Κατά τη διάρκεια του περασμένου Αυγούστου, το Ιράν διεξήγαγε μια μεγάλης κλίμακας ναυτική άσκηση στα Στενά του Ορμούζ, στον Κόλπο του Ομάν και στον Ινδικό Ωκεανό.
Η άσκηση αυτή ήταν μέρος μιας επίδειξης δύναμης και ακολούθησε μια σειρά δηλώσεων και απειλών, κατά τη διάρκεια και μετά τον πόλεμο, του Ιουνίου 2025, υποδεικνύοντας ότι η Τεχεράνη εξέταζε το ενδεχόμενο κλείσιμο του Στενού.
Πρόσφατα, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε ότι το Ιράν θα επιβάλει μια νέα τάξη στα στενά μετά τον πόλεμο, επιμένοντας ότι η χώρα ασκεί κυριαρχία επ’ αυτών «ακόμα κι αν κάποιοι μπορεί να θέλουν να τα θεωρούν ως διεθνή ύδατα».
Λοιπά για τα στενά διεθνούς ναυσιπλοΐας, σε παλιότερο άρθρο μας (εδώ). Για τη πληρέστερη κατανόηση, εξηγούμε ότι ο όρος “Στενό Διεθνούς Ναυσιπλοΐας” (ΣΔΝ), είναι η θαλάσσια λωρίδα που συνδέει δύο τμήματα ανοικτής θάλασσας ή ΑΟΖ και χρησιμοποιείται για διεθνή ναυσιπλοΐα. Το Στενό του Ορμούζ είναι ΣΔΝ γιατί ενώνει τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό.
Στο πλαίσιο των όρων που δόθηκαν πρόσφατα για κατάπαυση πυρός, το Ιράν, προβάλλει την απαίτηση να του αναγνωριστεί ο έλεγχος επί του Στενού του Ορμούζ, το οποίο συνδέει με το δικαίωμα συλλογής διοδίων από τα διερχόμενα σκάφη. Το Στενό καθ’ όλο το πλάτος του, αποτελείται από τις αλληλεπικαλυπτόμενες χωρικές θάλασσες τόσο του Ιράν όσο και του Ομάν.
H Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), άρθρα 37 έως 44 , προστατεύει το δικαίωμα της «διέλευσης τράνζιτ» μέσω των στενών που χρησιμοποιούνται για τη διεθνή ναυσιπλοΐα (ΣΔΝ), και δεν επιτρέπει εμπόδια ή αναστολή του δικαιώματος από το παράκτιο κράτος, ακόμη και αν το Στενό εμπίπτει στην εδαφική του δικαιοδοσία (χωρικά ύδατα).
Επιπλέον, το άρθρο 26 της UNCLOS απαγορεύει στα παράκτια κράτη να επιβάλλουν τέλη σε σκάφη απλώς για διέλευση. Επιτρέπονται τέλη, μόνο για συγκεκριμένες υπηρεσίες που παρέχονται στο πλοίο και λήψη μέτρων εάν οποιαδήποτε διέλευση δεν είναι «αβλαβής», όπως αυτό ορίζεται στο άρθρο 19. Επίσης στο άρθρο 45 καθορίζονται οι εξαιρέσεις της «αβλαβούς διέλευσης».
Υπόψη ότι το Ιράν έχει προσυπογράψει τη συμφωνία UNCLOS, αλλά δεν την έχει επικυρώσει, όπως και τα ΗΑΕ. Το Ομάν, η έναντι όχθη, δηλαδή, όπως επίσης η Σαουδική Αραβία και το Μπαχρέιν, την έχουν υπογράψει και επικυρώσει.
Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, είναι προφανές ότι αυτό που απαιτεί το Ιράν είναι πέρα από τη διεθνή νομοθεσία. Το αίτημά του αντικατοπτρίζει αυτό που οι ηγέτες του πιστεύουν ότι «είναι η καλύτερη στιγμή για να οπλίσουν τη γεωγραφία της χώρας και να αποσπάσουν παραχωρήσεις που, αν διέθεταν, θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν μακροπρόθεσμα».
Όπως υποστήριξε πρόσφατα το περιοδικό «Economist», πολλοί ναυτιλιακοί δρόμοι, στενά ή διώρυγες είναι εξίσου ευάλωτοι με το Ορμούζ. Εάν οι χώρες αρχίσουν να θεσπίζουν συστήματα διοδίων σε στρατηγικές πλωτές οδούς, θα μπορούσε να αλλάξει θεμελιωδώς το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα.
Figure 1 Νέοι διάδρομοι πλεύσης στα στενά Ορμούζ. Πλαίσιο ABCD ναρκοθετημένο (NHK Japan)
Τελευταία, το Ιράν, με το πρόσχημα της ύπαρξης θαλάσσιων ναρκών (πλαίσιο ABCD, παραπάνω χάρτη), πρότεινε την αλλαγή του πλου των πλοίων και τη διέλευσή, κατά την είσοδό τους, μεταξύ του νησιού Λαράκ και των ακτών του Ιράν. Πρόκειται για μια περιοχή που η ναυτιλιακή επιθεώρηση Lloyd’s List, αποκαλεί χαρακτηριστικά «σταθμό διοδίων της Τεχεράνης».
Το δρομολόγιο, λοιπόν, μετατοπίζεται βόρεια, αποφεύγοντας τις ακτές του Ομάν που αποτελούσαν μέχρι πρότινος την πιο ομαλή και ασφαλή διαδρομή. Η κίνηση αυτή φέρνει τα διερχόμενα πλοία ακόμη πιο κοντά στις ιρανικές ακτές, ενισχύοντας τον έλεγχο της χώρας στο κρίσιμο πέρασμα.
Figure 2 Ισχύουσες πλόες εισόδου-εξόδου, νότια νήσου
Επισημαίνεται εδώ, ότι κάποιο μικρό στενό μεταξύ νησιών που δεν χρησιμοποιείται διεθνώς, δεν θεωρείται ΣΔΝ. Γι’ αυτό οι Ιρανοί όρισαν τον διάδρομο ανόδου προς τον Περσικό στο Ορμούζ να περνάει πίσω από το νησί Λαράκ, εντός των χωρικών υδάτων τους!
Εκτιμάται λοιπόν, ότι, η κύρια επιδίωξη των Ιρανών, εστιάζει στη παράκαμψη των προβλέψεων της UNCLOS που προαναφέραμε, σχετικά με την ελευθερία ναυσιπλοΐας, στα ΣΔΝ, ώστε να επιβάλλουν τέλη και δασμούς, ενώ θα έχουν το δικαίωμα πλήρους ελέγχου και έγκρισης εισόδου, επι όλων των πλοίων.
Αξιοσημείωτο είναι ότι, στο κείμενο των «δέκα σημείων», που προτάθηκε από το Ιράν, για συζήτηση, περιλαμβάνεται ο όρος «Αποζημίωση για ζημιές που προκλήθηκαν στο Ιράν», αποφεύγοντας προηγούμενη διατύπωση – αίτημα για «πολεμικές αποζημιώσεις».
Αυτή η διαφοροποίηση εκτιμάται ως «αποδεκτή» από τις ΗΠΑ, ώστε να συμφωνηθεί ο έλεγχος του Στενού από το Ιράν, με αντίτιμο τον άμεσο τερματισμό των εχθροπραξιών και τη διευκόλυνση της επικοινωνιακής διαχείρισης και από τις δυο πλευρές!!!
Η «αποζημίωση», που θα αφορά στην αποκατάσταση ζημιών υποδομών, τόσο στο Ιράν, όσο και στις λοιπές Αραβικές χώρες, υποδηλώνει τη δημιουργία εισοδήματος (επιχειρηματική διάσταση) από ένα σύστημα διοδίων στο Στενό, ενώ οι πολεμικές αποζημιώσεις θα αποτελούσαν μια παραδοχή ενοχής και εγκλημάτων πολέμου.
Η μη επίτευξη τελικής συμφωνίας στο Ισλαμαμπάντ, δεν θα πρέπει να αποτελεί έκπληξη, καθώς το ζητούμενο είναι να φανεί ότι οι αντιτιθέμενοι ερίζουν, δεν υποχωρούν από κόκκινες γραμμές, που σταδιακά γίνονται ρόζ και μετά ξεφτίζουν.
Στη συνέχεια η όποια τελική λύση, μετά από απανωτές αποτυχίες, θα αποτελέσει ανακούφιση μιας παγκόσμιας αναστάτωσης και θα δικαιολογήσει κάποιες ακόμα «παραβιάσεις» του διεθνούς δικαίου, ακόμα και τα τέλη διέλευσης που θα κληθούν να επιβαρυνθούν οι καταναλωτές και οι χώρες, Ευρωπαϊκές και Ασιατικές, που προμηθεύονται πετρέλαιο και φυσικό αέριο από το Περσικό (ναι Περσικό) κόλπο!
Χώρες που αρνήθηκαν τη βοήθεια στους συμμάχους και συνεταίρους Αμερικανούς !!!
Μεταξύ των πληγέντων χωρών η Ελλάδα, που βοήθησε ποικιλοτρόπως, αλλά θα πληγεί παντοιοτρόπως. Υπόψη σχετικές δηλώσεις του πρωθυπουργού.
Θα δυσκολευτεί και λίγο η Κίνα. Αλλά αυτή έχει τον τρόπο της…
Του Απόστολου Τσιμογιάννη
Ο Απόστολος Τσιμογιάννης είναι Υποστράτηγος (ε.α), με μεγάλη επιτελική και διοικητική εμπειρία στον τομέα της Επιμελητείας. Έχει υπηρετήσει σε ανάλογη επιτελική θέση του NATO/NSPA. Είναι τακτικό μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Logistics
