Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Πριν από 14 ημέρες, ξεκίνησε μια διαμαρτυρία για την επιδεινούμενη οικονομία του Ιράν σε μια αγορά στην Τεχεράνη, σε αυτό που τότε εκτιμήθηκε ότι ήταν οι μεγαλύτερες διαδηλώσεις στη χώρα από το 2022. Από τότε, έχουν εξαπλωθεί δραματικά. Άνθρωποι σε περισσότερες από 100 πόλεις και κωμοπόλεις σε όλη τη χώρα έχουν βγει στους δρόμους για να εκφράσουν την οργή τους για την πτώση του ιρανικού ριάλ και τον αυξανόμενο πληθωρισμό. Οι αναταραχές έχουν γίνει βίαιες σε ορισμένα σημεία, με τους διαδηλωτές να μπλοκάρουν δρόμους και να βάζουν φωτιές στους δρόμους της Τεχεράνης.
Οι αρχές έχουν αντιδράσει με σκληρότητα.Πολλοί άνθρωποι έχουν σκοτωθεί, συμπεριλαμβανομένων δύο μελών των δυνάμεων ασφαλείας, εν μέσω συγκρούσεων, σύμφωνα με τη ΜΚΟ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα του Ιράν με έδρα τη Νορβηγία, ενώ χιλιάδες έχουν συλληφθεί. «Οι διαμαρτυρίες που έλαβαν χώρα το βράδυ της περασμένης Πέμπτης στην Τεχεράνη ήταν ίσως η μεγαλύτερη πορεία που έχει δει η πόλη από το 2009, από το “Πράσινο Κίνημα”, δήλωσε ο Γκρεγκ Μπρου, ειδικός σε θέματα Ιράν και ενέργειας , αναφερόμενος στις μαζικές διαδηλώσεις που ακολούθησαν αυτό που πολλοί Ιρανοί θεώρησαν ως νοθευμένες προεδρικές εκλογές
Σε μια προσπάθεια να καταστείλει τις τρέχουσες διαμαρτυρίες, η κυβέρνηση έκλεισε το διαδίκτυο την περασμένη Παρασκευή, εμποδίζοντας τις τηλεφωνικές κλήσεις να φτάσουν στη χώρα και αναγκάζοντας τις αεροπορικές εταιρείες να ακυρώσουν πτήσεις. Η κυβέρνηση προσέφερε ένα παροιμιώδες καρότο στο κοινό, δεσμευόμενη τη να δίνει στους πολίτες 7 δολάρια το μήνα για να βοηθήσει στην αντιστάθμιση του αυξανόμενου κόστους, αλλά η κίνηση αυτή δεν έκανε πολλά για να κατευνάσει την οργή στους δρόμους.
Δεν είναι μόνο η οικονομία, ηλίθιε. «Οι διαμαρτυρίες καθοδηγούνται από την οικονομική κατάσταση», είπε ο Μπρου, «αλλά καθοδηγούνται επίσης από τη γενική δυσαρέσκεια για το καθεστώς και τα αυξανόμενα σημάδια ότι το καθεστώς δεν έχει πλέον καμία αξιοπιστία στον ευρύτερο πληθυσμό». Αυτή η δυσαρέσκεια για το καθεστώς ήταν σαφής στους δρόμους του Ιράν χθες. Τα πλήθη φώναζαν «Θάνατος στον δικτάτορα», μια αναφορά στον Ανώτατο Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος κυβερνά από το 1989.
Μερικοί διαδηλωτές ζήτησαν την επιστροφή του εξόριστου πρίγκιπα διαδόχου Ρεζά Παχλεβί, γιου του πρώην σάχη που τώρα ζει στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο ίδιος ο Παχλεβί κάλεσε χθες τους Ιρανούς να συνεχίσουν να διαμαρτύρονται κατά του τρέχοντος καθεστώτος.
Γιατί είναι διαφορετικές αυτές οι διαμαρτυρίες;
Η Ισλαμική Δημοκρατία έχει αντιμετωπίσει αρκετά κύματα διαμαρτυριών από τότε που ανέλαβε την εξουσία στα τέλη της δεκαετίας του 1970. Αλλά τα προβλήματα του Ιράν σήμερα είναι πιο εκτεταμένα. Οι κυρώσεις των ΗΠΑ έχουν πλήξει την οικονομία. Μια κρίση νερού ώθησε τον πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν να προτείνει την ιδέα της μεταφοράς της πρωτεύουσας από την Τεχεράνη, λέγοντας ότι οι προκλήσεις στους πόρους έχουν καταστήσει την πόλη μη βιώσιμη.
Η επιρροή του Ιράν σε όλη τη Μέση Ανατολή έχει μειωθεί από τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023 στο Ισραήλ, μετά τις αντεπιθέσεις που αποδυνάμωσαν τις ομάδες πληρεξουσίων της Τεχεράνης, συμπεριλαμβανομένης της Χαμάς και της Χεζμπολάχ. Η κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ στη Συρία – ενός βασικού συμμάχου του Ιράν – έχει επίσης διαβρώσει τη θέση της Τεχεράνης. Επιπλέον, το Ισραήλ αποκάλυψε τα τρωτά σημεία ασφαλείας του Ιράν κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου τον Ιούνιο του περασμένου έτους. Ταυτόχρονα, οι ενέργειες των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα έχουν προσθέσει στην αβεβαιότητα για όλους τους αντιπάλους της Ουάσιγκτον, και ο Ντόναλντ Τραμπ επανέλαβε την απειλή του για παρέμβαση σε περίπτωση που η Ισλαμική Δημοκρατία «σκοτώσει ειρηνικούς διαδηλωτές».
Αν η Ισλαμική Δημοκρατία καταρρεύσει, οι επιπτώσεις θα αντηχήσουν σε όλη τη Μέση Ανατολή. Ένα κενό εξουσίας θα μπορούσε να προκύψει για να αντικαταστήσει το Ιράν ως ηγετική δύναμη στην περιοχή, και αρκετές ομάδες που υποστηρίζονται από το Ιράν θα έχαναν μια ζωτική πηγή υποστήριξης. Κάποιες, όπως οι αντάρτες Χούθι που υποστηρίζονται από το Ιράν στην Υεμένη, θα επιβίωναν, ενώ άλλες, ιδιαίτερα η παραστρατιωτική και πολιτική ομάδα Χεζμπολάχ που κατέχει την εξουσία στον Λίβανο, έχουν γίνει εξαρτημένες από την Τεχεράνη. Αν η Ισλαμική Δημοκρατία καταρρεύσει και αντικατασταθεί από μια νέα κυβέρνηση, εκτιμάται ότι είναι πολύ πιθανό η υποστήριξη προς τους περιφερειακούς πληρεξουσίους να μειωθεί. Ακόμη και αν το καθεστώς παραμείνει, μπορεί να χρειαστεί να αλλάξει πορεία, και η υποστήριξη προς τους πληρεξουσίους θα μπορούσε να μειωθεί.
Θα μπορούσε το καθεστώς να ανατραπεί ;
Το καθεστώς έχει τον έλεγχό του επί των δυνάμεων ασφαλείας και την ενιαία αντίδραση της κυβέρνησης στις διαμαρτυρίες. Η Τεχεράνη έχει επίσης μια πιθανή απόκλιση: θα μπορούσαν να αποδεχτούν την προσφορά των ΗΠΑ για άρση των κυρώσεων με αντάλλαγμα την εγκατάλειψη του εμπλουτισμού ουρανίου και τη μείωση της υποστήριξης προς τους περιφερειακούς πληρεξουσίους.
Ο υπεξ του Ιράν δήλωσε στα τέλη του περασμένου έτους ότι η χώρα δεν εμπλουτίζει επί του παρόντος ουράνιο σε καμία τοποθεσία της χώρας, μετά τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ σε πυρηνικές εγκαταστάσεις, αλλά διατηρεί το «δικαίωμα» στον εμπλουτισμό στο μέλλον.Οποιαδήποτε ένδειξη ότι μια συμφωνία καθίσταται εφικτή θα μείωνε κάπως την οικονομική ανησυχία, αλλά θα μπορούσε επίσης να πλήξει το καθεστώς και να αποκαλύψει ακόμη μεγαλύτερη αδυναμία.Τα πράγματα θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε διάφορες κατευθύνσεις σε αυτό το σημείο, οπότε θα έπρεπε να περιμένουμε και να δούμε τι θα φέρουν οι επόμενες ημέρες ή εβδομάδες»..
Οι αυξανόμενες διαμαρτυρίες δοκιμάζουν το καθεστώς του Ιράν.
