Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Ο πρόεδρος της Αιγύπτου Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι πραγματοποίησε προχθές μονοήμερη επίσημη επίσκεψη στην Άγκυρα προσκεκλημένος του Ερντογάν , με στόχο την μετά από 11 και πλέον χρόνια αναθέρμανση και ομαλοποίηση της διμερούς συνεργασίας με την Τουρκία σε όλα τα θέματα.Η επίσκεψη ανταποκρίνονταν στο ταξίδι του Ερντογάν στο Κάιρο τον περασμένο Φεβρουάριο, το οποίο σηματοδότησε επίσημα το τέλος στη διπλωματική και πολιτική εχθρότητα μεταξύ των δύο κρατών που ξεκίνησε όταν ο Σίσι ανέτρεψε τον δημοκρατικά εκλεγμένο προκάτοχό του Μοχάμεντ Μόρσι (της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και σύμμαχο του Ερντογάν) με στρατιωτικό πραξικόπημα το 2013.
Οι σχέσεις Τουρκίας-Αιγύπτου θα επανεξεταστούν σε όλες τους τις πτυχές τους και υπήρξε ανταλλαγή απόψεων για τρέχοντα περιφερειακά και παγκόσμια ζητήματα, ιδιαίτερα για τις Ισραηλινές επιθέσεις στη Γάζα και στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη τους τελευταίους 11 μήνες.. Μιλώντας πριν από την επίσκεψη, αρκετοί Τούρκοι αξιωματούχοι είπαν ότι η Άγκυρα επιδιώκει να πουλήσει όπλα,( ειδικά drones) στο Κάιρο και να αυξήσει τη συνεχιζόμενη ενεργειακή και εμπορική συνεργασία τους. Ο Ερντογάν και ο Σίσι υπέγραψαν 17 συμφωνίες που αφορούν τους τομείς των οικονομικών, της ενέργειας, του περιβάλλοντος, του πολεοδομικού σχεδιασμού, της στρατιωτικής συνεργασίας ως και της υγείας.
Η Άγκυρα σκοπεύει να διαφοροποιήσει τους πόρους φυσικού αερίου της και επιδιώκει να αυξήσει την ποσότητα υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) που εισάγει από την Αίγυπτο. Ο Τούρκος υπεξ Χακάν Φιντάν δήλωσε κατά τη διάρκεια επίσκεψης του στο Κάιρο (τον περασμένο μήνα ) ότι και οι δύο χώρες επικεντρώνονται στην επέκταση του πεδίου εφαρμογής μιας συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου και στην επανεκκίνηση της γραμμής θαλάσσιων μεταφορών μεταξύ Μερσίνης και Αλεξάνδρειας.
Η σχέση μεταξύ των δύο χωρών είναι πολύπλευρη καθώς και οι δύο συνεργάζονται στη Μέση Ανατολή για τις συνομιλίες κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα ως και για τη Λιβύη και τη Σομαλία. Η επίσκεψη Σίσι αναβάθμισε και ομαλοποίησε τη κατάσταση σε θεσμικό πλαίσιο, με την σύσταση ενός Συμβουλίου Στρατηγικής Συνεργασίας το οποίο αντιπροσωπεύει το υψηλότερο επίπεδο συντονισμού Η πρώτη συνεδρίαση του Συμβουλίου πραγματοποιήθηκε προχθές και το Συμβούλιο θα συνεδριάζει ετησίως,( είναι παρόμοιο με το μοντέλο που έχει η Τουρκία με τα ΗΑΕ, τη Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν, τη Μαλαισία, την Αλγερία το Κατάρ κα).
Μία από τις καινοτομίες στις διμερείς σχέσεις θα μπορούσε να είναι η πώληση drones και άλλου στρατιωτικού εξοπλισμού στην Αίγυπτο. Μια υψηλού επιπέδου Αιγυπτιακή στρατιωτική αντιπροσωπεία επισκέφθηκε τους δύο μεγάλους παραγωγούς drones της Τουρκίας, τον Baykar και την TAI, (πριν 3 μήνες) . Πηγές που γνωρίζουν τις διαπραγματεύσεις ανέφεραν ότι η Αίγυπτος έχει επίσης εκφράσει ενδιαφέρον για την αγορά περιπολικών υπεράκτιων πλοίων κλάσης Hisar που παράγονται από την Τουρκική κρατική εταιρεία ASFAT , ενώ ρωτήθηκαν για τη δυνατότητα ανάληψης υπηρεσιών εκσυγχρονισμού για τεθωρακισμένα οχήματα. Τόσο η TAI όσο και η Baykar έκαναν προσφορές στον αιγυπτιακό στρατό νωρίτερα αυτό το έτος. Το Τουρκικής κατασκευής εκπαιδευτικό αεροσκάφος Huurjet εμφανίστηκε επίσης στη διεθνή αεροπορική έκθεση στην Αίγυπτο αυτή την εβδομάδα. Η πώληση Τουρκικών drones στην Αίγυπτο,( αν οριστικοποιηθεί στο μέλλον) θα σηματοδοτήσει μια σημαντική καμπή στη σχέση μεταξύ των δύο χωρών.
Πιθανές επιπλοκές
Ωστόσο, από την άλλη πλευρά, μια πιθανή πώληση drones στην Αίγυπτο θα μπορούσε να περιπλέξει τους δεσμούς της Άγκυρας με την συνεργαζόμενη Αιθιοπία,(η οποία έχει ήδη προμηθευτεί Τoυρκικά drones και της οποίας οι εντάσεις με την Αίγυπτο βρίσκονται στο χειρότερο επίπεδο όλων των εποχών. Η Αιθιοπία συνεχίζει την πλήρωση του “φράγματος της Αναγέννησης’ (μονομερώς) τα τελευταία τρία χρόνια παρά την αντίθεση της Αιγύπτου και του Σουδάν των οποίων το μερίδιο του νερού του Νείλου θα μειωθεί σημαντικά( ως αποτέλεσμα του έργου). Η πέμπτη πλήρωση του φράγματος ξεκίνησε τον Ιούλιο και η Αντίς Αμπέμπα δήλωσε πρόσφατα τη μελλοντική λειτουργία των στροβίλων του σε αντίθεση με το Κάιρο και το Χαρτούμ.
Σε ένδειξη μεγάλης κλιμάκωσης, ο υπεξ της Αιγύπτου έστειλε την περασμένη Κυριακή επιστολή στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ κατηγορώντας την Αιθιοπία για παραβίαση του διεθνούς δικαίου( και των τριμερών συμφωνιών με την Αίγυπτο και το Σουδάν )και ότι χρησιμοποιεί τις διαπραγματεύσεις ως κάλυμμα για να επιβάλει ένα τετελεσμένο γεγονός. Το Κάιρο, σε συντονισμό με την Άγκυρα, δεσμεύτηκε επίσης να αναπτύξει στρατιωτική δύναμη στη Σομαλία ως μέρος μιας ειρηνευτικής αποστολής για να αντισταθμίσει την προσπάθεια της Αιθιοπίας να δημιουργήσει μια ναυτική βάση μέσω της αποσχισθείσας Σομαλιλάνδης(βορειοδυτική Σομαλία) .Ένας Σομαλός στρατιωτικός είπε την περασμένη εβδομάδα ότι η Αίγυπτος έχει παραδώσει όπλα στη Σομαλία ενώ θα παράσχει εκπαίδευση στα στρατεύματά της, πιθανότατα σε συνεργασία με τη Τουρκία που διατηρεί εδώ και χρόνια στρατιωτική παρουσία στο Κέρας της Αφρικής.
Βελτίωση εμπορίου
Από τότε που ξεκίνησε η προσπάθεια εξομάλυνσης μεταξύ των δύο χωρών το 2021, το διμερές εμπόριο έχει βελτιωθεί σημαντικά. Αυτή τη στιγμή υπολογίζεται ότι 724 Τουρκικές εταιρείες δραστηριοποιούνται στην Αιγυπτιακή αγορά, ενώ οι Τουρκικές επενδύσεις έφτασαν τα 2,5 δισ. δολάρια τον Φεβρουάριο και αναμένεται να φτάσουν τα 3 δισ. δολάρια μέχρι το τέλος του έτους. Ο τρέχων όγκος εμπορίου μεταξύ των δύο χωρών είναι περίπου 7 δισεκατομμύρια δολάρια, αλλά ο Ερντογάν σκοπεύει να τον αυξήσει στα 15 δισεκατομμύρια δολάρια. Με μεγάλους πληθυσμούς και γεωγραφική εγγύτητα, οι δυνατότητες για επικερδές εμπόριο είναι πολύ μεγάλες, λένε οικονομικοί ειδικοί.Η Αίγυπτος χρησιμεύει ως πύλη στην Αφρικανική αγορά, ειδικά με τη συμφωνία COMESA(Κοινή αγορά νότιας και ανατολικής Αφρικής).
Οι σημαντικές γεωγραφικές τοποθεσίες και των δύο χωρών στοχεύουν να κάνουν την Τουρκία ως την ‘πύλη” της Αιγύπτου για εξαγωγές προϊόντων στην Κεντρική Ασία,( ιδιαίτερα στις Τουρκόφωνες χώρες και στα Βαλκάνια). Αντίθετα, η Αίγυπτος λειτουργεί ως πύλη στην Αφρικανική αγορά, ειδικά με τη συμφωνία COMESA και τις τελωνειακές απαλλαγές ως και άλλα οφέλη που προσφέρει. Η Τουρκία επιδιώκει να επεκτείνει την προώθηση προϊόντων στην Αίγυπτο, αξιοποιώντας τις συμφωνίες της Αιγύπτου με Αφρικανικές χώρες.(Έχουν ήδη γίνει προκαταρκτικές συμφωνίες τα τελευταία τρία χρόνια προσέγγισης, όπως μια βιομηχανική ζώνη στη Mάρσα Mατρούχ και μια άλλη στη Διώρυγα του Σουέζ.)
Οι εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο
Παρά τη σημαντική εμπορική έκρηξη και το γεγονός ότι η Αίγυπτος έχει γίνει ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Τουρκίας στην Αφρική, το πρωταρχικό κίνητρο για την Τουρκία να αναπτύξει σχέσεις είναι τα συμφέροντά της για την οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Τουρκία επιδιώκει να υπογράψει μια συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων συνόρων με την Αίγυπτο στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά η Αίγυπτος είναι επιφυλακτική να αποξενώσει τους συμμάχους της στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς θα θεωρούνταν ότι συναινεί στις Τουρκικές διεκδικήσεις για τα θαλάσσια σύνορά της. Ένας από τους στόχους της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο είναι να διασφαλίσει ότι η “αντιπαράθεση ‘ με την Ελλάδα θα παραμείνει διμερής και δεν θα μετατραπεί σε ευρύτερη περιφερειακή ,όπως φαίνεται με τη συμμαχία μεταξύ Αιγύπτου, Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ στο Φόρουμ για το φυσικό αέριο της Ανατολικής Μεσογείου.(που αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης γεωπολιτικής συμμαχίας).
Η Τουρκία έχει υπογράψει συμφωνίες θαλάσσιας οριοθέτησης με τη Λιβύη (μέσω του προβληματικού μνημονίου) και η υπογραφή παρόμοιας συμφωνίας με την Αίγυπτο θα ενίσχυε τη θέση της στην Ανατολική Μεσόγειο. Ωστόσο, ακόμη και αν η Αίγυπτος υπογράψει οποιαδήποτε συμφωνία με την Τουρκία, δεν θα συμφωνήσει στο να έρχεται σε αντίθεση με τη αναβαθμισμένη διμερή συνεργασία της με την Ελλάδα.
Στη Λιβύη η Αίγυπτος και η Τουρκία βρίσκονται σε διαμάχη λόγω της στρατιωτικής παρουσίας της τελευταίας στη δυτική Λιβύη και της υποστήριξης στη διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης στην Τρίπολη, ενώ η Αίγυπτος υποστήριζε το μεγαλύτερο μέρος της τελευταίας δεκαετίας την αντίπαλη κυβέρνηση στα ανατολικά. Η Αίγυπτος θεωρεί απαράδεκτη οποιαδήποτε ξένη στρατιωτική παρουσία σε γειτονικές χώρες, αλλά η Τουρκία έχει παρουσία στη Τριπολιτάνα και είναι απίθανο να την αποσύρει Πάντως οποιαδήποτε μορφή συνεννόησης που τερματίζει τον εμφύλιο πόλεμο και τη διαίρεση στη Λιβύη είναι ευπρόσδεκτη και για τις δυο χώρες , ενώ η Τουρκία, έχει βελτιώσει τις σχέσεις της με τον πολέμαρχο Χαφτάρ.
Ο Φιντάν στη Βόρεια Μακεδονία.
Επίσημη επίσκεψη στη Βόρεια Μακεδονία πραγματοποίησε χθες ο υπεξ της Τουρκίας Χακάν Φιντάν, Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του, ο Φιντάν συζήτησε τις διμερείς σχέσεις καθώς και τις τρέχουσες περιφερειακές και διεθνείς εξελίξεις με αξιωματούχους της Βαλκανικής χώρας. Ο Φιντάν συνάντησε συναντήσει επίσης την Τουρκική κοινότητα(περίπου 78.000 άνθρωποι που ζούνε κυρίως στη Πλάσνιτσα και στη Τσένταρ Ζούπα) ως και εκπροσώπους επιχειρήσεων στη χώρα. Η Τουρκία κατέχει σημαντική θέση στις εξωτερικές σχέσεις της Βόρειας Μακεδονίας, καθώς είναι το πρώτο κράτος που αναγνώρισε τη Βόρεια Μακεδονία και διόρισε πρεσβευτή στα Σκόπια. Κατατάσσεται επί του παρόντος ως ο έβδομος μεγαλύτερος ξένος επενδυτής στη Βόρεια Μακεδονία.
