.
Γράφει ο Δρ Αθανάσιος Ε. ΔρούγοςΔιεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Η πρόταση του Ερντογάν να διαμεσολαβήσει μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας θα μπορούσε να θεωρηθεί ως μια ειρηνευτική προσπάθεια της΄ Άγκυρας ,αλλά το κυοφορούμενο και διαρκώς ενισχυόμενο φάσμα πολεμικής σύρραξης , έχει προκαλέσει συναγερμό στην Τουρκία, μια χώρα που γεωγραφικά και όχι μόνο είναι από τις πρώτες που θα αισθανθεί τις συνέπειες μιας στρατιωτικής σύγκρουσης μεταξύ Κιέβου και Μόσχας. Η προσφορά διαμεσολάβησης του Ερντογάν αντανακλά τους δεδομένους φόβους ως και πολύπλευρες ανησυχίες της Άγκυρας για τις επιπτώσεις σε κρίσιμα ζητήματα , στην περίπτωση που υπάρξει πόλεμος στην ανατολική Ουκρανία.Δεν είναι τυχαίο ότι την περασμένη Πέμπτη ήταν το πρώτο θέμα προς εξέταση στη σύνοδο του Συμβουλίου Ασφαλείας της χώρας υπό τον Ερντογάν.(πάνω από τα θέματα της ανατολικής Μεσογείου-Συρίας-Λιβύης ως και την ομαλοποιήση των σχέσεων με το Ισραήλ)
Παρά την ευκαιριακή και “στενή” του σχέση με τον Ρώσο Πρόεδρο Βλαντιμίρ Βλαντιμίροβιτς Πούτιν από το 2017 ο Ερντογάν έχει προκαλέσει την οργή της Μόσχας — όχι μόνο επιδεικνύοντας τα τελευταία δυο χρόνια σθεναρή αλληλεγγύη και υποστήριξη στο Κίεβο- αλλά παράλληλα υποστηρίζοντας τη στρατηγική του ΝΑΤΟ να επεκτείνει την στρατιωτική/αεροναυτική παρουσία της Συμμαχίας στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, και μεταξύ άλλων συγκεκριμένων διασυμμαχικών επιλογών και ενεργειών που έχουν εγείρει πολύ σοβαρά ερωτήματα (πχ ότι μέσω των υπουργών του Ακάρ και Τσαβούσογλου διευκολύνει τους Αμερικανού ).
Οι δεσμεύσεις της Άγκυρας από τη Σύμβαση του Μοντρέ του 1936, που διέπει το καθεστώς των Τουρκικών Στενών και η οποία είναι πολύ κρίσιμη για τα Ρωσικά συμφέροντα στη Μαύρη Θάλασσα, προβληματίζει ΄έντονα την πολιτικο-στρατιωτική ηγεσία της Μόσχας. Η Σύμβαση καθορίζει τους κανόνες της θαλάσσιας κυκλοφορίας μέσω των Στενών του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων ,τη θαλάσσια σύνδεση μεταξύ της Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας – ενώ επιβάλλει αυστηρούς περιορισμούς στα στρατιωτικά πλοία των μη παράκτιων κρατών, περιορίζοντας ουσιαστικά την πρόσβαση των ναυτικών δυνάμεων των ΗΠΑ και των κρατών-μελών του ΝΑΤΟ στη Μαύρη Θάλασσα . Τώρα όμως που χτυπούν τα τύμπανα του πολέμου στην Ουκρανία και η Ουάσιγκτον αναμένει από την Άγκυρα να παραμείνει σταθερά στο δυτικό στρατόπεδο(έχοντας κρυφά υποσχεθεί διάφορα…) ο Ερντογάν προσπαθεί να ελιχθεί ανάλογα,κάτι που όμως καθιστά πάρα πολύ δύσκολη τη θέση του.
Σε τηλεφωνικές επικοινωνίες με τον Πούτιν και τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι στις αρχές Ιανουαρίου ο Ερντογάν προσκάλεσε τους δύο ηγέτες στην Τουρκία. Αλλά με τη Ρωσία να σηκώνει τους ώμους του(μάλλον αρνητική), τώρα ο Τούρκος πρόεδρος δηλώνει ότι σχεδιάζει να επισκεφθεί το Κίεβο στις αρχές Φεβρουαρίου . Το Κίεβο δεν έχει καμία αντίρρηση για τη διαμεσολάβηση της Τουρκίας, κράτους – μέλους του ΝΑΤΟ, αν και ο Ζελένσκι ζητάει εδώ και καιρό άμεσες συνομιλίες με τον Πούτιν για να τερματιστεί η σύγκρουση με τους φιλορώσους αυτονομιστές και αποσχιστές αντάρτες του Ντονμπάς. Όμως η προσέγγιση του Ερντογάν στην κρίση – υποστηρίζει ότι η σύγκρουση στο Ντονμπάς πρέπει να επιλυθεί με βάση την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας και απορρίπτει ως απόλυτα παράνομη την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία και ως κατοχή από το 2014 – οπότε τον καθιστά αφερέγγυο μεσολαβητή στα μάτια των Ρώσων.
Στις 19 Ιανουαρίου, το Κρεμλίνο διπλωματικά επανέλαβε ότι θα καλωσόριζε υπό προϋποθέσεις (;)τις Τουρκικές προσπάθειες να «επηρεάσουν τους Ουκρανούς και να τους πείσουν στο να εκπληρώσουν [υπάρχουσες] συμφωνίες και δεσμεύσεις» — μια αναφορά προφανώς στις λεγόμενες Συμφωνίες του Μινσκ του 2015. Με άλλα λόγια, η Ρωσία κοιτάζει όχι τόσο στην διαμεσολάβηση της Άγκυρας αλλά σε εκτόνωση ενδεχόμενων ενεργειών αποτροπής του Ζελένσκι από το να προχωρήσει σε κινήσεις στο Ντονμπάς που πιθανότατα θα ενθαρρυνόταν από την δεδομένη υποστήριξη των του Καναδά και της Μ.Βρετανίας. Επιπλέον, η Μόσχα επεδίωκε και επιδιώκει να μετατρέψει ως και εκτρέψει την κρίση της Ουκρανίας σε ένα ευρύτερο θέμα διαπραγμάτευσης με την Δύση για να σταματήσει την επέκταση του ΝΑΤΟ προς τα ανατολικά ως και να ναρκοθετήσει την ισχύουσα Ευρωπαϊκή Αρχιτεκτονική Ασφάλειας στην Ευρώπή ,γεγονός που επίσης καθιστά τον Ερντογάν να μην είναι αποδεκτός διαμεσολαβητής.
Ο Τούρκος υπεξ Μεβλούτ Τσαβούσογλου φάνηκε να παραδέχεται αυτό το σημείο όταν είπε την περασμένη εβδομάδα ότι “ο διάλογος ΝΑΤΟ-Ρωσίας και ΗΠΑ-Ρωσίας θα είναι καθοριστικός, προς ποια κατεύθυνση θα εξελιχθεί η αντιπαράθεση” Η Τουρκία χρειάζεται να μετριάσει τις εντάσεις δεδομένης της χρήσης από την Ουκρανία πολύ επιτυχημένων σε πεδία μάχης ως και οπλισμένων μη επανδρωμένων αεροσκαφών που προμηθεύονται από την Τουρκία στο Ντονμπάς ,που ασφαλώς καθιστά πολύ αρνητικούς τους Ρώσους, ενώ πονοκεφαλιάζεται η Τουρκία.Ο φιλοδυτικός υπουργός άμυνας Χουλουσί Ακάρ υποστηρίζει τις πωλήσεις drones ως μέρος των δεδομένων δεσμεύσεων του ΝΑΤΟ σε μη μέλη/ εταίρους. (όπως την Ουκρανία και την Γεωργία) «Εναπόκειται στην Ουκρανία να προμηθευτεί και να χρησιμοποιήσει αυτά τα συστήματα. Η Τουρκία, ως εξαγωγέας, δεν μπορεί να κατηγορηθεί για τις χρήσεις τους από το Κίεβο ,και ΄τέλος πάντων θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι η Ουκρανία είναι μέρος των Εταιρικών και Συν εργασιακών Ενισχύσεων του ΝΑΤΟ.
Ως εκ τούτου, η ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων της Ουκρανίας αποτελεί ένα από τα καθοριστικά σημεία των Σχεδίων Δράσης Ατομικής Συνεργασίας του ΝΑΤΟ. Η Τουρκία έχει συμβάλει στην ενίσχυση της αμυντικής ικανότητας της Ουκρανίας, διμερώς και εντός του πλαισίου του ΝΑΤΟ. Οι δηλώσεις του Ακάρ θα μπορούσαν επίσης να εκληφθούν ως απόρριψη των ισχυρισμών ορισμένων Δυτικών χωρών ότι η προμήθεια οπλισμένων μη επανδρωμένων αεροσκαφών από την Τουρκία στην Ουκρανία έχει προκαλέσει τη Ρωσία. Η απόκτηση των συστημάτων αεράμυνας S-400 της Τουρκίας από τη Ρωσία μπορεί να είναι μια κραυγαλέα αντίφαση και πρόκληση , αλλά όπως πολλοί άλλοι δυτικοί σύμμαχοι επισημαίνουν , ο Ερντογάν φαίνεται να ανησυχεί ότι η παράνομη προσάρτηση της Κριμαίας μπορεί να μην είναι το τελευταίο κεφάλαιο στις αναθεωρητικές προσπάθειες της Ρωσίας να επιστρέψει στα πρώην σοβιετικά εδάφη για τους δικούς της λόγους . Η Ρωσία έχει “σφετεριστεί» την Κριμαία και τα πράγματα δεν μπορούν να συνεχιστούν με νοοτροπία κατοχής¨” είπε ο Ερντογάν στις 17 Ιανουαρίου. Ταυτόχρονα, όμως, ο Ερντογάν αισθάνεται την ανάγκη να κατευνάσει τον Πούτιν, δεδομένης της λυκοφιλίας Άγκυρας και Μόσχας, η οποία έχει λάβει κάποιας μορφής στρατηγικό προσανατολισμό και τοπικής συνεργασίας σε Συρία, Λιβύη και νότιο Καύκασο.
Ως αποτέλεσμα, έχει προβεί σε επιλογές τύπου “ζιγκ-ζαγκ” ανάμεσα στην πολύ ισχυρή στάση των Ηνωμένων Πολιτειών , του Καναδά και της Μεγάλης Βρετανίας, που υποστηρίζονται από την Πολωνία, την Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία και τους Σκανδιναβούς και της πιο μετριοπαθούς προσέγγισης ορισμένων Ευρωπαϊκών χωρών όπως η Γερμανία, η Αυστρία και η Γαλλία αναφορικά με την περίπτωση Ουκρανίας-Ρωσίας. Η ενδο-Ευρωπαϊκή διάσταση απόψεων έχει διευκολύνει τους ελιγμούς του Ερντογάν. Η εμφάνιση νέων μπλοκ επιρροής και ισχύος όπως το σύμφωνο ασφαλείας ΗΠΑ-Βρετανίας-Αυστραλίας (AUKUS) για την αντιμετώπιση της Κίνας ως και η πρωτοβουλία Τετραμερούς Διαλόγου για την Ασφάλεια που περιλαμβάνει την ίδια τριάδα και την Ιαπωνία(αλλά και την Ινδία) , καθώς και οι αμφιλεγόμενες εξελίξεις όπως η μονομερής απόφαση των ΗΠΑ να αποχωρήσουν από το Αφγανιστάν το περασμένο καλοκαίρι , αλλά και η ακύρωση της Αυστραλίας για μια τεράστια συμφωνία για τα υποβρύχια με τη Γαλλία (λίγο μετά την τριμερή συμφωνία) έχουν τις επιπτώσεις τους στον τρόπο σκέψης του Τούρκου προέδρου και οδηγούν σε σχετικές επιφυλάξεις.
Τέλος η προστασία και υποστήριξη των Τατάρων της Κριμαίας από την Άγκυρα, η ενισχυμένη συνεργασία Κιέβου-Άγκυρας σε ναυτικά εξοπλιστικά προγράμματα ως και σε αεροδιαστημικά , έχουν προκαλέσει μεγάλη δυσφορία στην Μόσχα, για αυτό και επικρατεί κλίμα αβεβαιότητας στις σχέσεις Ρωσίας-Τουρκίας….με όλα τα ενδεχόμενα ανοικτά…
