Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος*
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Η διαβόητη Ρωσική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών(GRU) αναλαμβάνει τις επιχειρήσεις της μισθοφορικής Wagner στη Λιβύη και οι αξιωματικοί του ναυτικού που είναι εντεταγμένοι σε αυτή επικεντρώνονται στη συλλογή κρισίμων πληροφοριών αναφορικά με την επικρατούσα κατάσταση νότια της Κρήτης, ενώ θα τελούν υπό τον άμεσο έλεγχο της Κύριας Διεύθυνσης του Γενικού Επιτελείου των Ρωσικών Ενόπλων Δυνάμεων (GRU) και θα υπάγονται στο Αφρικανικό Σώμα(που θα παρακολουθεί τον χώρο μεταξύ Ιταλίας-Ελλάδος-Κύπρου, υπό την αρμοδιότητα του αναπληρωτή υπουργού άμυνας της Ρωσίας.
Ο αποκαλούμενος “στρατάρχης” Χαλίφα Χάφταρ του Λιβυκού Εθνικού Στρατού αναβαθμίζει τις διασυνδέσεις με τη Ρωσία για να προωθήσει την εκπαίδευση ειδικών δυνάμεων του με αντάλλαγμα την αυξημένη Ρωσική παρουσία στη Λιβύη/Κυρηναϊκή και επιπρόσθετα προς την Κρήτη)που ήδη παρατηρείται αύξηση των Ρώσων πρακτόρων), παρά τις προειδοποιήσεις των ΗΠΑ. Η GRU της Ρωσίας προετοιμάζει σημαντικά στρατηγικά παιχνίδια στη Λιβύη /Ανατολική Μεσόγειο μέσω ειδικών στρατιωτικών επιχειρήσεων που θέλουν να αποκτήσουν επιρροή στη Μεσόγειο.(σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες του υπογράφοντα από μελέτες και αναλύσεις κορυφαίων στρατιωτικών από 5 κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ).
Η διαλυμένη κυβέρνηση της Λιβύης έχει προσφέρει έναν “δρόμο’ για αυξημένη Ρωσική επιρροή στην πλούσια σε πετρέλαιο χώρα από το 2018, ενώ δυο χρόνια μετά την παράνομη εισβολή στην Ουκρανία , οι Ρώσοι επιδιώκουν να έχουν ισχυρό δίκτυο πληροφοριών σχετικά με την Ελλάδα και την Κύπρο. Μετά τον θάνατο του επικεφαλής της Wagner Yevgeny Prigozhin(δολοφονία από το Πουτινικό καθεστώς) τον Αύγουστο του 2023, η Μόσχα άρχισε να εδραιώνει τις επιχειρήσεις του Ομίλου Wagner στη Λιβύη . Οι κινήσεις του Κρεμλίνου έχουν σημαντικές πολιτικές και στρατιωτικές επιπτώσεις(και δεν τις έχουμε δυστυχώς εντοπίσει και αναλύσει). Τουλάχιστον 500 Ρώσοι εργολάβοι (στρατιωτικοί και μυστικοί πράκτορες βρίσκονται επί του παρόντος στη Λιβύη, με υποστήριξη, όταν χρειάζεται, από 1.000 Σύρους πολιτοφύλακες που εδρεύουν στη Βεγγάζη και στην προβληματική Ντέρνα.
Η Ανατολική Λιβύη (Κυρηναϊκή ) και η νοτιοδυτική Λιβύη (Φεζάν ) βρίσκονται επί του παρόντος υπό τον έλεγχο του εκκεντρικού Χαφτάρ. Το νομοθετικό σώμα της χώρας με έδρα το Τομπρούκ κυριαρχείται από τον “στρατάρχη” Χαλίφα Χάφταρ και τον Λιβυκό Εθνικό Στρατό του (LNA), ο οποίος είναι περισσότερο μια συλλογή πολιτοφυλακών και μισθοφόρων παρά ένας «εθνικός στρατός». Ο Χάφταρ, πολίτης των ΗΠΑ και κάποτε (πριν 40 χρόνια) πράκτορας της CIA, υποστηρίζεται από τη Ρωσία, και την Αίγυπτο,( αν και η υποστήριξη του Καΐρου μειώθηκε αρκετά το τελευταίο χρόνο λόγω της υποστήριξης του Χάφταρ στις Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης του Σουδάν(πολέμαρχο Χεμέτι που είναι εχθρός του δικτάτορα της Αιγύπτου Αλ Σίσι ). Σε αντίθεση με τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης και το LNA είναι η διεθνώς αναγνωρισμένη Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας (GNU), που εδρεύει στην Τρίπολη με την υποστήριξη του Κατάρ, της Γερμανίας της Ιταλίας και της Τουρκίας.
Καταλυτικές αλλαγές
Η Wagner υποστήριξε την αποτυχημένη προσπάθεια του Χάφταρ να καταλάβει την Τρίπολη το 2020. Πολλοί από τους μαχητές της ήταν άπειροι και είχαν κακή απόδοση στην πρώτη γραμμή, δημιουργώντας εντάσεις με τους διοικητές του LNA και τον Χάφταρ, οι οποίοι καθυστέρησαν μάλιστα επί 10 μήνες την πληρωμή στην μισθοφορική ομάδα Μια εκεχειρία του Οκτωβρίου 2020 επέτρεψε την αναδιάταξη ορισμένου προσωπικού της Wagner, συμπεριλαμβανομένων Σύριων μισθοφόρων, στο Μάλι και στην Ουκρανία .Επικεφαλής της πρεσβείας της Ρωσίας που άνοιξε πρόσφατα στην Τρίπολη είναι ο πρεσβευτής Aydar Rashidovich Aganin, ένας μουσουλμάνος Τατάρος ,που έχει πολύ στενές σχέσεις με τη Ρωσική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών…. Ένα Ρωσικό προξενείο που προγραμματίζεται να ανοίξει στη Βεγγάζη πριν από το τέλος του έτους συναντά ορισμένες αντιδράσεις από την φιλοδυτική κυβέρνηση στην Τρίπολη.
Αν και προειδοποιήθηκε από μια Αμερικανική στρατιωτική αντιπροσωπεία η οποία ανέφερε τον Ρωσικό κίνδυνο ο Χάφταρ είχε συνομιλίες στη Μόσχα με τον Πούτιν και τον υπουργό άμυνας Σεργκέι Σόιγκου τον Σεπτέμβριο του 2023 . Μη επαληθευμένες αναφορές υποδεικνύουν ότι ο Λίβυς πολέμαρχος αναζητούσε συστήματα αεράμυνας, εκπαίδευση πιλότων και εκπαίδευση ειδικών δυνάμεων σε αντάλλαγμα για αναβαθμίσεις σε όλες τις αεροπορικές βάσεις που χρησιμοποιούσε προηγουμένως η Wagner, ώστε να είναι πιο κατάλληλες για χρήση από το Ρωσικό στρατιωτικό προσωπικό Εξετάστηκαν επίσης τα δικαιώματα ελλιμενισμού για Ρωσικά πολεμικά πλοία σε λιμάνια της Λιβύης και η παρακολυθιση των Νατοϊκών πλοίων στην ανατολική Μεσόγειο.
Οι συναντήσεις με Αμερικανούς αξιωματούχους, ωστόσο, ενδέχεται να εγείρουν υποψίες και στο Ρωσικό στρατόπεδο, το οποίο βρίσκει τον Χάφταρ χρήσιμο αλλά όχι αναντικατάστατο. Οι Ρωσικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Λιβύη μεταφέρθηκαν εδώ και ένα μήνα στο νέο Αφρικανικό Σώμα υπό την επίβλεψη του αναπληρωτή υπουργού άμυνας της Ρωσίας και πρώην αρχηγού της Ινγκουσετίας (2008-2019), στρατηγού Yunus-Bek Yevkurov . Ο τελευταίος (βάσει πληροφοριών μου) είναι περισσότερο γνωστός για την ηγεσία της Ρωσικής ειδικής ομάδας που κατέβηκε 300 μίλια από τη Βοσνία -Ερζεγοβίνη για να καταλάβει το Διεθνές Αεροδρόμιο της Πρίστινα του Κοσόβου πριν από τις δυνάμεις του ΝΑΤΟ το 1999( ένα μήνυμα προς τη Δύση ότι η μετασοβιετική Ρωσία ήταν ακόμα μια δύναμη στην Ευρώπη και πριν αναπτυχθεί πλήρως η KFOR/ΝΑΤΟ )
Ο Yevkurov και ο στρατηγός της GRU Andrei Averyanov επισκέφθηκαν όλους τους νέους εταίρους τους στην Αφρική, συμπεριλαμβανομένης της ανατολικής Λιβύης, του Νίγηρα, της Μπουρκίνα Φάσο, του Μάλι και της Κεντροαφρικανικής Δημοκρατίας (CAR) στις αρχές Φεβρουαρίου.. Ο στρατηγός Averyanov είναι ο πρώην επικεφαλής της Μονάδας 29155 της GRU, η οποία ήταν υπεύθυνη για δολοφονίες, δολιοφθορές και επιχειρήσεις αποσταθεροποίησης στα Βαλκάνια(με στνές διασυνδέσεις με Σέρβους) και όχι μόνο. Ο Γιεβκούροφ πραγματοποίησε τέσσερις επισκέψεις στη Λιβύη τους τελευταίους έξι μήνες, με πιο πρόσφατη στα τέλη Φεβρουαρίου .Το Ρωσικό υπουργείο άμυνας προσφέρει σε πρώην μαχητές της Wagner νέες συμβάσεις Αφρικανικού σώματος Σύμφωνα με το πρότυπο των αποικιακών στρατών, Αφρικανοί εθελοντές μπορεί να ενσωματωθούν στο Αφρικανικό Σώμα για να το ανεβάσουν στους 20.000 άνδρες υπό Ρωσική διοίκηση.
Το έργο προστασίας της Wagner είναι πιθανό να μεταφερθεί σύντομα σε άλλες Ρωσικές ιδιωτικές στρατιωτικές εταιρείες (PMC), όπως η Redut και η Convoy (διαβαθμισμένη έκθεση της 3ης Μαρτίου).Οι αεροπορικές βάσεις Al-Jufra, Sirte και Brak al-Shati έχουν ήδη ενσωματωθεί σε μια Ρωσική “διαδρομή εναέριου εφοδιασμού” από τη Λατάκεια της Συρίας προς το Μπανγκούι και το Σαχέλ/υποσαχάρια Αφρική . Τα Ρωσικά αεροσκάφη δεν χρησιμοποιούν τις Λιβυκές βάσεις “ατιμώρητα και χωρίς κινδύνους”. Δύο στρατιωτικά μεταφορικά αεροσκάφη Ilyushin καταστράφηκαν από drones αβέβαιης προέλευσης πέρυσι στις αεροπορικές βάσεις al-Khadim και al-Jufra
Όταν ολοκληρωθεί η ανάπτυξη του Αφρικανικού Σώματος αυτό το καλοκαίρι, η Λιβύη θα αποτελέσει σημαντικό σταθμό για τις Ρωσικές επιχειρήσεις στο Σουδάν, την CAR και τη νέα στρατιωτική συμμαχία των κρατών του Σαχέλ, που αποτελείται από τον Νίγηρα, το Μάλι και την Μπουρκίνα Φάσο,(μετά τη Γαλλική εκδίωξη) ενώ από τη Βεγγάζη θα παρακολουθεί τις εξελίξεις μεταξύ Κρήτης και Κύπρου.(λόγω της πολεμικής αντιπαράθεσης στην Ουκρανία οι μυστικές υπηρεσίες της Μόσχας επιδιώκουν να έχουν πλήρη εικόνα σχετικά με Κρήτη και Κύπρο…
Απειλές και σοβαρά/ανησυχητικά ερωτήματα.
Η έντονη παρουσία των Ρωσικών μισθοφορικών δυνάμεων και της GRU στη Λιβύη εγείρει πολλά ερωτήματα: Οι μισθοφορικές δυνάμεις απέχουν πολύ από το να είναι ανίκητες στα πεδία μάχης της Λιβύης και σε άλλα Αφρικανικά πεδία. Αν οι μονάδες του Αφρικανικού Σώματος αντιμετωπίσουν προβλήματα, θα επέμβουν οι ταξιαρχίες Spetsnaz (ειδικές δυνάμεις) της GRU; Τι ρόλο θα διαδραματίσουν οι χερσαίες δυνάμεις και τα πλοία που ελέγχονται από την GRU στη χειραγώγηση του υβριδικού πολέμου των μεταναστευτικών ροών μέσω της Λιβύης προς την Ευρώπη και προς Κρήτη και Κύπρο ; Η GRU δεν εξειδικεύεται στη διαχείριση επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Θα απορροφηθούν οι υπάρχουσες δραστηριότητες της Wagner (συμπεριλαμβανομένων εκείνων που δεν έχουν στρατηγική αξία, όπως οι ζυθοποιίες) για τη χρηματοδότηση του Αφρικανικού Σώματος της GRU; Ή θα χωριστούν σε άλλα Ρωσικά συμφέροντα (όπως εκτενώς ανέφεραν στον υπογράφοντα προ εβδομάδων υψηλόβαθμοι Αφρικανοί στρατιωτικοί σε κλειστή διάσκεψη σε χώρα του ΝΑΤΟ );
Τα Ρωσικά πυρηνικά υποβρύχια επέστρεψαν στη Μεσόγειο για πρώτη φορά μετά από 23 χρόνια με την επίσκεψη του 2022 του K-560 Severodvinsk (κλάση Yasen) και του K-157 Vepr (κλάση Akula-II) . Έκτοτε έχουν πραγματοποιηθεί και άλλες επισκέψεις υποβρυχίων κλάσης Kilo, αλλά οι διάρκειες είναι συνήθως μικρές λόγω έλλειψης κατάλληλων εγκαταστάσεων συντήρησης. Θα φιλοξενήσει μια Ρωσική ναυτική βάση στη Λιβύη μια μόνιμη Ρωσική πυρηνική δύναμη υποβρυχίων με τη συνακόλουθη ατομική απειλή για τη νότια πλευρά της Ευρώπης και του ΝΑΤΟ ; Χρησιμοποιώντας τις πολλαπλές εκτροπές που παρουσιάστηκαν από τις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ φέτος και τις συγκρούσεις στη Γάζα και την Ουκρανία, η GRU της Ρωσίας είναι απασχολημένη με την προετοιμασία σημαντικών στρατηγικών παιχνιδιών στη Λιβύη (και νότια της Κρήτης) που επιδιώκουν να αποκτήσουν επιρροή στη Μεσόγειο προς όφελος του Κρεμλίνου και να προκαλέσουν σταδιακά προβλήματα σε Ελλάδα και Κύπρο.Αυτό σημαίνει ότι η χώρα μας και η μεγαλόνησος θα πρέπει να προσεγγίσουν λίγο διαφορετικά τα ζητήματα…γιατί έρχονται άλλοι κίνδυνοι…αφού είναι δεδομένο ότι βαίνουμε σε πάρα πολύ επικίνδυνες καταστάσεις…
*Ο υπογράφων έχει ασχοληθεί για πάρα πολλά χρόνια με τις σχέσεις ΝΑΤΟ-Ρωσίας και τα τελευταία τρία χρόνια με τις επιπτώσεις στην ασφάλεια του παγκόσμιου Νότου.
