Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Ο Τραμπ υποσχέθηκε να τερματίσει τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας διαπραγματευόμενος με τον Πούτιν. Οι συνομιλίες είναι δύσκολο για να δούμε έναν δρόμο προς μια βιώσιμη κατάπαυση του πυρός , πόσο μάλλον μια ειρηνευτική συμφωνία. Οι Ρωσικές δυνάμεις στο Ντόνετσκ έχουν το πάνω χέρι, αν και η αργή τους προέλαση στα ανατολικά της Ουκρανίας έχει τεράστιο ανθρώπινο κόστος. Ο στρατός του Κρεμλίνου έχει υποστεί περίπου μισό εκατομμύριο νεκρούς και τραυματισμούς από το 2022, η οικονομία της Ρωσίας που υπόκειται σε αυστηρές κυρώσεις αγωνίζεται και ο Πούτιν θέλει να αποφύγει να καλέσει περισσότερους στρατιώτες, πιθανώς φοβούμενος αναταραχές.
Επιπλέον, βαλτωμένος στην Ουκρανία, ο Πούτιν έχασε τον κύριο πελάτη του στη Μέση Ανατολή, τον Σύρο ηγέτη Μπασάρ αλ Άσαντ. Εξακολουθεί να πιστεύει ότι κερδίζει στην Ουκρανία και ότι οι δυτικοί υποστηρικτές του Κιέβου δεν έχουν την αντοχή για μια μακρά μάχη. Το Κίεβο δεν δείχνει σημάδια παραίτησης, αλλά είναι υπερξοπλισμένο( αριθμητικά )αλλά έχει προβλήματα σε ανθρώπινο δυναμικό.Τον Δεκέμβριο, η ομάδα του Τραμπ φέρεται να υποσχέθηκε ότι θα συνεχίσει τη βοήθεια. Αλλά αν αυτό σημαίνει ότι θα πραγματοποιηθούν οι παραδόσεις που ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη ως μέρος ενός μεγάλου πακέτου που εγκρίθηκε στα μέσα του 2024 – το οποίο πιθανότατα θα εξαντληθεί σε μερικούς μήνες έως τον Ιούνιο του 2025 – ή την ανάληψη μιας νέας δόσης δεν είναι σαφές.
Χωρίς τη βοήθεια των ΗΠΑ, η Ευρώπη, παρά την αυξημένη παραγωγή όπλων και πυρομαχικών , θα δυσκολευτεί να γεμίσει, ακόμα και αν αγοράσει όπλα από τις ΗΠΑ και ακόμη και όταν τα εργοστάσια της ίδιας της Ουκρανίας παράγουν μεγάλο αριθμό όπλων.. Το Κίεβο έχει επίσης πολύ λίγους εκπαιδευμένους στρατιώτες και η επίθεσή του στην περιοχή Κουρσκ της Ρωσίας αδυνάτισε κάπως τις δυνάμεις του. Οι Ουκρανικές άμυνες πιθανότατα δεν θα καταρρεύσουν –πράγματι, Ρωσικές πηγές λένε ότι αναμένουν σταδιακά κέρδη, όχι ξαφνική καταστροφή– αλλά η Ουκρανία βρίσκεται σε δυσκολίες.
Ωστόσο,αν και οι δύο πλευρές επιδείξουν κούραση, οι διαπραγματεύσεις θα ήταν σκληρές. Η βασική πρόκληση δεν είναι η γη. Το Κίεβο αναγνωρίζει κυρίως, όπως και οι δυτικοί υποστηρικτές του, ότι η Ρωσία θα διατηρήσει, προς το παρόν, σχεδόν το ένα πέμπτο της Ουκρανικής επικράτειας που κατέχει. (Το Κρεμλίνο ισχυρίζεται επίσης ότι αποτελούν μέρος της Ρωσίας περιοχές εκτός του ελέγχου του, αλλά το Κίεβο φαίνεται απίθανο να τις παραδώσει ή η Μόσχα κάνει παραχωρήσεις για να τις αποκτήσει.) Το κομβικό σημείο είναι τι συμβαίνει στην υπόλοιπη Ουκρανία. Ο Πούτιν θέλει έναν ευέλικτο γείτονα έξω από την τροχιά της Δύσης – μέρος της προσπάθειάς του να επαναπροσδιορίσει μια μεταψυχροπολεμική εντολή που απορρίπτει ως επιβεβλημένη σε μια εποχή Ρωσικής αδυναμίας.
Απαιτεί από την Ουκρανία να αποστρατιωτικοποιηθεί ή τουλάχιστον να περιορίσει το μέγεθος του στρατού της και να παραιτηθεί από τις εγγυήσεις ασφαλείας. Το Κίεβο και οι Ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, με τη σειρά τους, βλέπουν υπαρξιακό κίνδυνο σε μια τέτοια συμφωνία. Πιστεύουν, με βάσιμους λόγους, ότι οι Ρωσικές δυνάμεις είτε θα προχωρήσουν ξανά είτε η Μόσχα απλώς θα λυγίσει ένα ανυπεράσπιστο Κίεβο στη θέλησή του. Από εκεί, βλέπουν ένα θαρραλέο Κρεμλίνο να παρασύρει τη Μολδαβία και να απειλεί χώρες στην ανατολική πλευρά του ΝΑΤΟ.
Αν η Ουκρανία και οι δυτικοί υποστηρικτές της συμφωνούν ως επί το πλείστον ότι απαιτείται αποτροπή για την τήρηση της κατάπαυσης του πυρός, διαφωνούν ως προς το πώς θα έπρεπε να είναι αυτό. Η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, παρά την κατανοητή επιθυμία του Κιέβου να ενταχθεί, δεν είναι στα χαρτιά στο εγγύς μέλλον. Ούτε ο Τραμπ φαίνεται πιθανό να προσφέρει μια διμερή συνθήκη παρόμοια με αυτές που έχει η Ουάσιγκτον με την Ιαπωνία ή τη Νότια Κορέα. Προς το παρόν, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες πιθανότατα δεν μπορούν να αναλάβουν τις δικές τους δεσμεύσεις ή να στείλουν οι ίδιες στρατεύματα, εκτός εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες επιβεβαιώσουν ότι θα παρέμβουν εάν χρειαστεί – επεκτείνοντας ουσιαστικά τις εγγυήσεις ασφαλείας παρόμοιες με την ένταξη στο ΝΑΤΟ.
Ένας ισχυρός Ουκρανικός στρατός, με τη βοήθεια της Ευρώπης, είναι μια εναλλακτική λύση, αλλά θα απαιτούσε μακροπρόθεσμη δυτική βοήθεια. Ακόμα κι αν οι δυτικοί υποστηρικτές της Ουκρανίας μπορούσαν να καταλήξουν σε μια επιλογή, λίγα υποδηλώνουν ότι ο Πούτιν θα συμφωνήσει. Αξίζει ακόμα να δοκιμάσουμε τι μπορεί να αποδεχτεί, ιδιαίτερα όσον αφορά τον στρατό της Ουκρανίας. Ακόμη και μια κατάπαυση του πυρός που θέτει σε αναμονή τις πιο ακανθώδεις διαφωνίες θα ήταν καλύτερη από περισσότερος πόλεμος. Το πιο πιθανό είναι ότι η επίθεση της Ρωσίας θα συνεχιστεί, με τις διαπραγματεύσεις είτε να αποδίδουν ελάχιστα είτε να καταρρέουν, με τις δύο πλευρές να θέλουν να επιρρίψουν την ευθύνη στην άλλη». Το πιο πιθανό, ωστόσο, είναι ότι η επίθεση της Ρωσίας θα συνεχιστεί, με τις διαπραγματεύσεις είτε να αποδίδουν ελάχιστα είτε να καταρρέουν, με τις δύο πλευρές να θέλουν να κατηγορήσουν την άλλη.
Τότε, ίσως, ο Τραμπ θα κουνήσει το δάχτυλο στη Μόσχα και, αν μπορέσει να συγκεντρώσει επαρκή όπλα και πυρομαχικά, θα κλιμακωθεί, διατρέχοντας ακόμη σοβαρότερο κίνδυνο άμεσης αντιπαράθεσης με τη Ρωσία. Ή μπορεί να χάσει την υπομονή του με την Ουκρανία και να αποχωρήσει . Ο Τραμπ, προς το παρόν, φαίνεται πιο διατεθειμένος να αναγκάσει τους Ευρωπαίους να ξοδέψουν περισσότερα για την άμυνα παρά να αποχωρήσουν εντελώς από τη συμμαχία. Αλλά η ασάφεια θα μπορούσε να οδηγήσει τον Πούτιν σε έρευνα – ίσως μέσα ή γύρω από τη Βαλτική ή τη Μαύρη Θάλασσα. Μια μεγάλη κρίση στην Ευρώπη θα ήταν δύσκολο για την Ουάσιγκτον να αποφύγει, όσο κι αν είναι αποφασισμένος ο Τραμπ να το κάνει.Η διατήρηση της Ουκρανίας εκτός ΝΑΤΟ δεν θα προωθήσει την ειρήνη με τη Ρωσία – Ανάλυση
Η πολιτική «ανοιχτών θυρών» του Οργανισμού Βορειοατλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ) προς τις χώρες που επιδιώκουν ένταξη δεν προοριζόταν ποτέ ως μια γενική πολιτική. Έχει εφαρμοστεί κατά περίπτωση, μερικές φορές εξαρτάται από ευκαιρίες. Η αποδοχή των νέων χωρών μελών δεν βασίστηκε απαραιτήτως στην αξία των δηλωθέντων κριτηρίων του ΝΑΤΟ αν και οι αδήλωτες συνθήκες έπαιξαν τον ρόλο τους. Η πολιτική ανοιχτών θυρών της συμμαχίας δεν ήταν πλήρως απομονωμένη από τη μη θεσμοθετημένη ανασταλτική δύναμη της Ρωσίας και η πορεία των υποψήφιων προς το ΝΑΤΟ χωρών προς ένταξη δεν ήταν πάντα μη αναστρέψιμη. Έχει κλείσει όταν η Ρωσία στάθηκε με δύναμη σε αυτό το μονοπάτι, όπως στην περίπτωση της Γεωργίας μετά το 2008 και της Ουκρανίας μετά το 2014.
Λαμβάνοντας υπόψη την πολυδιάστατη αύξηση ισχύος που θα μπορούσε να είχε αποκτήσει η Δύση από την Ουκρανία στη μετασοβιετική εποχή, η Ουκρανία είναι σαφώς ο πιο πειστικός υποψήφιος για ένταξη στο ΝΑΤΟ όσον αφορά την προστιθέμενη αξία της. Ο αποκλεισμός αυτής της πιθανότητας είναι αυτό που οδήγησε, εν μέρει, την επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2014 και τον επακόλουθο πόλεμο χαμηλής έντασης εναντίον της. Η κυβέρνηση Μπάιντεν απέσυρε επίσημα την πολιτική υποστήριξη των ΗΠΑ για την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ το 2021, προσχωρώντας στους Ευρωπαίους αρνητές.
Στις συνόδους κορυφής του ΝΑΤΟ Βίλνιους 2023 και Ουάσιγκτον 2024, η κυβέρνηση Μπάιντεν οδήγησε στην καθυστέρηση των προοπτικών ένταξης της Ουκρανίας ακόμη περισσότερο έως ότου «εκπληρωθούν οι όροι» – απροσδιόριστες και χωρίς χρονοδιάγραμμα – και αντικαθιστώντας την ανεκπλήρωτη «ανοιχτή πόρτα» με μια μεταφορά «γέφυρα» Ήδη από το 2021, αντίθετα με την προπαγάνδα της Μόσχας, η Ουκρανία βρέθηκε πιο μακριά από ποτέ από την ένταξη στο ΝΑΤΟ. Αυτή και άλλες παραχωρήσεις ενθάρρυναν τη Ρωσία να ξεκινήσει την εισβολή της σε πλήρη κλίμακα και να θέσει μαξιμαλιστικούς πολιτικούς στόχους για τον πόλεμό της, συμπεριλαμβανομένων περαιτέρω προσαρτήσεων ουκρανικών εδαφών. Το να αποκλείεται ό,τι απομένει από την Ουκρανία να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ είναι ένας κεντρικός πολεμικός στόχος για τη Ρωσία και ο πυρήνας των ρωσικών προτάσεων πολιτικής διευθέτησης ( Η επερχόμενη κυβέρνηση Τραμπ στις Ηνωμένες Πολιτείες και το ίδιο το ΝΑΤΟ αντιμετωπίζουν την πρόκληση να ξεπεράσουν αυτήν την κληρονομιά.) Το ζήτημα των εγγυήσεων ασφαλείας μετά τη σύγκρουση για μια εδαφικά μειωμένη Ουκρανία -είτε στο ΝΑΤΟ είτε εκτός της συμμαχίας- έχει εξέχουσα θέση σε πολυάριθμες ανεπίσημες και ημιεπίσημες προτάσεις. Αυτά πολλαπλασιάστηκαν κατά τη διάρκεια του στρατιωτικού αδιεξόδου του 2023 στην Ουκρανία, όταν η ανεπαρκής δυτική υποστήριξη άνοιξε το δρόμο για την de facto διχοτόμηση της χώρας. Ο Τραμπ είναι αποφασισμένος να τερματίσει γρήγορα αυτόν τον πόλεμο, αλλά η ομάδα του δεν έχει ακόμη περιγράψει πώς.
Το μόνο σίγουρο είναι ότι αναμένουν από τους Ευρωπαίους συμμάχους να φέρουν τα κύρια βάρη της εγγύησης της ασφάλειας της Ουκρανίας Η αλλαγή των διοικήσεων στην Ουάσιγκτον έχει, ως εκ τούτου, εντείνει τις συζητήσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών μελών του ΝΑΤΟ σχετικά με τις εγγυήσεις ασφαλείας μετά τη σύγκρουση προς το Κίεβο. Στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, μια συναίνεση με τον χαμηλότερο κοινό παρονομαστή υποστηρίζει ότι η Ουκρανία δεν είναι επιλέξιμη για ένταξη ενώ βρίσκεται σε πόλεμο με τη Ρωσία, μήπως και το ίδιο το ΝΑΤΟ παρασυρθεί στον πόλεμο. Ένας μικρός αλλά αυξανόμενος αριθμός συμμαχικών κυβερνήσεων απλώς αποκλείει την ένταξη της Ουκρανίας (τουλάχιστον για εκείνες που υπηρετούν τον υπόλοιπο χρόνο στην εξουσία των κυβερνήσεων). Ορισμένοι σύμμαχοι θα ανέβαλαν το ενδεχόμενο της ένταξης της Ουκρανίας μέχρι «μετά τον πόλεμο» ή μέχρι την εκκρεμότητα μιας «ειρηνικής» διευθέτησης χωρίς να ορίσουν αυτές τις έννοιες με οποιονδήποτε τρόπο. Ορισμένες φωνές με επιρροή προτείνουν ότι το Κίεβο πρέπει να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ αφού «παγώσει» τον πόλεμο κατά μήκος μιας σταθερής γραμμής ανακωχής, αποδεχόμενος de facto τη διχοτόμηση της Ουκρανίας, με τις εγγυήσεις ασφαλείας του ΝΑΤΟ να ισχύουν de jure μόνο στην ελεγχόμενη από την κυβέρνηση έδαφος. Από την πλευρά τους, το Κίεβο και οι υποστηρικτικές κυβερνήσεις θα προδικάσουν ουσιαστικά μια απόφαση καλώντας το ΝΑΤΟ να καλέσει την Ουκρανία να ξεκινήσει τις ενταξιακές συνομιλίες χωρίς περαιτέρω καθυστέρηση, με τις πραγματικές συνομιλίες να προχωρήσουν μετά από μια ενδεχόμενη κατάπαυση του πυρός. Αυτές οι διάφορες προτάσεις τείνουν να χρησιμοποιούν τους όρους «τέλος πολέμου», «ειρήνη», «διευθέτηση υπό διαπραγμάτευση», «ανακωχή», «κατάπαυση του πυρός» ή «πάγωμα» εναλλακτικά.
Δεν υπάρχουν κοινά αποδεκτοί ορισμοί αυτών των εννοιών μεταξύ των συμμάχων, πόσο μάλλον μεταξύ αυτών και της Ρωσίας. Η σύγχυση προέρχεται εν μέρει από τη στρατηγική υβριδικού πολέμου της Ρωσίας, η οποία έχει διαγράψει κάθε σαφή διάκριση μεταξύ ειρήνης και πολέμου. Αυτό μπορεί να περιπλέξει περαιτέρω την επίτευξη συναίνεσης στο ΝΑΤΟ σχετικά με τις προϋποθέσεις για την ενδεχόμενη ένταξη της Ουκρανίας. Ούτε το «πάγωμα του πολέμου» είναι μια επιλογή που πρέπει να ασκηθεί μονομερώς από την Ουκρανία και τους εταίρους της στο ΝΑΤΟ. Μια Ρωσία που έχει επικρατήσει στο πεδίο της μάχης πιθανότατα θα επιμείνει σε πόλεμο χαμηλής έντασης εναντίον της Ουκρανίας ακόμα και μετά την κήρυξη ενός «παγώματος».
Ελλείψει πολιτικής συναίνεσης στο ΝΑΤΟ σχετικά με την ένταξη της Ουκρανίας, ορισμένοι Ευρωπαίοι σύμμαχοι πραγματοποιούν άτυπες διαβουλεύσεις σχετικά με τις εγγυήσεις ασφαλείας μετά τις προτάσεις στο Κίεβο από μέλη του ΝΑΤΟ για εκτός του πλαισίου του ΝΑΤΟ. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ξεκίνησε αυτή τη διαδικασία τον Φεβρουάριο με μια άτυπη συγκέντρωση Ευρωπαίων αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων στο Παρίσι, την οποία η κυβέρνηση Μπάιντεν σνόμπαρε στέλνοντας έναν βοηθό υπουργό Εξωτερικών.
Η εκλογή Τραμπ στις Ηνωμένες Πολιτείες συνέβαλε στην επιτάχυνση αυτών των συζητήσεων μεταξύ των Ευρωπαίων συμμάχων σε διάφορες αλληλεπικαλυπτόμενες μορφές. Η Βρετανία, η Γαλλία, η Γερμανία και η Πολωνία είναι οι πιο ενεργοί συμμετέχοντες, ενώ η Ιταλία και οι σκανδιναβικές χώρες αναμένεται επίσης να συμβάλουν στις εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία. Πιθανές μορφές στρατιωτικής βοήθειας και αμυντικής βιομηχανίας συνεργασίας με την Ουκρανία εξετάζονται επίσης κάτω από το επίπεδο των εγγυήσεων ασφαλείας ( Οι εμπλεκόμενοι σύμμαχοι είναι δεκτικοί σε ορισμένες από τις θέσεις του Κιέβου.:
