Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής .
Ειδικοί και κορυφαίοι αναλυτές στο ΝΑΤΟ και στην ΕΕ εκτιμούν μέσα από διαβαθμισμένες και μη αναλύσεις τους ότι το 2026 θα είναι η χρονιά της μεγιστοποίησης και εντατικοποίησης των διαφόρων τύπων υβριδικών απειλών από τη Μόσχα σε βάρος της Ευρώπης, αλλά και της διεύρυνσης των παράνομων επιχειρήσεων του σκιώδους παράνομου στόλου της Ρωσίας , που συστηματικά παραβιάζει με 1000 και πλέον πλοία- φαντάσματα τις κυρώσεις κατά της Μόσχας.
Ήδη το Κίεβο για την αντιμετώπιση των παράνομων πλοίων ενεργεί σε τρεις θάλασσες ήτοι σε Μαύρη Θάλασσα/Αζοφική, σε Κασπία και σε Μεσόγειο, με τελευταίο συμβάν το χτύπημα με drones στο ρωσικό τάνκερ μεταξύ Δυτικής Κρήτης και Λιβύης..
Η Ευρώπη πρέπει να μοιραστεί τις πληροφορίες και να εκμεταλλευτεί τις νομικές «γκρίζες ζώνες» για να αντιμετωπίσει τις ενέργειες κατά του στόλου της Ρωσίας.Ο σκιώδης στόλος με εκατοντάδες πλοία, επιτρέπει στη Μόσχα να παρακάμψει τους περιορισμούς στις πωλήσεις πετρελαίου και να εμπλακεί σε σαμποτάζ, ιδίως στη Βαλτική, δημιουργώντας απύθμενες προκλήσεις για την ασφάλεια, το περιβάλλον και την οικονομία της Ευρώπης. Μέχρι πρόσφατα η αντίδραση της ηπείρου ήταν αναιμική.
Ο σκιώδης στόλος κατέχει σημαντική στρατηγική αξία πέρα από τις μεταφορές πετρελαίου, σκάφη παρέχουν αποτελεσματική κάλυψη για τους Ρώσους πράκτορες όσο και σε βολικές πλατφόρμες εκτόξευσης για μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Τα πλοία κατηγορούνται για συμμετοχή σε εκτοξεύσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών για να διαταράξουν τον εναέριο χώρο της Δανίας, της Νορβηγίας ως και στις επιχειρήσεις κοπής καλωδίων στο διαδίκτυο στη Βαλτική Θάλασσα.
Οι ρωσικές μυστικές υπηρεσίες έχουν μακρά ιστορία στη χρήση πολιτικών σκαφών για κατασκοπεία, που χρονολογούνται από την πρώιμη σοβιετική εποχή, και το Κρεμλίνο έχει επενδύσει σημαντικούς πόρους και έχει αναπτύξει στρατιωτικές επιλογές “βαρέων βαρών” για να αναβιώσει το θαλάσσιο σαμποτάζ. Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι εξ απορρήτων του Πούτιν ο ναύαρχος Ιγκόρ Κοστιούκοφ και ο Νικολάι Πατρούσεφ, πρώην επικεφαλής του Συμβουλίου Ασφαλείας και της FSB.
Η Dark Waters με έδρα την Κοπεγχάγη, που παρακολουθεί τα ρωσικά πλοία του σκιώδους στόλου, υποστηρίζει ότι υπάρχουν δύο βασικοί τρόποι για να εξεταστεί ο σκιώδης στόλος: ως περιβαλλοντικό ή γεωπολιτικό ζήτημα..
Τα ευρωπαϊκά κράτη απαιτείται να στραφούν στην ιεράρχηση μιας γεωπολιτικής προσέγγισης και να αρχίσουν να κρατούν σκάφη, ακόμη και αν αυτό απαιτεί να λειτουργούν σε μια νόμιμη γκρίζα ζώνη.
Δεδομένου ότι η Ρωσία επιχειρεί σε γκρίζα ζώνη χρησιμοποιώντας αυτά τα πλοία, οι ευρωπαϊκές χώρες θα πρέπει να απαντήσουν ανάλογα. Οι ναυτιλιακοί νόμοι, αν και ατελείς, θα πρέπει να τηρούνται και η Ευρώπη πρέπει να αναπτύξει ένα συνεκτικό σύστημα για να επιθεωρήσει τα πλοία που είναι ύποπτα για κατάχρηση κυρώσεων και να χρησιμοποιήσουν τα υπάρχοντα νομικά κενά .
Θα απαιτούταν ηγεσία και προθυμία μεγάλων ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, όπως η Γερμανία, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, για μια τέτοια πρωτοβουλία να λειτουργήσει. Η Ευρώπη κινείται προς αυτή την προσέγγιση, αλλά εξακολουθεί να στερείται ενός ενιαίου συστήματος.
Το Κίεβο έχει χρησιμοποιήσει τη δική του στρατηγική. Τις πρώτες δύο εβδομάδες του Δεκεμβρίου, οι ουκρανικές δυνάμεις έπληξαν τουλάχιστον τρία ρωσικά δεξαμενόπλοια που είχαν μεταφέρει παράνομο πετρέλαιο στη Μαύρη Θάλασσα (όλα ήταν άδεια εκείνη την εποχή). Αλλά ενώ αυτό είναι νόμιμο για μια χώρα σε πόλεμο, δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί από άλλους.
Η αντιμετώπιση των μη σημαδεμένων πλοίων και των παραβάσεων κυρώσεων απαιτεί αναθεώρηση της UNCLOS 3, του διεθνούς ναυτιλιακού νομικού πλαισίου, καθώς το υπάρχον σύστημα αφήνει φυλλάδια και γκρίζες περιοχές στις οποίες δραστηριοποιείται η Ρωσία. Αλλά η αλλαγή των νομικών συμβάσεων θα διαρκέσει χρόνια και τα ρωσικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη και οι υβριδικές επιχειρήσεις απειλούν τις ευρωπαϊκές χώρες τώρα. Η βελτίωση της ευρωπαϊκής ασφάλειας στο μεταξύ απαιτεί ενισχυμένη συνεργασία.
Πολλές πληροφορίες για τα σκάφη που συλλέγονται επί του παρόντος από τα κράτη είναι συχνά απόρρητες, καθώς έχουν στρατιωτικές επιπτώσεις, και δεν μοιράζονται με άλλες πρωτεύουσες.. Αυτό πρέπει να αλλάξει για να αναπτυχθεί ένας αποτελεσματικός μηχανισμός παρακολούθησης.
Πρέπει να δημιουργηθεί ένα ενοποιημένο σύστημα ανταλλαγής δεδομένων, ώστε τα ευρωπαϊκά κράτη να μπορούν να συνεργαστούν για την παρακολούθηση του σκιώδους στόλου.
Η συνεργασία αυτή πρέπει να επεκταθεί σε μη ευρωπαϊκά κράτη, όπως το Παναμά, τη Γκάμπια , τα νησιά Κουκ ή το Καμερούν, υπό τις σημαίες των οποίων λειτουργεί ο σκιώδης στόλος. Θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει μη στρατιωτικές οντότητες με την ικανότητα συλλογής πληροφοριών στη θάλασσα, όπως ενώσεις πιλότων, λιμενικές πληροφορίες έρευνες και διάσωση, τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρείες, ναυτιλιακές εταιρείες και ΜΚΟ.
