Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος -Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Η ειρήνη είναι προϋπόθεση για τα φιλόδοξα σχέδια οικονομικής ανάπτυξης που θα μπορούσαν να μεταμορφώσουν σε μερικά χρόνια τη Γάζα. Η εξασφάλιση αυτής της ειρήνης, ωστόσο, απαιτεί την αντιμετώπιση του μελλοντικού ρόλου των ανταρτών της Χαμάς.
Σχετικά με τις προκλήσεις της εφαρμογής της Φάσης ΙΙ του Ειρηνευτικού Σχεδίου της Γάζας, έχω επισημάνει ότι ενώ η αποστράτευση της Χαμάς είναι επιθυμητή, εν τούτοις θα μπορούσε να δημιουργήσει νέους κινδύνους. Θα μπορούσαν οι βετεράνοι της εξτρεμιστκής Χαμάς να επιστρέψουν στις ρίζες τους ως πνευματικό και κοινωνικό κίνημα για να εκτελέσουν καθήκοντα που συμβάλλουν στην ανοικοδόμηση;
Έχουν προκληθεί εκτενείς συζητήσεις που αμφισβήτησαν ότι η Χαμάς θα μπορούσε να κάνει μια τέτοια μεταμόρφωση. Ο σκεπτικισμός τους είναι κατανοητός και τον μοιράζομαι. Υπό τις παρούσες συνθήκες, όλες οι επιλογές έχουν σημαντικά μειονεκτήματα, αν και ορισμένες μπορεί να αξίζουν περαιτέρω διερεύνησης καθώς είτε προχωρήσουν οριακά οι διαπραγματεύσεις ή έχουμε βρεθεί σε αδιέξοδο.
Αποστράτευση
Δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι η Χαμάς θα αποστρατεύθει οικειοθελώς. Η αποστράτευση θα μπορούσε να εξαναγκαστεί από την αποχρηματοδότηση. Το Κατάρ, το οποίο παρέχει στη Χαμάς οικονομική υποστήριξη, μπορεί να πειστεί να σταματήσει να επιδοτεί τους άνδρες της Χαμάς.. Η υποστήριξη του Ιράν θα είναι πιο δύσκολο να σταματήσει.
Ωστόσο, οι αδέσμευτοι μαχητές της Χαμάς, που αντιμετωπίζουν ξαφνικές απώλειες βιοπορισμού, ψυχολογικά ανίκανοι να επιστρέψουν στην κανονική ζωή, θα μπορούσαν να δημιουργήσουν νέα προβλήματα ασφαλείας αν μετατραπούν σε ομάδες επιδρομής που εμπλέκονται σε λεηλασίες, απαγωγές και εκβιασμούς.
Δύσκολο να αναλάβουν κάποιοι τις ευθύνες
Η Χαμάς δεν παραδόθηκε. Λίγοι από τους μαχητές της είναι αιχμάλωτοι. Οι περισσότεροι από αυτούς που αιχμαλωτίστηκαν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης έχουν απελευθερωθεί. Η σύλληψη των μαχητών της Χαμάς τώρα θα απαιτούσε την ανανέωση των στρατιωτικών επιχειρήσεων , μια σκληρή μάχη μέχρι τέλους.
Θεωρητικά, μεμονωμένοι μαχητές θα μπορούσαν να συλληφθούν. Το ειρηνευτικό σχέδιο αναφέρει ότι «τα μέλη της Χαμάς που υποστηρίζουν ειρηνική συνύπαρξη και θα παραδώσουν τα όπλα τους θα έχουν αμνηστία». Πιθανώς, αν δεν παραδοθούν θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν σύλληψη και φυλάκιση.
Το σχέδιο δίνει στη Διεθνή Δύναμη Σταθεροποίησης (ISF) την ευθύνη για τον αφοπλισμό και την αποστράτευση της Χαμάς, .Δεν είναι σαφές ότι οι χώρες που μπορεί -πράγμα δύσκολο-να συμμετέχουν στη ISF είναι πρόθυμες να αναλάβουν αυτή την ευθύνη.
Από-Ριζοσπαστικοποίηση
Ορισμένες χώρες έχουν εμπειρία με προγράμματα αποριζοσπαστικοποίησης που αποσκοπούν στο να πείσουν τα άτομα να αντικαταστήσουν τις βίαιες ιδεολογίες με αξίες που επιτρέπουν την επανένταξή τους στην κοινωνία. Η Σαουδική Αραβία ισχυρίζεται ότι το 80% του ποσοστού επιτυχίας στην στροφή γύρω από βίαιους εξτρεμιστές στις φυλακές της.
Αυτά τα προγράμματα φαίνεται να λειτουργούν καλύτερα όταν τα υποκείμενα είναι ένα αιχμάλωτο ακροατήριο υπό κράτηση και η κυβέρνηση μπορεί να παρέμβει για να παρέχει εκπαίδευση και θέσεις εργασίας, να εμπλέξει οικογένειες και ακόμη και να κανονίσει γάμους. Δεν είναι αυτή η κατάσταση στη Γάζα.
Αναγκαστική αποχώρηση
Μετά τον εμφύλιο πόλεμο το 1970, η Ιορδανία απέλασε χιλιάδες Παλαιστίνιους μαχητές. Οι περισσότεροι μετακινήθηκαν στο Λίβανο όπου, μετά την εισβολή του Ισραήλ το 1982, μεταφερθήκαν 14.000 μαχητές της PLO, κυρίως στην Τυνησία. Η ιδέα της μετακίνησης των μαχητών της Χαμάς από τη Γάζα έχει προκύψει αρκετές φορές ως μέσο για τον τερματισμό της τρέχουσας σύγκρουσης. Η Χαμάς απορρίπτει την ιδέα.
Το ειρηνευτικό σχέδιο των 20 σημείων αναφέρει ότι «κανείς δεν θα αναγκαστεί να εγκαταλείψει τη Γάζα» αλλά ότι «τα μέλη της Χαμάς που επιθυμούν να φύγουν από τη Γάζα θα έχουν ασφαλή διέλευση στις χώρες υποδοχής». Υποθέτοντας ότι οποιοδήποτε κράτος θα τους δεχτεί, μια μεγάλης κλίμακας μετεγκατάσταση των μαχητών της Χαμάς και των οικογενειών τους θα μπορούσε να συμβάλει στην ειρήνη στη Γάζα, αλλά η δημιουργία μιας διασποράς της Χαμάς θα μπορούσε να αποτελέσει νέες απειλές.
Τον Οκτώβριο του 2023, η Χαμάς ζήτησε μια παγκόσμια τζιχάντ κατά των εβραϊκών κοινοτήτων. Δεν έχει πραγματοποιήσει τρομοκρατικές επιχειρήσεις στο εξωτερικό, αν και ο πόλεμος έχει εμπνεύσει επιθέσεις.
Μια νέα προσπάθεια
Θα μπορούσε η Χαμάς να πειστεί να ακολουθήσει έναν πιο ειρηνικό δρόμο; Η Μουσουλμανική Αδελφότητα, η οποία ξεκίνησε τη δεκαετία του 1920 και της οποίας η Χαμάς είναι παρακλάδι, ήταν αρχικά ένα πνευματικό και κοινωνικό κίνημα που εκτελούσε κοινωνικές υπηρεσίες και δημιούργησε νοσοκομεία, σχολεία, αθλητικούς συλλόγους και επιχειρηματικές επιχειρήσεις.
Το ίδιο το Ισραήλ ενθάρρυνε τα ισλαμιστικά κινήματα στη Γάζα ως αντίθετο με την εθνικιστική Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO). Τους θεωρούσε λιγότερο επικίνδυνους και τους επέτρεψε να χτίσουν τζαμιά, σχολεία και κλινικές.
Η ανάδειξη της Χαμάς ως πιο βίαιης ενσάρκωσης του παλαιστινιακού κινήματος αντίστασης στα τέλη της δεκαετίας του 1980 ανάγκασε το Ισραήλ να επανεξετάσει αυτή τη στρατηγική. Ωστόσο, ακόμη και το 2023, το Ισραήλ φέρεται να ζήτησε από το Κατάρ να συνεχίσει να χρηματοδοτεί τη Χαμάς ως μέσο «αγοράς ησυχίας». Αυτή η ησυχία θρυμματίστηκε από τη φρικτή τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Αποχαμασοποίηση » και επανένταξη
Το ειρηνευτικό σχέδιο αναφέρει ότι η Χαμάς «δεν θα έχει κανένα ρόλο στη διακυβέρνηση της Γάζας, άμεσα, έμμεσα ή με οποιαδήποτε μορφή». Αυτό, κατά την άποψή μου, ισχύει για τη Χαμάς ως ένοπλη οργάνωση, όχι για τα άτομα.
Η Χαμάς είναι βαθιά ενσωματωμένη σε όλες τις πτυχές της κοινωνίας και της κυβέρνησης της Γάζας. Δεν είναι εύκολο να χαράξουμε μια σαφή διαχωριστική γραμμή μεταξύ της Χαμάς και του πληθυσμού της Γάζας.
. Ο εντοπισμός και η καθιέρωση του βαθμού εμπλοκής των ατόμων με τη Χαμάς για να τους στερήσουν από οποιονδήποτε μελλοντικό ρόλο στην κοινωνία θα απαιτούσε ένα εγχείρημα μαμούθ και θα μπορούσε να εμποδίσει την ανοικοδόμηση.
Αδράνεια
Η παρατεταμένη αδράνεια θα μπορούσε να διαβρώσει τις μαχητικές δυνατότητες της Χαμάς. Συσταθείσα για σύγκρουση παρακινημένα άτομα θα εγκαταλείψουν την οργάνωση για να αναζητήσουν πιο ανταποδοτικές ευκαιρίες. Οι φανατικοί θα στραφούν ο ένας εναντίον του άλλου. Οι απλοί κάτοικοι της Γάζας θα απομακρύνονται.
Η κατάπαυση του πυρός δεν κάνει τη Χαμάς παθητικό παράγοντα. Οι ηγέτες της Χαμάς έχουν τις δικές τους ιδέες για το μέλλον της. Το πώς θα μπορούσαν να ανταποκριθούν θα είναι θέμα για το προσεχές μέλλον.
