Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Η πρόσφατη επίσκεψη στην Ελλάδα του Ινδού πρωθυπουργού Μόντι αμέσως μετά τη Σύνοδο της Ομάδας BRICS στη Νότια Αφρική και πριν τη Σύνοδο Κορυφής της G20 στο Νέο Δελχί ,ήταν ιδιαίτερα σημαντική και ανοίγει δυνατές προοπτικές για την ανατολική Μεσόγειο , την Ελλάδα και ασφαλώς την Ευρώπη.Απαιτείται πολλά πράγματα να διευκρινιστούν γιατί το πέρασμα της Ινδίας στην ευρύτερη περιοχή μας κι όχι μόνο, αναμένεται να έχει υπολογίσιμες επιπτώσεις στις μέχρι τώρα ύπουλες κινήσεις της Κίνας , ως και στην υποβαθμισμένη εμπλοκή και παρουσία της Ρωσίας(λόγω της εισβολής του Πούτιν στην Ουκρανία.)Μια από της σημαντικότερες εξελίξεις της πρόσφατης τριμερούς συνάντησης κορυφής Κύπρου-Ελλάδας-Ισραήλ στη μεγαλόνησο ήταν η ανακοίνωση της πρόθεσης των τριών ηγετών να διευρύνουν την συνεργασία με την Ινδία. Η Ινδία έχει εκφράσει ενδιαφέρον να συμμετάσχει στην αναπτυσσόμενη περιφερειακή συνεργασία μεταξύ Ισραήλ, Κύπρου και Ελλάδα κάτι το οποίο θα ανοίξει νέες προοπτικές και με τις χώρες του Αραβικού Κόλπου κατ’ επέκταση. Την κίνηση αυτή παρακολουθεί με δυσπιστία η Άγκυρα και το Πεκίνο καθώς οι σχέσεις της με την Ινδία δεν είναι στο καλύτερο δυνατό σημείο εξαιτίας του ζητήματος του Κασμίρ.(υποστηρίζει έντονα τη θέση του Πακιστάν στη διαφιλονικούμενη περιοχή των Ιμαλαίων), ενώ είναι γνωστή η πολύπλευρη αντιπαράθεση με τη Κίνα για διάφορα ζητήματα (κυρίως γεωπολιτικά και όχι μόνο ακόμα και με διασυνοριακές πολύνεκρες μάχες).Η πρόταση, την οποία έκανε ο Ινδός πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι σε Κ. Μητσοτάκη και Ν Χριστοδουλίδη, κέρδισε την αποδοχή και των τριών χωρών της ” εκκολαπτόμενης “τετραμερούς συνεργασίας και ο Ινδός πρωθυπουργός θα κληθεί να παραστεί στην επόμενη τριμερή σύνοδο κορυφής που έχει προγραμματιστεί να λάβει χώρα στο Ισραήλ το 2024 ( με το Ισραήλ η Ινδία διατηρεί επί χρόνια πολύ καλές σχέσεις συμπεριλαμβανομένων των τομέων της άμυνας, της ασφάλειας, των επιστημών , του διαστήματος του κυβερνοχώρου κα). Το Νέο Δελχί ενδιαφέρεται για περαιτέρω επαφές με τον Αραβικό κόσμο και τα κράτη της Μεσογείου.
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπεντζιαμίν Νετανιάχου φιλοδοξεί να επεκτείνει αυτή τη συνεργασία με τις χώρες του Κόλπου καθώς και να σφυρηλατήσει μια συμφωνία ομαλοποίησης των διμερών σχέσεων με τη Σαουδική Αραβία.Όπως μεταδίδουν Ισραηλινά ΜΜΕ, ένας διάδρομος επικοινωνίας που θα μεταδίδει ψηφιακά δεδομένα μεταξύ ασιατικών και αραβικών χωρών με την Ευρώπη και τη Δύση μέσω του Ισραήλ αναμένεται να κατασκευαστεί σε συνεργασία με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τη Σαουδική Αραβία.
Η Τουρκική ναυτική ναυπηγική εταιρεία TAIS και τα ναυπηγεία της Anadolu ενδέχεται τελικά να μην εμπλακούν στην κατασκευή των πέντε πλοίων υποστήριξης του στόλου (FSS) για το Ινδικό Ναυτικό, καθώς το έργο θα εκτελούνταν εξ ολοκλήρου εγχώρια.Τα υποκείμενα γεωπολιτικά ζητήματα και οι τριβές μεταξύ Νέου Δελχί και Άγκυρας πιθανώς να επηρέασαν την απόφαση. Η τουρκική εταιρεία είχε κερδίσει το συμβόλαιο του έργου ως συνεργάτης σχεδιασμού. Αξιωματούχοι είπαν στους EurAsian Times ότι η ναυπήγηση θα γίνει εσωτερικά, υπονοώντας ότι η τουρκική εταιρεία είναι εκτός του έργου. Ωστόσο, δεν έχει υπάρξει επίσημη ανακοίνωση σχετικά με αυτό.
Τα ευρύτερα γεωπολιτικά και ενεργειακά θέματα. Η διευρυμένη εικόνα και τι παίζεται…
Ο Διάδρομος Ινδίας-Ευρώπης.
Βερολίνο, Βρυξέλλες και Ουάσιγκτον σχεδιάζουν ένα κυκλοφοριακό διάδρομο από την Ευρώπη μέσω της Μέσης Ανατολής στην Ινδία. Το έργο έχει σκοπό να ανταγωνιστεί τον” Νέο Δρόμο του Μεταξιού” των Κινέζων ως και να δεσμεύσει την Ινδία πιο σφιχτά με τη Δύση. Η Γερμανία συμμετέχει σε σχέδια για την κατασκευή ενός διαδρόμου μεταφορών μέχρι την Ινδία, σε συνεργασία με την ΕΕ και τις ΗΠΑ. Σύμφωνα με απόφαση που ελήφθη από την Ουάσιγκτον, τις Βρυξέλλες, το Βερολίνο και τις κυβερνήσεις άλλων χωρών στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της G20 στο Νέο Δελχί, ένας οικονομικός Διάδρομος Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης (IMEC) πρόκειται να συνδέσει την Ευρώπη με τη Νότια Ασία. Θα είναι ένας συνδυασμός σιδηροδρομικού και ναυτιλιακού διαδρόμου και θα περιλαμβάνει την κατασκευή υποθαλάσσιων καλωδίων. Προβλέπεται επίσης η παράδοση πράσινου υδρογόνου από το Ισραήλ στην Ευρώπη.
Το έργο έχει σχεδιαστεί για να ανταγωνιστεί τον “Νέο Δρόμο του Μεταξιού της Κίνας, καθώς και να δεσμεύσει το Νέο Δελχί με την ΕΕ και να το βάλει απέναντι στο Πεκίνο. Το IMEC είναι το τέταρτο μεγάλο έργο υποδομής που ξεκίνησε από την ΕΕ και τις ΗΠΑ για να μειώσει τη σημασία του “Νέου Δρόμου του Μεταξιού”. Όμως το “Global Gateway”προχωρά αργά. Και όμως, υπάρχει μεγάλη ανάγκη για επενδύσεις στον τομέα των υποδομών παγκοσμίως, αφήνοντας χώρο για κινεζικά και διατλαντικά έργα οποιουδήποτε μεγέθους( δίπλα-δίπλα και ταυτόχρονα).
Επενδυτικό Κενό στις Υποδομές Υπάρχει τεράστια παγκόσμια ανάγκη για επενδύσεις σε υποδομές μεταφορών, ενέργειας και τηλεπικοινωνιών. Στη Δύση, για παράδειγμα στις ΗΠΑ και τη Γερμανία, στοιχεία της υποδομής μεταφορών, συμπεριλαμβανομένων των δρόμων και των γεφυρών, είναι απαρχαιωμένα και θα πρέπει να ανακαινιστούν στο εγγύς μέλλον. Οι αναπτυσσόμενες χώρες και οι περισσότερες αναδυόμενες οικονομίες εξακολουθούν να στερούνται κάθε είδους υποδομής. Στην Αφρικανική ήπειρο, για παράδειγμα, οι διαδρομές μεταφοράς από τα αποθέματα πρώτων υλών στο εσωτερικό των χωρών προς τα λιμάνια είναι σχετικά αρκετά ανεπτυγμένες, ενώ οι συνδέσεις μεταξύ των αφρικανικών χωρών εξακολουθούν να είναι αρκετά υποτυπώδεις σε πολλές περιπτώσεις. Σύμφωνα με το Global Infrastructure Hub, έναν οργανισμό που ιδρύθηκε το 2014 από το G20, αναμένεται ένα παγκόσμιο επενδυτικό κενό στην κατασκευή υποδομών περίπου 15 τρισεκατομμυρίων δολαρίων μέχρι το 2040, εκ των οποίων τα 6,5 τρισεκατομμύρια δολάρια θα είναι στη Βόρεια και Νότια Αμερική, 4,8 τρισεκατομμύρια δολάρια στην Ασία και την Ωκεανία, 2 τρισεκατομμύρια δολάρια στην Ευρώπη και 1,7 τρισεκατομμύρια δολάρια στην Αφρική.Ορισμένες χώρες και ομάδες χωρών έχουν ήδη ξεκινήσει εκτεταμένα επενδυτικά προγράμματα, όπως οι ΗΠΑ με τον νόμο για τις επενδύσεις υποδομής και τις θέσεις εργασίας (1,2 τρισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ) ή το Next Generation EU της ΕΕ (800 δισεκατομμύρια δολάρια ).
Ο Νέος Δρόμος του Μεταξιού και ο αντίπαλός του
Από το 2013, η Κίνα επεκτείνει συστηματικά τις υποδομές στις αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες χώρες στο πλαίσιο της Πρωτοβουλίας Belt and Road (BRI). Οι διάδρομοι μεταφοράς, οι οποίοι έχουν ενισχυθεί στη διαδικασία, ήταν αρχικά οι χερσαίες και θαλάσσιες οδοί μεταφορών από την Κίνα προς τα δυτικά. Εν τω μεταξύ, προωθούνται και άλλα δρομολόγια και έργα συμπληρωματικής υποδομής που είναι πέρα από τις κλασικές συνδέσεις Ανατολής-Δύσης. Σύμφωνα με αναφορές, το Πεκίνο έχει ήδη ξοδέψει περίπου 1 τρισεκατομμύριο δολάρια στο πλαίσιο του BRI. Επειδή αυτό ωφελεί περισσότερο τις κινεζικές από τις δυτικές εταιρείες και ενισχύει τη διεθνή θέση της Κίνας, οι δυτικές χώρες έχουν αρχίσει να επινοούν ανταγωνιστικά προγράμματα. Τον Σεπτέμβριο του 2018, η ΕΕ επινόησε τη λεγόμενη στρατηγική συνδεσιμότητας ΕΕ-Ασίας. Ωστόσο, αυτό το έργο θεωρείται μια συνολική αποτυχία εδώ και χρόνια.Την ίδια στιγμή οι Βαλτικές χώρες, η Πολωνία και η Πορτογαλία “απαγκιστρώνονται” από το Πεκίνο και τον “Νεο Δρόμο του Μεταξιού” ενώ η Τσεχία έχει ταχθεί με την Ταϊβάν.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες ακολούθησαν το παράδειγμά τους τον Ιούνιο του 2021 με ένα άλλο παγκόσμιο σχέδιο υποδομής (το Build Back Better World, B3W), το οποίο επίσης δεν έχει αρχίσει. Τον Ιούνιο του 2022, αναφέρθηκε ότι οι αναλήψεις υποχρεώσεων στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας ανήλθαν συνολικά σε μόλις 6 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ. Στις αρχές του 2023, οι παρατηρητές θεώρησαν ότι το B3W ήταν «νεκρό κατά την άφιξη» και αν επιθυμούν “αναζωογόνηση” χρειάζεται να επιταχυνθούν οι αποφάσεις.
Παγκόσμια πύλη
Επί του παρόντος, η ΕΕ συνεχίζει το πιο πρόσφατο πρόγραμμα υποδομής της, το οποίο είχε ξεκινήσει στα τέλη του 2021 με την ετικέτα Global Gateway. Αυτό το έργο επίσης δεν σημειώνει τόση πρόοδο όσο θα ήθελαν οι Βρυξέλλες. Ένα χρόνο μετά την έναρξη του προγράμματος, οι παρατηρητές διαμαρτυρήθηκαν ότι μέχρι τώρα, κυρίως μακροχρόνια μέτρα αναπτυξιακής πολιτικής αποκαλούνται «Παγκόσμια Πύλη», ενώ άλλοι αναφέρουν το έργο ως «μπλόφα δισεκατομμυρίων ευρώ»Παράλληλα με τα έργα βελτίωσης για τις υποδομές ενέργειας και μεταφορών[, τα έργα αυτά αποσκοπούν ιδιαίτερα στην ενίσχυση της πρόσβασης της ΕΕ σε ζωτικής σημασίας πρώτες ύλες για την ενεργειακή μετάβαση ,από το λίθιο στο πράσινο υδρογόνο. Στην πραγματικότητα, το Global Gateway είναι σε μεγάλο βαθμό ένα πρόγραμμα για την ικανοποίηση των αναγκών της Ευρώπης σε πρώτες ύλες. Η Επιτροπή της ΕΕ υπερηφανεύεται ότι 44 από τα 87 εμβληματικά έργα της για την επέκταση των υποδομών που ξεκίνησαν πριν από τον Αύγουστο του 2023, βρίσκονταν στην Αφρικανική ήπειρο.
Ωστόσο, αυτό συμβαίνει σε μια εποχή που διάφορες Αφρικανικές χώρες αρχίζουν να μετατοπίζουν το ενδιαφέρον τους από την ανάπτυξη υποδομών στην εκβιομηχάνιση. Στο περιθώριο της συνόδου κορυφής των BRICS στο Γιοχάνεσμπουργκ τον Αύγουστο, ένας Κινέζος κυβερνητικός αξιωματούχος ανέφερε ότι τα Αφρικανικά κράτη ζητούν από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας να μετατοπίσει την εστίασή της από την κατασκευή υποδομών στην ήπειρο στην τοπική εκβιομηχάνιση.
Ο Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης (IMEC) και η εμπλοκή της Ελλάδος.
Στο πλαίσιο της συνόδου κορυφής της G20 στο Νέο Δελχί προ ημερών οι ΗΠΑ και η ΕΕ ξεκίνησαν την επόμενη πρωτοβουλία υποδομών τους: τον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης (IMEC). Εκτός από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την ΕΕ, συμμετέχουν ιδιαίτερα η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία, μαζί με την Ινδία, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ). Το σχέδιο είναι η κατασκευή ενός διαδρόμου μεταφορών από την Ινδία μέσω της Μέσης Ανατολής προς την Ευρώπη. Ένας πρώτος, ανατολικός διάδρομος θα συνδέει την Ινδία δια θαλάσσης με την Αραβική Χερσόνησο. Ένας δεύτερος βόρειος διάδρομος θα συνδέει τις χώρες της Αραβικής Χερσονήσου με την Ευρώπη. Ο δεύτερος διάδρομος θα ενσωματώσει την Ιορδανία και το Ισραήλ. και κατ επέκταση Κύπρο και Ελλάδα. Ο διάδρομος σχεδιάστηκε για να συνδέει τις σιδηροδρομικές και τις θαλάσσιες μεταφορές, δηλαδή τη διαμετακόμιση εμπορευμάτων που παραδίδονται από τρένο με πλοίο μεταξύ Ινδικών και Αραβικών λιμένων. Αυτό θα συμπληρωθεί με υποθαλάσσια καλώδια για μετάδοση ισχύος και δεδομένων. Στο σχεδιασμό βρίσκεται και η παράδοση πράσινου υδρογόνου από το Ισραήλ στην Ευρώπη και εδώ αρχίζει η προαναφερόμενη/κυοφορούμενη παρουσία της Ελλάδος.
Σύμφωνα με κύκλους της Αμερικανικής κυβέρνησης, εντός 60 ημερών πρόκειται να δημιουργηθούν ομάδες εργασίας για να επεξεργαστούν συγκεκριμένα σχέδια και να ορίσουν προθεσμίες. Η χρηματοδότηση του έργου είναι εντελώς ασαφής. Το Ριάντ αναφέρεται ότι είναι έτοιμο να επενδύσει πιθανώς 20 δισεκατομμύρια δολάρια. Ο πολιτικός στόχος της IMEC δεν είναι μόνο να δημιουργήσει έναν διάδρομο μεταφορών σε ανταγωνισμό με το BRI της Κίνας, αλλά και για την Ινδία να δημιουργήσει μια ανεξάρτητη σύνδεση με την Ευρώπη, η οποία θα συμβάλει στην ενίσχυση της θέσης του Νέου Δελχί έναντι του Πεκίνου. Το σχέδιο διευκολύνεται από το γεγονός ότι η Ινδία είναι μία από τις μόλις 50 χώρες στον κόσμο που δεν συμμετέχουν στο BRI και έτσι έχει βρεθεί κάπως σε απομόνωση. Ως εκ τούτου, η υποστήριξη μέτρων υποδομής θα ήταν επωφελής για το Νέο Δελχί. Μένει επίσης να φανεί αν τα σχέδια IMEC μπορούν πράγματι να εφαρμοστούν και ποια σημασία θα έχουν τελικά. Η Ινδία δεν δημιουργεί τις υποδομές της στο πλαίσιο του BRI, αλλά έχει από καιρό επεκτείνει τις υποδομές της με δάνεια της Νέας Τράπεζας Ανάπτυξης (NDB). Έτσι, τα σχέδια υποδομής IMEC , μένει να δούμε πόσο γρήγορα θα υιοθετηθούν , ενώ η Ελλάδα αλλά και η Κύπρος θα πρέπει να εντείνουν την συμμετοχή τους σε πολλά επιμέρους projects.
