ΔΥΣΚΟΛΕΣ ΟΙ ΔΙΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΣΥΝΟΜΙΛΙΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ ΚΑΙ ΧΩΡΙΣ ΑΤΖΕΝΤΑ ΘΕΜΑΤΩΝ. ΑΒΕΒΑΙΟ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ .
Γράφει ο Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος -Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Οι διερευνητικές (ιχνηλατικές) συνομιλίες μεταξύ των διπλωματικών αντιπροσωπειών Ελλάδος και Τουρκίας θα διεξαχθούν υπό κανονικές συνθήκες στην Κωνσταντινούπολη (61ος γύρος)- μετά από σχεδόν πέντεχρόνιαδιακοπής – σε μία εβδομάδα . Αναμένεται να είναι πολύ δύσκολες , με ένα προβληματικό και προκλητικό “σύμμαχο ” στο ΝΑΤΟ , χωρίς ατζέντα θεμάτων , με την Αθήνα σωστά να επιμένει στην μονοθεματική της οριοθέτησης των θαλασσίων ζωνών , ενώ η μαξιμαλιστική ,αναθεωρητική Άγκυρα εμμένει σε ένα πλουραλιστικό άνοιγμα διαφόρων ζητημάτων , τα οποία δεν μπορεί να αποδεχθεί η Ελληνική πλευρά, αφού θέματα ,όπως το εύρος του εναερίου χώρου και του FIR Aθηνών , οι περιοχές ‘Ερευνας και Διάσωσης (SAR) ,η αποστρατιωτικοποίηση νήσων , οι λεγόμενες “γκρίζεςζώνες” περί νησίδων και βραχονησίδων , το εύρος των χωρικών υδάτων κλπ είναι μονομερείς αναθεωρητικές διεκδικήσεις της Τουρκίας σε βάρος εναερίου, θαλασσίου και χερσαίου εθνικού χώρου. Τα ανωτέρω θέματα είναι κατά βάση διεθνο-νομικής φύσης , ενώ κάποια από αυτά έχουν “βαθιές ρίζες” και στον συμμαχικό χώρο ,με προεκτάσεις και επιπτώσεις προερχόμενες από την μονομερή αποχώρηση της Ελλάδος από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ το 1974.Δεν είναι τυχαίο ότι διαχρονικά/επί47 χρόνια η Άγκυρα προσπαθεί να εμπλέξει την Ατλαντική Συμμαχία σε ορισμένα από τα παράλογα θέματα που θέτει.Πρώτο :Είναι καλύτερα να συζητάς με τον αντίπαλο, από το να μην συζητάς .Όμως απαιτείται μία καταγραφή των θεμάτων. Οι Αμερικανοί και το ΝΑΤΟ καίτοι αντίπαλοι και εχθροί από το 1949 ως το 1991 για πληθώρα θεμάτων-στα οποία προφανώς δεν συμφωνούσαν-συζητούσαν στην Γενεύη ή στη Βιέννη επί Ψυχρού Πολέμου ,για περιορισμό των συμβατικών ή πυρηνικών δυνάμεων από τον Ατλαντικό μέχρι τα Ουράλια ή για στρατιωτικά δόγματα ή για αποφυγή ατυχημάτων στις ανοικτές θάλασσες κα. Αλλά υπήρχε κατάλογος θεμάτων και μετά από κάποιες” ιχνηλατήσεις” υπήρχαν σταδιακές διαπραγματεύσεις πχ σε CFE-MBFR-START-INF-NWFZ κα. Εδώ επί τόσα χρόνια και με 60 γύρους διερευνητικών συνομιλιών δεν έχουμε καταλήξειπουθενά. Υπάρχουν πολλά “σημεία” που η Άγκυρα προσπαθεί να εκμεταλλευτεί , , πχ για τα χωρικά ύδατα-που πριν διακοπούν το 2016 οι επαφές- τα είχε ανεβάσει ψηλά στις τότε συζητήσεις, γιατί απλούστατα από το 1995 με την απειλή πολέμου έχει αδρανοποιήσει την επέκταση της αιγιαλίτιδας μας ζώνης από τα 6νμ στα 12 νμ στο Αιγαίο. . Η Άγκυρα με τα γνωστά ανατολίτικα “παζαρέματα‘ σπάνιαεπιδεικνύει εποικοδομητική συμπεριφορά. Δεύτερο : Η Τουρκία και οι γεωπολιτικές/γεωοικονομικές και όχι μόνο εξελίξεις είναι διαφορετικές το 2021 από τότε. Η Τουρκία μετά την απόπειρα του Γκιουλενικού πραξικοπήματος το καλοκαίρι του 2016 κατά του Ερντογάν ,έχει επιδείξει ακόμα πιο επιθετική , προκλητική αναθεωρητική και ενεργά –κατακτητική στάση . Το μέτωπο της ανατολικήςΜεσογείου , τα τελευταία δύο χρόνια είναι ενεργός χώρος αντιπαραθέσεων ,με προεκτάσεις στρατιωτικές και ενεργειακές. Οι ΑΟΖ έχουν αποκτήσει μία νέα δυναμική. Κράτη εκτός ανατολικής Μεσογείου και γιγάντιες ενεργειακές εταιρίες έχουν επιδείξει τεράστιο ενδιαφέρον για την περιοχή. Η Τουρκική πολεμική μηχανή έχει εξελιχθεί σε εντυπωσιακό βαθμό ποιοτικά και ποσοτικά. Η Άγκυρα είναι στρατιωτικό-συμμετοχικά παρούσα σε διάφορα υποπεριφερειακά μέτωπα , από την ΜαύρηΘάλασσα και το νότιο Καύκασο ,μέχρι τις βορειοαφρικανικές ακτές και παραπέρα. Έχουν υπογραφεί συμφωνίες μερικής ή ολικής οριοθέτησης κρατών (πχ Ελλάδα-Αίγυπτος δυτικά του 28ου γεωγραφικού μεσημβρινού) Επίσης η πραγματικότητα είναι ότι από το Νοέμβριο του 2019 υπάρχει το Τουρκό-Λιβυκό μνημόνιο που έχει διάφορες παραμέτρους και επιπτώσεις. Οι Τούρκοι προχώρησαν εδώ και δύο χρόνια σε εκπόνηση δόγματος περί “Γαλάζιας Πατρίδας“‘(κάποιωναπόστρατων ναυάρχων με ισχυρό εθνικιστικό προφίλ), που δεν υφίστατο το 2015..Συνεπώς έχουμε “μια άλλη ” Τουρκία που προσδίδει ακόμα περισσότερη σημασία στις θάλασσες. Ας το δει κάποιος και από τον αριθμό των ναυτικών “δεξαμενών σκέψης” που εμφανίστηκαν στο προσκήνιο σε αρκετές πόλεις της Τουρκίας(Κωνσταντινούπολη-Αττάλεια-Μερσίνα-Σμύρνη κα)Τρίτο:Ασφαλώς οι εταίροι, σύμμαχοι και φίλοι μας ωθούν και υποστηρίζουν τις διερευνητικές επαφές γιατί δεν επιθυμούν κλιμάκωση της αντιπαράθεσης από το Θρακικό πέλαγος μέχρι την Κυπριακή ΑΟΖ (προφανώς για τα δικά τους συμφέροντα) και δεν γίνεται συζήτηση για δικά τους δικαιώματα ,κυριαρχία και εδάφη, αλλά κυρίως για δικά μας. .Οι σύμμαχοι δεν έχουν γεωγραφικά και άλλα προβλήματα ,όπως έχουμε εμείς με την Τουρκία. Είναι διαφορετική περίπτωση οι παράνομες δραστηριότητες των Ρωσικών αεροναυτικών δυνάμεων στον Αρκτικό ωκεανό, στη Βαλτική ή στη Βόρεια Θάλασσα ,από τις έντονες “τριβές’ Άγκυρας–Αθήνας. Τέτοια θέματα όπως τα Ελληνοτουρκικά είναι πάρα πολύ ευαίσθητα και αγγίζουν “λεπτές εθνικές χορδές” ενώ προφανώς δεν υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη .Ειδικά όταν ο απέναντι επιδιώκει με όλα τα μέσα να αναθεωρήσει την ιστορία.Παρόμοια ‘καυτά” ζητήματα, αν και διαφορετικά σε αρκετούς επιμέρους χώρους είναι τα Ρωσο-ουκρανικά, η Κινεζό-Ιαπωνική θαλάσσια διένεξη, οι αντιπαραθέσεις του Τόκιο με την Μόσχα για τις Βόρειες νησιωτικές επικράτειες /Κουρίλλες νήσοι ή οι πολυπληθείς διενέξεις για κυριαρχικά δικαιώματα και θαλάσσιες ζώνες στη Νότια Σινική Θάλασσα .Τέτοιες διαφορές ή οδηγούν σε πολεμικές αντιπαραθέσεις και “θερμά επεισόδια” ή στην μέθοδο της προσφυγής στην διεθνή διαιτησία, με συνυποσχετικά που σημαίνει Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης στο Σχεβενίνγκεν της Ολλανδίας χωρίς να είσαι βέβαιος ότι θα δικαιωθείς σε μεγάλο βαθμό .Αυτό πρέπει να το έχουμε πάντα στην σκέψη μας. Και οι αποφάσεις του διεθνούς οργάνου είναι με “περιτύλιγμα πολιτικό και οι νομικές πλευρές των υποθέσεων καλύπτονται και από ευρύτερα συμφέροντα άλλων”…Τέταρτο : Η Τουρκία είναι μία από τις ελάχιστες χώρες που δεν έχει υπογράψει τη Συνθήκη για το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Επ αυτού για διαφόρους λόγους έχουν μέχρι σήμερα αρνητική θέση οι Αμερικανοί, το Ισραήλ, η Βενεζουέλα και ορισμένες πολύ μικρές νησιωτικές οντότητες στον Ειρηνικό. Παρά την παρουσία μας στην ΕΕ , η στάση των ισχυρών της Ένωσης δεν μας έχει συνδράμει θετικά απέναντι στην Τουρκία. Η ΕΕ είναι ιδιαίτερα ισχυρή οικονομικά αλλά απελπιστικά αδύναμη στρατιωτικά .Είναι sοft και μας στέλνει προς την επιλογή συνομιλιών με την Άγκυρα. Την ίδια στιγμή το ΝΑΤΟ δεν παρεμβαίνει σε τέτοιεςπεριπτώσεις διενέξεων μεταξύ κρατών-μελών του .Σε αυτές τις συζητήσεις θα πρέπει η Ελληνική αντιπροσωπεία να είναι πανέτοιμη, εξειδικευμένη ,με πολύ καλή πληροφόρηση από διάφορα κέντρα, ,σε ετοιμότητα να προβάλειαντιρρήσεις στις παμπόνηρες Τουρκικές θέσεις , που χαρακτηρίζονται από παραλλαγή ,παραμόρφωση θέσεων ως ,και με το να περιπλέκουν πολλά επιμέρους ζητήματα ,που να δημιουργούν ομιχλώδεις καταστάσεις…. Τα πράγματα θα είναι δύσκολα και ας έχουμε στο μυαλό μας (και τα χρονικά όρια που μπορεί αυτός ο γύρος να κρατήσει) την Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στο τρίτοδεκαήμερο του Φεβρουαρίου ως και τη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ στις 25/26 Μαρτίου, όπου λογικά η “αναιμική και ασπόνδυλη” ΕΕ θα πρέπει να παρουσιάσει κάποιες απόψεις(αν και δεν έχω εμπιστοσύνη στις Γερμανό-Ισπανικές καθοδηγήσεις). Υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις στο ρεπερτόριο των αποφάσεων του Διεθνούς δικαστηρίου που παρουσιάζουν ενδιαφέρον.(ειδικά από Κεντρική/Λατινική Αμερική/Καραϊβική -Βόρεια Θάλασσα, Τυνησία-Μάλτα -Λιβύη κα) που μπορούν να προσφέρουν “τροφή για σκέψη”.Πέμπτο : Ανεξάρτητα του ότι οι διερευνητικές συνομιλίες δεν είναι δεσμευτικές για τα δύο μέρη , η Αθήνα θα πρέπει να είναι εφοδιασμένη με γρήγορα αντανακλαστικά απέναντι σε οποιοδήποτεενδεχόμενο, και να έχει επίσης ισχυρές επικοινωνιακές βάσεις (γιατί και εκεί θα κριθούν πολλά. …) Γιατί στις μετά-σύγχρονεςδιαπραγματεύσεις πολλές διπλωματικό-στρατιωτικές κινήσεις είναι και υβριδικές. Αυτό μπορεί να το διαπιστώσει κάποιος μελετώντας όλες τις πρόσφατες περιπτώσεις που εξεταστήκαν διεθνο-νομικά και υπήρξε γνωμοδότηση από τη Χάγη. Όπως εξελίχθηκαν τα πράγματα η συμμετοχή μας στον γύρο των διερευνητικών-σε πρεσβευτικόεπίπεδο στην Κωνσταντινούπολη είναι ένα πρώτο βήμα .Τα πράγματα είναι αρκετά δύσκολα. Δεν είναι περίπατος στην Εδέμ .Είναι δρόμος με πολλά μονοπάτια και παγίδες. Δεν μπορεί να αποκλειστεί και εν μέσω των συζητήσεων , να εμφανιστεί υποτροπή ή ακόμα και ένα έντονο συμβάν. Αρκετές φορές στις διεθνείς σχέσεις είχαμετέτοιεςπεριπτώσεις. Και τέλος ας ληφθεί υπόψη ότι όλα αυτά θα λάβουν χώρα ,ενώ αρχίζει μία νέα Αμερικανική προεδρία που από πλευράς τους οι νέοι υπουργοί υποστηρίζουν διαβουλεύσεις και επαφές για διεθνή και περιφερειακάζητήματα. Όλαείναι πιθανά, απόκατάρρευση των επαφών και νέες εντάσεις σε θαλάσσιεςζώνες, μέχρι και την περίπτωση– αν και θα απαιτηθεί χρόνος-να φθάσουμε σε βάθος χρόνου για κάποια θέματα στη Χάγη.
KΡΙΣΙΜΕΣ ΔΙΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ…..ΧΩΡΙΣ ΑΥΡΙΟ….
