Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Το Ανώτατο Συμβούλιο ΝΑΤΟ-Ουκρανίας (η απόφαση για την συγκρότησή του ελήφθη στην πρόσφατη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ) συνέρχεται μετά από κοινή πρόταση των Ζελένσκι και Στόλντεμπεργκ αύριο στις Βρυξέλλες . Ενώ βρισκόμαστε στον 18ο μήνα της καταρρέουσας πολεμικής του προσπάθειας στην Ουκρανία, ο Πούτιν φτάνει σε δύο κρίσιμα σημεία καμπής. Το ένα είναι στο εσωτερικό του μέτωπο, όπου η εξέγερση του Πριγκόζιν της Βάγκνερ τον άφησε πολύ πιο αδύναμο από ό,τι αρχικά φανταζόταν, ειδικά στους κύκλους των διαβόητων μυστικών υπηρεσιών FSB και GRU(στρατιωτική). Το άλλο στο πεδίο της μάχης όπου η Ουκρανία κερδίζει την πρωτοβουλία αργά μεν, αλλά μεθοδικά πιέζει προς τα εμπρός κατά μήκος του μετώπου των 600 μιλίων(από το Λουγκάνσκ μέχρι την Αζοφική). Η νίκη στον πόλεμο δεν φαίνεται πλέον να είναι η κορυφαία προτεραιότητα του Πούτιν. Η δική του προσωπική επιβίωση και του καθεστώτος του είναι πλέον πρωταρχικής σημασίας για αυτόν.
Σε αναζήτηση αυτής της επιβίωσης, όπως ο Πούτιν το περασμένο φθινόπωρο προσπάθησε να ‘οπλίσει” τον χειμώνα για μια αποφασιστική νίκη επί του Κιέβου, το Κρεμλίνο έχει τώρα ξεκινήσει έναν πόλεμο ενάντια στα τρόφιμα με την Οδησσό να είναι το σημείο μηδέν. Όσον αφορά το πρώτο, ο Πούτιν ήταν πρόθυμος να τιμωρήσει όλη την Ευρώπη αναζητώντας μια νίκη. Τώρα, σε σχέση με το τελευταίο, είναι πρόθυμος να προκαλέσει λιμό σε μερικές από τις φτωχότερες χώρες του κόσμου – πολλές στην Αφρική και στη νότια Ασία – για να επιβιώσει. Προπολεμικά, η Ουκρανία ήταν ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς σιτηρών στον κόσμο, παρέχοντας περίπου το 10 % εμπορίου σε σιτάρι, περίπου το 15 % σε καλαμπόκι και περισσότερο από το 40 % της αγοράς ηλιελαίου. Οι Ουκρανικές φάρμες τάισαν 400 εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, σύμφωνα με το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα του ΟΗΕ.
Σύμφωνα με τον ΓΓ του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, η Πρωτοβουλία της Μαύρης Θάλασσας (BSI) διαδραμάτισε τον «απαραίτητο ρόλο» στην παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια. Τον περασμένο χρόνο, περισσότεροι από 32 εκατομμύρια τόνοι τροφίμων εξήχθησαν από τα τρία νοτιοδυτικά Ουκρανικά λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας σε 45 χώρες και σε τρεις ηπείρους. Η BSI «επέτρεψε στο Παγκόσμιο Πρόγραμμα Επισιτισμού (WFP) να μεταφέρει περισσότερους από 725.000 τόνους σιταριού για να βοηθήσει ανθρώπους που έχουν ανάγκη στο Αφγανιστάν, στην Αιθιοπία, στην Κένυα, στη Σομαλία, στο Σουδάν και στην Υεμένη. Η Ουκρανία παρείχε περισσότερο από το ήμισυ του σιταριού του WFP το 2022, όπως συνέβη και το 2021. Αναζητώντας διέξοδο οποιουδήποτε τύπου ενέργεια κατά της Ουκρανίας και των συμμάχων της στο ΝΑΤΟ –και δεδομένης της αυξανόμενης εγχώριας αντίθεσής του– ο Πούτιν αποχώρησε προ 10ημέρου από την Πρωτοβουλία της Μαύρης Θάλασσας που υπεγράφη με τη μεσολάβηση των Ηνωμένων Εθνών και της Τουρκίας στις 22 Ιουλίου 2022. Ακόμα μια Ρωσική υπογραφή που δεν αξίζει στο χαρτί που υπέγραψε.
Ο Πούτιν έχει ήδη επιδείξει την αθλιότητά του στο να στοχεύσει, ακρωτηριάσει και σκοτώσει αθώους πολίτες με βαλλιστικούς πυραύλους, επιθέσεις με drones και πυροβολικό, αλλά τώρα έχει λάβει μια σκόπιμη απόφαση να λιμοκτονήσει τους αμάχους σε όλο τον κόσμο που αποκομίζουν οριακό όφελος από τα Ουκρανικά σιτηρά. Αυτές οι ενέργειες από μόνες τους δικαιολογούν περαιτέρω το ισχύον ένταλμα του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για τη σύλληψή του ως εγκληματία πολέμου για τα εγκλήματά του που διαπράχθηκαν όχι μόνο στην Ουκρανία, αλλά τώρα και σε πραγματικά παγκόσμια κλίμακα. Στις 19 Ιουλίου, το υπουργείο άμυνας της Ρωσίας ανακοίνωσε ότι τα πλοία που πλέουν στη Μαύρη Θάλασσα θα «θεωρούνται δυνητικοί μεταφορείς στρατιωτικού φορτίου» και ότι «οι χώρες σημαίας των πλοίων που πλέουν στην Ουκρανία θα θεωρούνται ότι είναι με την πλευρά του Κιέβου»(!)..Ο Ρώσος αναπληρωτής υπεξ Σεργκέι Βερσίνιν πρόσθεσε: «Η Ρωσία θα επιθεωρήσει όλα τα πλοία που πλέουν στη Μαύρη Θάλασσα για να βεβαιωθεί ότι δεν μεταφέρουν στρατιωτικό φορτίο… Δεν υπάρχει πλέον ανθρωπιστικός διάδρομος για εμπορικά πλοία στη Μαύρη Θάλασσα».(!)
Στη συνέχεια, αρχίζοντας ο Πούτιν τον πόλεμο κατά των τροφίμων, χτύπησε κτίρια αποθήκευσης αγροτικών προϊόντων στην περιοχή της Οδησσού με πυραύλους κρουζ στις 21 Ιουλίου.Σύμφωνα με τον περιφερειακό κυβερνήτη, Oλεχ Kίπερ «οι επιθέσεις κατέστρεψαν γεωργικό εξοπλισμό ,60 μετρικούς τόνους σόγιας και 20 μετρικούς τόνους κριθαριού. Η περιοχή του λιμανιού της Μαύρης Θάλασσας υφίσταται βομβαρδισμούς για επτά συνεχείς ημέρες, με Ρωσικούς πυραύλους κρουζ ως και με μη επανδρωμένα αεροσκάφη . Δεν σταματάει όμως εκεί. Η Washington Post ανέφερε στις 21 Ιουλίου ότι ο Λευκός Οίκος προειδοποίησε: «Ο στρατός της Ρωσίας έχει βάλει νάρκες γύρω από τα Ουκρανικά λιμάνια και προετοιμάζεται για πιθανές επιθέσεις σε πολιτικά πλοία στη Μαύρη Θάλασσα».
Η απάντηση από τις ΗΠΑ, την ΕΕ, το ΝΑΤΟ και τα Ηνωμένα Έθνη ήταν κυρίως η σιωπή. Αυτή η αδράνεια “ενισχύει” δυστυχώς μια αποδυναμωμένη Ρωσία. Γιατί εκχωρείται η πρωτοβουλία στον Πούτιν; Ειδικά με δεδομένο το διαφαινόμενο κόστος – θάνατοι, υποσιτισμός και πείνα – σε πραγματικά παγκόσμια κλίμακα; Μέχρι στιγμής, η μόνη αντίδραση έγινε από το υπουργείο άμυνας της Ουκρανίας, το οποίο ανακοίνωσε στις 22 Ιουλίου ότι όλα τα πλοία στη Μαύρη Θάλασσα που κατευθύνονται προς Ρωσικά ή κατεχόμενα από τη Ρωσία λιμάνια στην Αζοφική θα αντιμετωπίζονται ως αυτά να μεταφέρουν στρατιωτικό φορτίο «με όλους τους σχετικούς κινδύνους» . Η Τουρκία, ο “φύλακας” των Στενών του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων δυνάμει της Σύμβασης του Μοντρέ του 1936, έχει αρνηθεί το αίτημα της Ουκρανίας να παράσχει ναυτική συνοδεία στα Ουκρανικά πλοία. Και κηρύσσοντας τη Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ως «πόλεμο» στις 27 Φεβρουαρίου 2022, ο τότε Τούρκος υπεξ Τσαβούσογλου ουσιαστικά “περιόρισε” το ΝΑΤΟ και τον ΟΗΕ στην δυνατότητά τους να παρέχουν ναυτική συνοδεία στα Ουκρανικά πλοία στη Μαύρη Θάλασσα.
Νομικά, τα χέρια του ΝΑΤΟ είναι δεμένα από τη Σύμβαση. Το ίδιο ισχύει και για μια πρόταση του ΓΓ του ΟΗΕ του Γκουτέρες για τη δημιουργία μιας θαλάσσιας στρατιωτικής συνοδείας για φορτηγά πλοία που μεταφέρουν σιτηρά από τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας της Ουκρανίας. Το ΝΑΤΟ δεν μπορεί να επανατοποθετήσει τα πλοία του από τη Μεσόγειο στη Μαύρη Θάλασσα για να παρέχει συνοδεία. Μόνο τα πλοία που έχουν έδρα σε λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας επιτρέπεται να διέρχονται από τα Στενά. Επιπλέον, η Τουρκία δεν μπορεί να εμποδίσει τα Ρωσικά πολεμικά πλοία που εδρεύουν στη Μαύρη Θάλασσα να επιστρέψουν στις εγγεγραμμένες βάσεις τους(πχ αυτά που είναι στη Συρία) . Η Τουρκία, η Βουλγαρία και η Ρουμανία είναι οι μόνοι εταίροι του ΝΑΤΟ με πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα.
Ελλείψει νόμιμων δυτικών ναυτικών λύσεων, το ΝΑΤΟ πρέπει να εξετάσει αύριο εναλλακτικές λύσεις. Για παράδειγμα, η αεροπορική δύναμη του ΝΑΤΟ θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τη συνοδεία φορτηγών πλοίων που μεταφέρουν τρόφιμα που εισέρχονται και εξέρχονται από τα Τουρκικά στενά από και προς τα Ουκρανικά λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας.(μέσω χωρικών υδάτων της Βουλγαρίας και Ρουμανίας δηλαδή από Τουλτσέα προς Κωστάντζα, Μπάλτσικ, Βάρνα, Μπουργκάζ ,Κωνσταντινούπολη) Η Δύση δεν μπορεί να επιτρέψει τη Πουτινική αθλιότητα και παρανομία στο να “οπλοποιεί” τα τρόφιμα. Ο Πούτιν πρέπει να αποτραπεί .
Η ιστορική Ορθόδοξη Εκκλησία της Μεταμόρφωσης της Οδησσού ήταν επίσης πυραυλικός στόχος και αναφέρθηκε ότι “μερικώς καταστράφηκε”. Το ΝΑΤΟ δεν μπορεί να περιμένει περισσότερο και βραχυπρόθεσμα πρέπει να κάνει ό,τι περνάει από το χέρι του για να προστατεύσει τις αποστολές σιτηρών προς και από την Ουκρανία . Μακροπρόθεσμα, η Μόσχα δεν μπορεί πλέον να της επιτρέπεται να κυριαρχεί στα θαλάσσια λιμάνια της Ουκρανίας ή στη Μαύρη Θάλασσα από τη χερσόνησο της Κριμαίας. Για να το πετύχουν αυτό, η Ουάσιγκτον και οι Βρυξέλλες πρέπει να παράσχουν στο Κίεβο κάθε οπλικό σύστημα (πύραυλοι ΑΤΑCMS ) και πυρομαχικά που είναι απαραίτητα για να επικρατήσουν και να εκδιώξουν ή αποκόψουν τις χερσαίες, και ναυτικές δυνάμεις του Πούτιν στην Κριμαία. Ενόψει επικείμενης πείνας –ειδικά στην Αφρική– είναι καιρός να δράσει το ΝΑΤΟ (σε συνεργασία με την Αφρικανική Ένωση).
Ακόμα κι αν αυτό σημαίνει συμμαχικά πλοία και αεροσκάφη με σημαία ΗΠΑ να ενεργούν από τις βάσεις σε Ρουμανία και Βουλγαρία(Γκραφ Ιγκνατίεβο, Μπεζμίρ, Μπουργκάς/Αίτος Μιχαήλ Κογκαλνισεάνου,Κάμπια Τούρζι κα) να συνοδεύουν αποστολές σιτηρών από τα Ουκρανικά λιμάνια προς τον έξω κόσμο. Η κατάσταση δεν μπορεί να παραμείνει στον αστερισμό της αδράνειας. Όπως είναι σε θέση να γνωρίζει ο υπογράφων οι Αμερικανοί έχουν στη διάθεσή τους ειδική μελέτη για την υπερκέραση αρκετών από τα ισχύοντα( εδώ και χρόνια) της Σύμβασης του Μοντρέ.
