που να ακολουθείται από τη δημιουργία μιας οχυρωμένης, αποστρατιωτικοποιημένης ζώνης και μια δήλωση ουδετερότητας της Ουκρανίας.
Παρόμοια πρόταση φέρεται να είχε παρουσιάσει ο Ερντογάν στις 18 Νοεμβρίου. Το Κίεβο έχει αντιταχθεί σε ένα απλό πάγωμα της σύγκρουσης. Εκτός από την αδικία να αφήνουμε εκατομμύρια Ουκρανούς υπό κατοχή, η ειρήνη χωρίς σκληρές εγγυήσεις ασφάλειας σημαίνει, σύμφωνα με τα λόγια του Ζελένσκι, ότι «τα παιδιά μας ή τα εγγόνια μας θα πρέπει να πολεμήσουν».Το πιο σημαντικό ερώτημα – υπό ποιες συνθήκες η Μόσχα θα ένιωθε είτε πεπεισμένη είτε υποχρεωμένη να σταματήσει να προελαύνει και να καταλάβει περισσότερα εδάφη που θεωρεί δικά της – συχνά παραβλέπεται.
Όταν ρωτήθηκε για τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις, ο Πούτιν είπε επανειλημμένα ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να βασίζεται στην «πραγματικότητα στο πεδίο της μάχης», ενώ στις 20 Νοεμβρίου, εκπρόσωπος του Κρεμλίνου απέκλεισε το ενδεχόμενο «πάγωμα της σύγκρουσης» εντελώς, προσθέτοντας ότι είναι σημαντικό για τη Μόσχα «να πετύχει τους στόχους της».
Το δίλημμα του Ζελένσκι
Ως ηγέτης μιας ανεξάρτητης Ουκρανίας, ο Ζελένσκι διατηρεί πάντα το δικαίωμα να συνεχίσει να αγωνίζεται. Για το Κίεβο, η απάντηση στο «Γιατί να σταματήσει η Ρωσία;» ήταν πάντα απλή. Η Μόσχα πρέπει να σταματήσει με τη βία και στη συνέχεια να αποδειχθεί ότι οποιαδήποτε νέα προσπάθεια υποταγής της Ουκρανίας θα καταλήξει σε αιματηρή καταστροφή για το Κρεμλίνο. Με την αποτυχία της αντεπίθεσης του 2023 και την επιδείνωση των προοπτικών για το πεδίο μάχης το 2024, ο Ζελένσκι – αν και σιγά-σιγά εγκατέλειψε τη ρητορική της επιστροφής στα σύνορα της Ουκρανίας του 1991 με στρατιωτικά μέσα – παρόλα αυτά εμμένει στην ιδέα ότι η Ουκρανία δεν μπορεί να δεχθεί μια ειρήνη χωρίς σκληρές εγγυήσεις ασφαλείας .
Η πολεμική ψυχή του Πούτιν
Ως ο επιτιθέμενος στον πόλεμο και ο ηγέτης που κατέχει τη πρωτοβουλία στο πεδίο της μάχης, το ερώτημα «Γιατί η Ρωσία να σταματήσει;» αρχίζει και τελειώνει με τον ίδιο τον Πούτιν. Αφού απέτυχε να καταλάβει το Κίεβο στις αρχές του 2022, η Ρωσία άλλαξε την προσέγγισή της σε μια προσέγγιση φθοράς: καταρρίπτοντας τόσο την ικανότητα του Ουκρανικού στρατού να κρατά εκατοντάδες χιλιόμετρα πρώτης γραμμής όσο και την αποφασιστικότητα της Δύσης να κρατήσει το Κίεβο στη μάχη. Παρά τις αμέτρητες στιγμές ταπείνωσης, η Μόσχα έχει επιμείνει στο σχέδιό της και μετά από χρόνια μαχών και αυξανόμενες απώλειες, η στρατηγική αρχίζει να αποδίδει καρπούς
Για τον Πούτιν, μια κατάπαυση του πυρός τώρα θα ισοδυναμούσε με την παραίτηση όχι μόνο από τη δυναμική του που κέρδισε με κόπο, αλλά και να σταματήσει πολύ από αυτούς τους δημοσίως δημοσιοποιημένους στόχους. Τελικά, δεδομένης της εξαιρετικά εξατομικευμένης ηγεσίας της Ρωσίας, ο πιο σημαντικός παράγοντας παραμένει η νοοτροπία του προέδρου.Το δύσκολο έργο του Τραμπ
Με τις θέσεις του Κιέβου και της Μόσχας να φαίνονται σχεδόν ασυμβίβαστες, το καθήκον που αντιμετωπίζει ο Τραμπ να τερματίσει τον πόλεμο από έξω είναι υπερβολικά δύσκολο.. Ο επερχόμενος πρόεδρος έδωσε ελάχιστες λεπτομέρειες για το πώς σχεδιάζει να επιτύχει την υποσχεθείσα γρήγορη κατάπαυση του πυρός, επιλέγοντας συνήθως να επαναλάβει τις κατηγορίες ότι ο προκάτοχός του Μπάιντεν ήταν πρωτίστως υπεύθυνος που επέτρεψε να συμβεί εξαρχής η ευρεία εισβολή.
Ελλείψει δημοσίως δηλωμένης προσέγγισης, οι παρατηρητές αντ’ αυτού αναζήτησαν σημάδια από εκείνους που βρίσκονται πιο κοντά στον Τραμπ, που δείχνουν ένα ανάμεικτο ‘σάκο εχθρικών θέσεων και ελπιδοφόρων προτάσεων.” Μεταξύ του στενού κύκλου του Τραμπ, ο πολυδισεκατομμυριούχος Έλον Μασκ και ο γιος του εκλεγμένου προέδρου Ντόναλντ Τραμπ Τζούνιορ είναι μια σταθερή πηγή αντιουκρανικών διαδηλώσεων, με τους δύο να χλευάζουν συχνά τον Ζελένσκι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Στις 27 Νοεμβρίου, ο Τραμπ διόρισε τον απόστρατο στρατηγό του Αμερικανικού στρατού Κιθ Κέλογκ ως Ειδικό Απεσταλμένο του για την Ουκρανία και τη Ρωσία. Σε ένα έγγραφο του Απριλίου, ο Kelέλογκ και ο συν-συγγραφέας Φλιτζ πρότειναν να αποσυρθεί από το τραπέζι η ένταξη στο ΝΑΤΟ και να προσφέρουν «περιορισμένη ελάφρυνση των κυρώσεων» στη Ρωσία με αντάλλαγμα την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας που θα ήταν αποδεκτή από την Ουκρανία..Η ανάγκη της Ευρώπης για γενναιότητα
Αν και υστερεί πολύ πίσω από τις ΗΠΑ σε σκληρή στρατιωτική ισχύ, υπάρχει ένα τέταρτο μέρος για το οποίο το τελικό αποτέλεσμα του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία: η Ευρώπη. Με φρέσκια ανάμνηση της Ρωσικής κατοχής, η Πολωνία και τα κράτη της Βαλτικής είναι από τους μεγαλύτερους κατά κεφαλήν υποστηρικτές της Ουκρανίας, ενώ βορειότερα, η Φινλανδία και η Σουηδία απάντησαν στην ευρείας κλίμακας εισβολή παραβιάζοντας την επίσημη πολιτική ουδετερότητας και προσχωρώντας στο ΝΑΤΟ.
Σε ολόκληρη την ήπειρο, ο πόλεμος πλήρους κλίμακας έχει ταρακουνήσει την Ευρώπη στην αύξηση των αμυντικών δαπανών,. Αλλά ενώ η ανάληψη ευθύνης για την ασφάλεια της ίδιας της Ευρώπης είναι ένα πράγμα, το να μπορείς να φέρεις την Ουκρανία κάτω από αυτή την ομπρέλα σε συνθήκες πολέμου ή ασταθούς εκεχειρίας είναι εντελώς άλλο.
Καθώς οι μεγάλοι παίκτες της Ευρώπης διστάζουν, μια ισχυρή ευρωπαϊκή κίνηση , η πρόληψη της καταστροφής στην Ουκρανία μπορεί και πρέπει να καθοδηγηθεί από ένα μπλοκ πιο γενναίων κρατών που θα λειτουργήσουν μαζί.Η διστακτικότητα, η έλλειψη στρατηγικής και η σχετικά φοβική στάση του Μπάιντεν και του Σολτς για την αντιμετώπιση και τον περιορισμό της Ρωσίας ωθούν τους συμμάχους μας στην Κεντρική Ανατολική Ευρώπη, τη Βαλτική και τη Σκανδιναβία να αυτο-οργανωθούν και να εξερευνήσουν τρόπους για να κάνουν περισσότερα», είπε.
Ώρα κρίσης για Μόσχα και Κίεβο
Με το ρολόι να χτυπά προς τα κάτω για την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο, δεν έχει γίνει ακόμη καμία σημαντική αποκάλυψη, με όλα τα μέρη να κάνουν ό,τι καλύτερο μπορούν για να βελτιώσουν τις θέσεις τους. Όλα φαίνεται να εξαρτάται από τέσσερα βασικά σημεία καμπής.
Το πρώτο είναι στο πεδίο της μάχης: αν η Ουκρανία μπορεί ή όχι να σταθεροποιήσει την άμυνά της στην πρώτη γραμμή τους επόμενους μήνες και να φέρει στο αποκορύφωμα το επιθετικό κύμα της Ρωσίας. Το δεύτερο αν ο Τραμπ θα είναι τόσο σκληρός όσο απαιτείται με τον Πούτιν αφού η γρήγορη ειρήνη είναι μια επικίνδυνη υπόθεση.
Το τρίτο αφορά το αν ο Πούτιν ενδιαφέρεται καθόλου να σταματήσει στο πεδίο της μάχης και πώς ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του Τραμπ
Τέταρτο πολλά εξαρτώνται από την Ευρώπη και την ένταξη στο ΝΑΤΟ
