Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ το 2025 στη Χάγη είχε ως στόχο να κάνει τον Τραμπ χαρούμενο. Το κόκκινο χαλί στρώθηκε γι’ αυτόν, τόσο κυριολεκτικά όσο και μεταφορικά. Ο Τραμπ φιλοξενήθηκε από τον Ολλανδό βασιλιά και τη βασίλισσα Μάξιμα στο βασιλικό παλάτι, καθιστώντας τον τον πρώτο πρόεδρο των ΗΠΑ που έμεινε εκεί. Ο ΓΓ του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε έκανε τα πάντα για να κατακλύσει τον Τραμπ με κολακεία και να διασφαλίσει ότι η εμπειρία του στη Χάγη ήταν θετική. «Είναι καλός φίλος. Τον εμπιστεύομαι», είπε ο Ρούτε για τον Τραμπ Ο Ρούτε αποκάλεσε τον Τραμπ «άνθρωπο της ειρήνης» αλλά και «άνθρωπο της δύναμης». Απέρριψε ερωτήσεις δημοσιογράφων σχετικά με το αν η συμπεριφορά του προς τον Τραμπ ήταν ενδεχομένως «υποτιμητική» και τον έκανε να φαίνεται «αδύναμος».
Από τη σύνοδο κορυφής στη Χάγη βγαίνουν αρκετά ενδιαφέροντα συμπεράσματα.
Πρώτο : Οι σύμμαχοι θα πρέπει να επανακαλωδιώσουν την οικονομική τους αρχιτεκτονική για να φτάσουν το 5%
Η πρόκληση με το 5% του ΑΕΠ του ΝΑΤΟ μέχρι το 2035 δεν είναι η εσωτερική πολιτική της Ισπανίας – είναι αν η Συμμαχία μπορεί να επιδείξει μια αξιόπιστη πορεία για να υλοποιήσει αυτό που έχει υποσχεθεί. Στη σύνοδο κορυφής της Ουαλίας το 2014, οι σύμμαχοι δεσμεύτηκαν να φτάσουν το 2% του ΑΕΠ έως το 2024. Οι περισσότεροι πληρούσαν αυτό το ΌΡΙΟ, αλλά όχι όλα – και αυτό είναι το πρόβλημα. Όταν οι πολιτικές δεσμεύσεις δεν ακολουθούνται από δράση, η αποτροπή διαβρώνεται. .
Η αποφυγή αυτού του αποτελέσματος στο 5% απαιτεί περισσότερα από τη ρητορική. Απαιτεί μια σαφή, συντονισμένη οικονομική στρατηγική – μια που σηματοδοτεί τη σοβαρότητα και διασφαλίζει ότι οι πόροι δαπανώνται αποτελεσματικά. Αυτό ξεκινά με τον επανασχεδιασμό της αμυντικής στρατηγικής . Οι σύμμαχοι πρέπει να επανακαλωδιώσουν την χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική που υποστηρίζει τη δυτική ασφάλεια ώστε να αντικατοπτρίζει το γεγονός ότι δεν βρίσκονται πλέον σε καιρό ειρήνης: Οι εθνικοί οργανισμοί εξαγωγικών πιστώσεων πρέπει να ενεργοποιούνται, να έχουν κίνητρα για εμπορικά κεφάλαια, να κινητοποιούνται ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια και μακροπρόθεσμοι θεσμικοί επενδυτές να φέρουν στο τραπέζι.
Μια ειδικά κατασκευασμένη πολυμερής Τράπεζα Άμυνας, Ασφάλειας και Ανθεκτικότητας που ανήκει σε συμμάχους θα πρέπει να συσταθεί .. Αλλά δεν είναι μια ασημένια σφαίρα. Αυτό πρέπει να είναι μια κινητοποίηση δημόσιας και ιδιωτικής χρηματοδότησης σε επίπεδο συστήματος.
Η κλίμακα της μετατόπισης είναι τεράστια: Το να φτάσει στο 5% απαιτεί 1,9 τρισεκατομμύρια δολάρια σε πρόσθετες ετήσιες δαπάνες σε όλο το ΝΑΤΟ. Χωρίς διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, αυτή η αύξηση θα οδηγήσει σε πληθωρισμό, όχι σε δυναμικότητα. Οι πινακίδες είναι ήδη εκεί – 155mm κελύφη πυροβολικού που κοστίζουν 2.000 δολάρια πριν από το 2022 ξεπερνούν πλέον τα 8.000 δολάρια. Τα άρματα μάχης Leopard 2 που πωλήθηκαν στους Ολλανδούς για 23 εκατομμύρια δολάρια το καθένα τον Οκτώβριο του 2024 πωλήθηκαν στην Αυστρία τον Φεβρουάριο του 2025 στα 30 εκατομμύρια δολάρια ανά τανκ.
Για το 5% πρόκειται να είναι κάτι περισσότερο από ένας συμβολικός στόχος, οι σύμμαχοι πρέπει να οικοδομήσουν τα χρηματοδοτικά εργαλεία για να ταιριάξουν με τη στρατηγική φιλοδοξία τους. Αυτό ξεκινά τώρα, με δράση, όχι με φιλοδοξία.
Δεύτερο :Το εστιασμένο ανακοινωθέν καλύπτει μια επιτυχημένη σύνοδο κορυφής, αλλά υπάρχουν αιτίες ανησυχίας
Το φετινό ανακοινωθέν της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ πέντε παραγράφων είναι άνευ προηγουμένου σύντομο, εντελώς σε αντίθεση με το ανακοινωθέν των τριάντα οκτώ παραγράφων από την περσινή σύνοδο κορυφής στην Ουάσιγκτον ή το μεγαθήριο ενενήντα παραγράφου που συμφωνήθηκε στο Βίλνιους το 2023. .
Αντίθετα, το ανακοινωθέν της Χάγης είναι σίγουρα επικεντρωμένο και, δεδομένων των ανησυχιών ορισμένων σχετικά με τη φύση της σχέσης των Ηνωμένων Πολιτειών με το ΝΑΤΟ συγκεκριμένα και την Ευρώπη ευρύτερα, δείχνει ότι η σύνοδος κορυφής ήταν ως ένα βαθμό επιτυχής. Τέσσερα στοιχεία του ανακοινωθέντος υπογραμμίζουν αυτή την επιτυχία, ενώ τρεις προειδοποιήσεις παρουσιάζουν ορισμένους λόγους ανησυχίας.
Α) Η δέσμευση για αμυντικές δαπάνες 5% , ενώ απαιτεί προσοχή για να διασφαλιστεί ότι οι δαπάνες των συμμάχων συμβάλλουν πραγματικά στην άμυνα – αντιπροσωπεύει μια σημαντική βελτίωση σε σχέση με την προηγούμενη δέσμευση αμυντικών επενδύσεων μόλις 2%.
Β) Και σε ένα πιο εσωτερικό επίπεδο, οι συμφωνίες ανακοινωθέντων μείωσαν τις αμυντικές δαπάνες απευθείας με τους συμφωνημένους στόχους της Συμμαχίας. Αυτοί οι στόχοι βασίζονται σε σχέδια συμμαχικών επιχειρήσεων για την άμυνα της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής. Τελικά, αυτό σημαίνει ότι οι αυξημένες συμμαχικές δαπάνες θα πρέπει να ενισχύσουν ρητά την άμυνα και την αποτροπή.
Γ) Το ανακοινωθέν θέτει τη Ρωσία στο επίκεντρο των συμμαχικών ανησυχιών για την ασφάλεια.Η Μόσχα παραμένει η μεγαλύτερη απειλή για την Ευρωπαϊκή (και ως εκ τούτου την Αμερικανική-Καναδική ) ασφάλεια και σταθερότητα, με την αποδεδειγμένη ικανότητα και τη δεδηλωμένη πρόθεση να υπονομεύσει τα δυτικά συμφέροντα.
Δ) Οι σύμμαχοι τόνισαν τη σημασία της συνέχισης της βοήθειας προς την Ουκρανία και της σαφούς, ρητής σύνδεσης μεταξύ της ασφάλειάς της και της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής.
Υπάρχουν όμως τρεις σημαντικές αιτίες ανησυχίας. Η πρώτη είναι η πλήρης έλλειψη οποιασδήποτε αναφοράς στην Κίνα, η οποία αντιπροσωπεύει μια ρητή απειλή για την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική σήμερα. Η δεύτερη είναι η προθυμία των συμμάχων να συμπεριλάβουν τη βοήθεια προς την Ουκρανία στον λογισμό αμυντικών δαπανών, ο οποίος κινδυνεύει να υπονομεύσει τις προσπάθειες για την επίτευξη των στόχων ικανότητας που σημειώθηκαν παραπάνω. Και τέλος, οι σύμμαχοι εμφανίζονται για άλλη μια φορά υπερβολικά παντρεμένοι με τη διεξαγωγή ετήσιων συνόδων κορυφής – αυτό είναι εντελώς περιττό και δεν αντικατοπτρίζει μια προσέγγιση βασισμένη σε συνθήκες. Τρίτο :Ακόμη και με την επιτυχία του «5%», δεν προχώρησε σε νέα ουσιαστική δράση απέναντι στη Ρωσία
Η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στη Χάγη θα μείνει στη μνήμη τόσο για το τι ήταν όσο και για το τι δεν ειπώθηκε και δεν έγινε.
Η δέσμευση των αρχηγών κρατών του ΝΑΤΟ να υποστηρίξουν τουλάχιστον το 5% του ΑΕΠ κάθε χρόνο «για τις βασικές απαιτήσεις άμυνας, καθώς και τις δαπάνες που σχετίζονται με την άμυνα και την ασφάλεια μέχρι το 2035» υπόσχεται να αυξήσει σημαντικά τις συμμαχικές, ιδίως τις ευρωπαϊκές, στρατιωτικές ικανότητες. Η εκπλήρωση αυτής της δέσμευσης είναι κρίσιμη για την επιχειρησιακή λειτουργία των νέων περιφερειακών αμυντικών σχεδίων του ΝΑΤΟ για την αποτροπή της Ρωσικής επιθετικότητας.
Αλλά αυτό που δεν αφέθηκε σαφές ήταν το μέλλον της δέσμευσης των ΗΠΑ για την Ευρωπαϊκή ασφάλεια. Ενώ οι ΗΠΑ συμφώνησαν σε ανακοινωματική γλώσσα που επαναβεβαίωνε μια «ειρωνική δέσμευση για συλλογική άμυνα, όπως κατοχυρώθηκε στο άρθρο 5 της Συνθήκης της Ουάσιγκτον» του 1949 λίγα κοινοποιήθηκαν από τον Τραμπ για το μέλλον της στάσης της Αμερικανικής δύναμης στην Ευρώπη. Από την ορκωμοσία του τον Ιανουάριο, η κυβέρνησή του έχει επανειλημμένα σηματοδοτήσει την πρόθεσή της να αποσύρει Αμερικανικές δυνάμεις στην Ευρώπη, προκειμένου να ενισχύσει τα συμφέροντα των ΗΠΑ στον Ινδο-Ειρηνικό και το Δυτικό Ημισφαίριο. Μια σημαντική απόσυρση θα μπορούσε να επηρεάσει βαθιά την κατανομή των δεσμεύσεων της συμμαχικής δύναμης που στηρίζουν τα νέα περιφερειακά αμυντικά σχέδια του ΝΑΤΟ.
Το πιο σημαντικό, η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ συγκαλείται καθώς η Ρωσία κλιμακώνει βάναυσα την εισβολή της στην Ουκρανία. Ωστόσο, η σύνοδος κορυφής δεν απέδωσε καμία νέα ουσιαστική δράση κατά της επιθετικότητας του Πούτιν. Αντ ‘αυτού, οι ΗΠΑ εμπόδισαν μια από καιρό προγραμματισμένη προσπάθεια να διακηρύξουν στη σύνοδο κορυφής μια στρατηγική της Συμμαχίας κατά της Ρωσίας, ο υπεξ των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο επανέλαβε την αντίθεση των ΗΠΑ στην επιβολή νέων οικονομικών κυρώσεων στη Ρωσία και ο Τραμπ αρνήθηκε δημοσίως να παράσχει στην Ουκρανία μια άμεση νέα δόση βοήθειας για την ασφάλεια.
Η απουσία δράσης των ΗΠΑ κατά της Ρωσίας στη Σύνοδο Κορυφής της Χάγης έχει σημασία. Δεν υπάρχει σαφέστερη και άμεση ένδειξη δέσμευσης για διατλαντική ασφάλεια από ό, τι κάνει ένας σύμμαχος του ΝΑΤΟ ή δεν κάνει για να υποστηρίξει την Ουκρανία κατά της συνεχιζόμενης εισβολής της Ρωσίας.
Τέταρτο : Αν και η Ουκρανία υποβιβάστηκε σε παράπλευρο γεγονός, υπήρχαν σημάδια προόδου Υπήρξε πολύς ήχος στη προετοιμασία για τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ σχετικά με δύο βασικά ζητήματα της πολιτικής του ΝΑΤΟ και των ΗΠΑ έναντι του πολέμου κατά της Ουκρανίας. Αντανακλώντας την ad hoc φύση της προσέγγισης Τραμπ στη Ρωσία και τον πόλεμο, τα αποτελέσματα της εβδομάδας είναι ανάμεικτα, αλλά σε οριακή ισορροπία θετικά. Τα δύο μειονεκτήματα έρχονται από τα βήματα που έκανε το ΝΑΤΟ για να αποφευχθεί μια ανατίναξη με τον Τραμπ. Στη σύνοδο κορυφής του 2024, το ΝΑΤΟ αποφάσισε ότι χρειάζεται μια νέα στρατηγική για να αντιμετωπίσει τους κινδύνους που θέτει η Μόσχα. Πολλοί ηγέτες του ΝΑΤΟ πιστεύουν, μαζί με τον Ουκρανό πρόεδρο Ζελένσκι, ότι μια Ρωσική νίκη στην Ουκρανία θα μπορούσε να ακολουθηθεί από σοβαρές προκλήσεις και χειρότερα κατά των μελών του ΝΑΤΟ. Αλλά για να αποφευχθεί η έκρηξη του Αμερικανού προέδρου,πριν από μήνες το ΝΑΤΟ έβαλε στο ράφι την προσπάθεια να υπάρξει μια νέα προσέγγιση. Για τον ίδιο λόγο, το ΝΑΤΟ αποφάσισε επίσης να περιορίσει τον ρόλο του Ουκρανού προέδρου σε παράπλευρες κοινωνικές εκδηλώσεις.Και τα δύο βήματα, που έγιναν καθώς η Ουκρανία αντιμετωπίζει την πιο άγρια Ρωσική εκστρατεία βομβαρδισμών του πολέμου, θα μπορούσαν να είναι ευπρόσδεκτα μόνο στη Μόσχα.Αυτό αντισταθμίστηκε από την αναφορά στο ανακοινωθέν της συνόδου κορυφής ότι οι Ευρωπαϊκές αμυντικές συνεισφορές στην Ουκρανία θα μετρούσαν προς τις νέες απαιτήσεις αμυντικών δαπανών για το ΝΑΤΟ. Η Μόσχα ήταν επίσης πιθανό να μην είναι ευχαριστημένη με τη συνέντευξη Τύπου του Τραμπ μετά τη σύνοδο κορυφής. Σε αυτό, εξέφρασε την κατανόησή του για την ανάγκη της Ουκρανίας για αεράμυνα και υποσχέθηκε να δει τι θα μπορούσε να κάνει για να πάρει πρόσθετα συστήματα αεράμυνας στην Ουκρανία. Ο Τραμπ ξεκαθάρισε επίσης ότι αναγνωρίζει ότι ο Πούτιν είναι το εμπόδιο για την ειρήνη. Δύο φορές σε λιγότερο από μία εβδομάδα, ο Ρώσος πρόεδρος προσφέρθηκε να βοηθήσει στη διαπραγμάτευση για τον τερματισμό της σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ και Ιράν. Κάθε φορά, ο Τραμπ αρνιόταν και πρότεινε στον Πούτιν να δώσει προσοχή στον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία. Ο Τραμπ έδωσε ξανά έμφαση σε αυτό το σημείο στη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε μετά τη σύνοδο κορυφής. Αν και το αναγνωρίζει αυτό, ο Τραμπ εξακολουθεί να έχει αποδειχθεί απρόθυμος να ασκήσει πίεση στο Κρεμλίνο και το νομοσχέδιο κυρώσεων της Γερουσίας των ΗΠΑ με τους ογδόντα τέσσερις συνυπογράφοντες εξακολουθεί να βρίσκεται σε αναμονή, περιμένοντας ένα νεύμα από τον Λευκό Οίκο.Μόνο η πίεση θα μπορούσε να πείσει τον Πούτιν , ο οποίος πρόσφατα είπε ότι η Ρωσία έχει το δικαίωμα να πάρει όλη την Ουκρανία
