Γράφει ο Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Οι διμερείς σχέσεις Τουρκίας-Αφγανιστάν ήσαν και είναι πάντοτε πολύ στενές, αφού οι δύο χώρες διατηρούν πολιτιστικούς,ιστορικούς,οικονομικούς και στρατιωτικούς δεσμούς,ανεξάρτητα τι είδους καθεστώτα κυριαρχούν στις δύο πρωτεύουσες (δημοκρατικά ή αυταρχικά) . Το Αφγανιστάν ήταν η δεύτερη χώρα που αναγνώρισε το νέο Τουρκικό κράτος το 1921,όταν δεν είχε ακόμα αποκτήσει νόμιμη κρατική οντότητα.Η μοναρχική οικογένεια στο Αφγανιστάν συνδέθηκε πολύ στενά με το καθεστώς του Κεμάλ , ενώ πρόσφατα γιορτάστηκε και ο ένας αιώνας από την σύναψη των διπλωματικών σχέσεων.Δεκάδες χιλιάδες Αφγανοί στρατιωτικοί, διπλωμάτες, αστυνομικοί,γιατροί, νοσηλευτές φοίτησαν και φοιτούν σε σχολές της Τουρκίας , ενώ στην διαχρονική πορεία των διμερών σχέσεων σε κάποια φάση το Αφγανιστάν είχε Τούρκο αρχηγό ενόπλων δυνάμεων.Ακόμα και στην δεκαετή περίοδο της κατάληψης της Κεντροασιατικής χώρας από τους Σοβιετικούς ,και παρά τον Ψυχρό Πόλεμο οι δύο χώρες διατήρησαν κάποιες οριακές επαφές , οι οποίες εκ νέου ενισχύθηκαν με το τέλος της διαίρεσης του κόσμου σε δύο αντίπαλα μπλοκ(1991)
Η Τουρκία συμμετείχε από τις πρώτες χώρες στην υπό Νατοϊκή διοίκηση ISAF στο Αφγανιστάν ,που αναπτύχθηκε σε εφαρμογή των ειρηνευτικών συνομιλιών της Βόννη του 2001 ως και της απόφασης 1386 του ΣΑ/ΟΗΕ (μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 9/11) ,ενώ το ίδιο έγινε και με την διάδοχο αποστολή RESOLUTE SUPPORT ΜΙSSΙΟΝ/ΝΑΤΟ το 2014, επικεντρωμένη στην εκπαίδευση στελεχών των Αφγανικών ενόπλων δυνάμεων και των δυνάμεων ασφαλείας.
Πρώτο : Παρόλο που η Άγκυρα ασχολήθηκε ενεργά με την εκπαίδευση των Αφγανικών δυνάμεων ασφαλείας και την παροχή υλικοτεχνικής βοήθειας συγκριτικά σε άλλα κράτη ,ο Τουρκικός στρατός απέφυγε να αναπτύξει τα στρατεύματά του σε άμεσες αντιτρομοκρατικές και αντιναρκωτικές επιχειρήσεις, παρά την πίεση της Ουάσινγκτον, και συμμετείχε μόνο στις αποστολές οικοδόμησης της ειρήνης, ως και σε επιμέρους ανθρωπιστικές.. Ο πρώην Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χικμέτ Τσετίν διορίστηκε ως ο πρώτος ανώτερος πολιτικός αντιπρόσωπος του ΝΑΤΟ στο Αφγανιστάν το 2003. Ένας άλλος Τούρκος διπλωμάτης, ο Ισμαήλ Αραμάζ, τοποθετήθηκε ως ο κορυφαίος πολιτικός εκπρόσωπος της συμμαχίας το 2015 και το 2016. Η Τουρκία διοίκησε με τους αντιστρατήγους Ζορλού και Ερνταγί δύο φορές την ISAF στο Αφγανιστάν πριν Αμερικανοποιηθεί στην διοίκηση της
Δεύτερο :Η Τουρκία συνέστησε τη δική της Περιφερειακή Ομάδα Ανασυγκρότησης με επίκεντρο τον πληθυσμό της επαρχίας Γουαρντάκ. τον Νοέμβριο του 2006 , ως και μία δεύτερη ομάδα στο Jowzan τον Ιούλιο του 2010. Οι Τουρκικές προσπάθειες συνδρομής και ανοικοδόμησης στο Αφγανιστάν είχαν ως αποτέλεσμα την ανακαίνιση πολυάριθμων σχολείων και νοσοκομείων, την απονομή εκατοντάδων υποτροφιών σε Αφγανούς σπουδαστές ως και την αποκατάσταση δρόμων και γέφυρες. Η Τουρκική παρουσία στο Αφγανιστάν αντικατοπτρίζει επίσης την ιστορική σχέση μεταξύ Άγκυρας και Καμπούλ που χρονολογείται από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Το Αφγανιστάν υιοθέτησε επίσης ένα σύνταγμα που βασίζεται στο μοντέλο του Κεμάλ Ατατούρκ. , ενώ εκατοντάδες Αφγανοί αξιωματικοί σπούδασαν και σπουδάζουν στα στρατιωτικά πανεπιστήμια της Τουρκίας.
Τρίτο :Όπως και το Ισλαμαμπάντ, η Άγκυρα επέλεξε να συνδράμει το 2001 στο ΝΑΤΟ για να επιτύχει τους δικούς της στρατηγικούς στόχους. Ο Πρόεδρος Ερντογάν αποστασιοποιήθηκε από τις πολεμικές προσπάθειες της ENDURING FREEDOM υπό την ηγεσία των ΗΠΑ κατά των Ταλιμπάν. Στην πραγματικότητα, η Τουρκική κυβέρνηση είχε και έχει την άποψη ότι τα συμφιλιωτικά “στοιχεία’ των Ταλιμπάν έπρεπε και πρέπει να ενσωματωθούν στο Αφγανικό πολιτικό ρεύμα και ότι το Αφγανιστάν δεν μπορεί να ειρηνεύσει (έστω οριακά) χωρίς την ενισχυμένη συνεργασία μεταξύ Αφγανιστάν και Πακιστάν.
Η επίσκεψη Ερντογάν στην Καμπούλ το 2014 αμέσως μετά τις αμφιλεγόμενες προεδρικές εκλογές στο Αφγανιστάν επιβεβαίωσε τα στρατηγικά συμφέροντα της Άγκυρας και τη σχετικά ουδέτερη θέση της απέναντι στο Αφγανιστάν. Στην επίσκεψη του πρώην Αφγανού προέδρου Ασράφ Γκανί τον Δεκέμβριο του 2015 στην Τουρκία, ο Ερντογάν επανέλαβε ότι «τα προβλήματα του Αφγανιστάν είναι και προβλήματα μας(!), ενώ η πολιτική του στάση μπορεί να ερμηνευτεί με υπαινιγμό στο αίσθημα της «ιστορικής ευθύνης»(!) της Τουρκίας απέναντι στην Καμπούλ αλλά και στην τάση των προσπαθειών της για να καταστεί περιφερειακή υπερδύναμη.
Τέταρτο : Η Τουρκία επί δεκαετίες παρακολουθεί στενά τις πολιτικές εξελίξεις στο Αφγανιστάν, δημιουργώντας στενές σχέσεις με μια σειρά από σημαντικές πολιτικές προσωπικότητες και εθνικές ομάδες. Η Τουρκία είναι μακροχρόνιος προστάτης του Ούζμπεκου πολέμαρχου Αμπντούλ Ρασίντ Ντόστουμ,. Απομακρυσμένος από τον Γκανί τα τελευταία πέντε χρόνια. η αμφιλεγόμενη «εξορία» ή «πολιτικό άσυλο» του Ντόστουμ στην Τουρκία από το 2017 εκτιμάται ότι ήταν μέρος της συμφωνίας για τη διάλυση των Αφγανικών σχολείων που συνδέονται με τον εξόριστο Τούρκο κληρικό, Φετουλάχ Γκιουλέν/FETO. Εκτός από τη συμμετοχή στις επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ στο Αφγανιστάν, η Τουρκία μεσολάβησε επίσης στις ατέλειωτες Αφγανό-Πακιστανικές διαμάχες, αναβιώνοντας από το 2017 την τριμερή Άγκυρα-Καμπούλ-Ισλαμαμπάντ σε όλα τα επίπεδα και τομείς.
Πέμπτο : Στη νέα κατάσταση που επικρατεί στην Καμπούλ με την επιστροφή στο πολιτικό προσκήνιο των Ταλιμπάν , μετά από είκοσι χρόνια ,η Τουρκία συνεργάζεται πολύ στενά με το Κατάρ αλλά και με το Πακιστάν (κατόπιν επαφών με τους Ταλιμπάν ) στη Ντόχα του Κατάρ για να αναλάβει τον έλεγχο του διεθνούς αερολιμένα της Καμπούλ, ενώ πέραν της τεχνο-υποστήριξης, να διατηρήσει δύναμη στρατοχωροφυλακής για θέματα ασφαλείας στο αεροδρόμιο ως και σε Τουρκικά πολιτιστικά μνημεία. Τις προσπάθειες της Άγκυρας υποστηρίζουν οι Αμερικανοί και σε συντριπτικό βαθμό οι δυτικές χώρες. που επιθυμούν να υπάρχει κάποιας μορφής πρόσβασης στο νεο-Ταλιμπανικό Αφγανιστάν μέσω του αερολιμένα “Χαμίτ Καρζάι’.
