Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Η ενοποίηση της Μολδαβίας με τη Ρουμανία μπορεί να μην είναι δημοφιλής στους ψηφοφόρους εκατέρωθεν των συνόρων, αλλά οι πολιτικές ενεργειακής ασφάλειας των δύο χωρών αφηγούνται μια διαφορετική ιστορία. Σε μια πολύ πρόσφατη συνέντευξη της σε Βρετανικό έντυπο η Μολδαβή πρόεδρος και βαθύτατα φιλο-Ευρωπαία Μάγια Σάντου δήλωσε ανοιχτά ότι θα ψήφιζε υπέρ της ενοποίησης με τη Ρουμανία αν γινόταν δημοψήφισμα. Οι ενωτικοί και στις δύο πλευρές του ποταμού Προύθου ήταν ενθουσιασμένοι.
Για περισσότερες από τρεις δεκαετίες, πιέζουν για την κατάργηση των συνόρων που χώριζαν τις δύο αδελφές χώρες από το 1940, όταν η ρουμανόφωνη Μολδαβία προσαρτήθηκε στην αλήστου μνήμης Σοβιετική Ένωση. Οι γνωστές φιλορωσικές παρατάξεις στο Κισινάου επιτέθηκαν, καταδικάζοντας την «προδοσία των εθνικών συμφερόντων» της Σάντου και ζητώντας την παραίτησή της. Με το πάθος να φουντώνει και από τις δύο πλευρές, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι η μολδαβική κυβέρνηση έσπευσε να καθησυχάσει το κοινό, επιμένοντας ότι η τελευταία δήλωση απλώς αντανακλούσε την προσωπική επιλογή της Σάντου και όχι την επίσημη θέση της.
Όσοι όμως έχουν δώσει προσοχή, ιδιαίτερα στον ενεργειακό τομέα, θα έχουν παρατηρήσει κάποιες ενδιαφέρουσες εξελίξεις τα τελευταία χρόνια. Οι πολιτικές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου της Μολδαβίας ευθυγραμμίζονται στενότερα με αυτές της Ρουμανίας, και το βήμα αυτό είναι αναμφισβήτητα ένα από τα πιο κρίσιμα για την ενοποίηση των δύο χωρών. Απλώς η ευθυγράμμιση καθοδηγείται από την ανάγκη.
Μεγάλο μέρος της ώθησης προέρχεται από την παρέμβαση του Κρεμλίνου. Από το 2021, η Ρωσία επιδιώκει να προκαλέσει επανειλημμένες ενεργειακές κρίσεις, προσδοκώντας να εκβιάσει την φιλοευρωπαϊκή κυβέρνηση της Μολδαβίας και να εκτροχιάσει τις φιλοδοξίες της χώρας να ενταχθεί στην ΕΕ. Μέχρι τότε, η Μολδαβία εξαρτιόταν για όλη την κατανάλωση φυσικού αερίου και τα τρία τέταρτα της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας από τους ρωσικούς ελεγχόμενους πόρους.
Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι η μεγαλύτερη ευπάθεια της χώρας στον εκβιασμό της Μόσχας ήταν η ακραία εξάρτησή της από τους ρωσικούς ενεργειακούς πόρους. Αλλά τα σχέδια της Ρωσίας να αποσταθεροποιήσει τη μικρή χώρα των 2,5 εκατομμυρίων κατοίκων έχουν γυρίσει μπούμερανγκ. Περιορίζοντας τις προμήθειες φυσικού αερίου στη Μολδαβία τους χειμώνες του 2021 και του 2022 και στη συνέχεια μειώνοντας εντελώς τις παραδόσεις στην Υπερδνειστερία τον χειμώνα του 2025, το Κρεμλίνο έχασε τον έλεγχο ολόκληρης της χώρας.
Η Μολδαβία ενήργησε γρήγορα για να διαφοροποιηθεί, ενώ η Υπερδνειστερία, μια αποσχισθείσα ρωσόφωνη επαρχία που αναγνωρίζεται διεθνώς ως μέρος της Μολδαβίας, θα μπορούσε σύντομα να δει σημαντικές διαρθρωτικές αλλαγές, καθώς το Κρεμλίνο δεν είναι πλέον σε θέση να χρησιμοποιήσει τις δωρεάν προμήθειες φυσικού αερίου για να τροφοδοτήσει τον αυτονομισμό. Το σχέδιο διαφοροποίησης φυσικού αερίου του Κισινάου ήταν το πρώτο βήμα προς τη διακοπή των δεσμών της με τη Ρωσία.
Η Μολδαβία μπορεί πλέον να αγοράζει φυσικό αέριο από οποιαδήποτε γειτονική ευρωπαϊκή χώρα, αλλά για να τα φέρει πίσω χρησιμοποιεί έναν αγωγό διασύνδεσης με τη Ρουμανία, ο οποίος τέθηκε σε λειτουργία λίγες μόνο εβδομάδες πριν από την πρώτη ενεργειακή κρίση του χειμώνα του 2021. Από τότε, η Μολδαβία έχει κάνει άλλα κρίσιμα βήματα για να ευθυγραμμιστεί με τη Ρουμανία..
. Οι μολδαβικές εταιρείες έχουν εξασφαλίσει άδειες για εμπόριο στη Ρουμανία, όπως ακριβώς τα ρουμανικά χρηματιστήρια ενέργειας, οι προμηθευτές και οι παραγωγοί έχουν ανοίξει θυγατρικές στο Κισινάου.
Η δέσμευση της Ρουμανίας προς τη Μολδαβία ενσωματώνεται ακόμη και στην εθνική ενεργειακή στρατηγική της έως το 2035. Το έγγραφο αναφέρει συγκεκριμένα ότι η ενσωμάτωση των υποδομών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου με αυτές της Μολδαβίας είναι «στρατηγικής σημασίας». Σημειώνει επίσης ότι η ενεργειακή ασφάλεια της Ρουμανίας συνδέεται αναμφισβήτητα με αυτήν της Μολδαβίας και ότι «θα πρέπει να είναι σε θέση να εγγυηθεί όλες τις ενεργειακές ανάγκες της Μολδαβίας για αόριστο χρονικό διάστημα και υπό οποιεσδήποτε συνθήκες».
Μέσα σε λίγες εβδομάδες, η Μολδαβία θα ενισχύσει επίσης την ασφάλεια του εφοδιασμού της με ηλεκτρική ενέργεια, καθώς αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία μια πολύ καθυστερημένη γραμμή άμεσης, υψηλής τάσης που θα τη συνδέει με τη νοτιοανατολική Ρουμανία.
Δύο επιπλέον διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας με την ανατολική Ρουμανία, οι οποίες έχουν προγραμματιστεί να λειτουργήσουν αργότερα αυτή τη δεκαετία, θα ενισχύσουν επίσης την ασφάλεια εφοδιασμού της Μολδαβίας, καθώς η χώρα θα μπορεί να εισάγει περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από τη Ρουμανία
Παρόλο που η Μόσχα χρησιμοποιεί εταιρείες με έδρα την Ουγγαρία και το Ντουμπάι για να αγοράσει και να παραδώσει το φυσικό αέριο στην Υπερδνειστερία, η συμφωνία είναι δύσκολο να διατηρηθεί εν μέσω διεθνών κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Αν οι συνθήκες συνεχιστούν, οι αρχές της Υπερδνειστερίας θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο διαρθρωτικής μεταρρύθμισης, η οποία αναπόφευκτα θα την ευθυγραμμίσει με τη Μολδαβία και έμμεσα με τη Ρουμανία.
Η ενοποίηση μπορεί να μην απολαμβάνει ευρείας λαϊκής υποστήριξης εκατέρωθεν του ποταμού Προύθου, τουλάχιστον προς το παρόν (οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλειοψηφία αντιτίθεται σε μια τέτοια κίνηση, με περίπου το 30% να τάσσεται υπέρ). Ωστόσο, η ταχεία σύγκλιση των ενεργειακών τομέων των δύο χωρών δείχνει ότι η ευθυγράμμιση βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, κυρίως λόγω ανησυχιών για την ασφάλεια.
Για το Βουκουρέστι, η περιφερειακή σταθερότητα συνδέεται με την ενεργειακή ασφάλεια της Μολδαβίας. Τα γεγονότα των τελευταίων πέντε ετών έδειξαν ότι η Ρωσία ήταν έτοιμη να χρησιμοποιήσει τον ενεργειακό μοχλό για να αποσταθεροποιήσει τη χώρα και την ευρύτερη γειτονιά. Για το Κισινάου, η Ρουμανία αποτελεί εγγυητή ανθεκτικότητας, την οποία απαιτεί στην πορεία της προς την ένταξη στην ΕΕ.
