Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Στον απόηχο της Ουκρανικής προέλασης στην περιοχή Κουρσκ της Ρωσίας, η Μόσχα προσπάθησε να αξιοποιήσει τους φόβους για την πυρηνική ασφάλεια διαδίδοντας αβάσιμους και απαράδεκτους ισχυρισμούς ότι ο πυρηνικός σταθμός του Κουρσκ/Κουρτσάτοφ κινδυνεύει να δεχθεί επίθεση από την Ουκρανία. Η πρόσφατη Ουκρανική εισβολή στη ρωσική περιφέρεια Κουρσκ έχει εγείρει ανησυχίες σχετικά με τους πιθανούς κινδύνους για τον πυρηνικό σταθμό ηλεκτροπαραγωγής του Κουρσκ (KNPP), με τη Ρωσία να προσπαθεί να απεικονίσει το KNPP ότι είναι σε άμεσο κίνδυνο(!) από την Ουκρανική στρατιωτική επίθεση.
Ωστόσο, οι κατηγορίες της Μόσχας ότι η Ουκρανία σχεδιάζει να στοχεύσει το KNPP δεν είχαν καμία βάση. Αντίθετα, η Ρωσική αφήγηση φαίνεται να είναι μια ακόμη προσπάθεια της Μόσχας να αξιοποιήσει την πυρηνική ασφάλεια και τους φόβους ενός πυρηνικού ατυχήματος για πολιτικό επιχειρησιακό κέρδος στον πόλεμό της εναντίον της Ουκρανίας.Υπάρχουν λίγα επιχειρησιακά ή στρατηγικά κίνητρα για την Ουκρανία να απειλήσει την ασφάλεια της πυρηνικής εγκατάστασης
Στις 17 Αυγούστου, η Ρωσική κρατική πυρηνική εταιρεία Rosatom και το Ρωσικό υπουργείο άμυνας κατηγόρησαν την Ουκρανία ότι σχεδίαζε να επιτεθεί τόσο στο KNPP όσο και στον κατεχόμενο από τη Ρωσία πυρηνικό σταθμό Ζαπορίζια (ZNPP) με μια σειρά από απύθμενα ψευδείς ισχυρισμούς . Λίγες ημέρες αργότερα, η Ρωσία ανέφερε ότι βρήκε υπολείμματα drone στο έδαφος του KNPP, τα οποία ο Πούτιν απέδωσε σε απόπειρα Ουκρανικής επίθεσης στο εργοστάσιο(!)Η Ουκρανία, από την πλευρά της, αρνήθηκε ότι σχεδιάζει να στοχεύσει την εγκατάσταση, χαρακτηρίζοντας τους Ρωσικούς ισχυρισμούς ως «παράφρονες» και σημειώνοντας ότι «η Ουκρανία δεν έχει καμία πρόθεση ή ικανότητα να προβεί σε τέτοιες ενέργειες».
Μετά από πρόσκληση του διευθύνοντος συμβούλου της Rosatom, Aλεκσέι Λικάτσεφ και επικαλούμενος τη «σοβαρή κατάσταση»(!), ο γενικός διευθυντής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (ΔΥΑΕ/IAEA) Αργεντινός διπλωμάτης Ραφαέλο Γκρόσι μετέβη στο Κουρσκ.Μετά την επίσκεψή του, ο Γκρόσι τόνισε την ευπάθεια των αντιδραστήρων και προειδοποίησε για πιθανές «εξαιρετικά σοβαρές» συνέπειες σε περίπτωση επίθεσης στο εργοστάσιο. Επιβεβαίωσε ότι του έδειξαν ελάχιστα υπολείμματα drone στο εργοστάσιο, αλλά δεν σχολίασε ποιος μπορεί να ήταν υπεύθυνος.
.Εστιάζοντας τη διεθνή προσοχή στα υποτιθέμενα Ουκρανικά σχέδια για επίθεση στον πυρηνικό σταθμό του Κουρσκ, η Ρωσία ελπίζει να κερδίσει κάποιο ηθικό έδαφος στο θέμα της πυρηνικής ασφάλειας Αυτή δεν είναι μια νέα τακτική για τη Ρωσία. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δυόμισι ετών, η Μόσχα κατηγόρησε επανειλημμένα το Κίεβο ότι απειλεί την ασφάλεια τοZNPP, το οποίο η Ρωσία έχει καταλάβει από την έναρξη της ευρείας κλίμακας εισβολή. Το φθινόπωρο του 2022, η Ρωσία έφτασε στο σημείο να κατηγορήσει το Κίεβο ότι σχεδίαζε να χρησιμοποιήσει μια «βρώμικη βόμβα».( ισχυρισμοί που διερευνήθηκαν από την ΔΥΑΕ και κρίθηκαν ως αβάσιμοι.)
Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικοί λόγοι(σύμφωνα με τον υπογράφοντα) για να δεχτούμε το Κίεβο ότι δεν έχει σχέδια να στοχεύσει το KNPP. Το KNPP βρίσκεται εκτός της εμβέλειας των μη κατευθυνόμενων συστημάτων πυροβολικού που είναι γνωστό ότι χρησιμοποιεί η Ουκρανία στην περιφέρεια Kυρσκ , ενώ το κατευθυνόμενο πυροβολικό είναι απίθανο να χτυπήσει την εγκατάσταση εκτός εάν το εργοστάσιο στοχοποιηθεί ρητά ή οι Ρωσικές δυνάμεις παρέμβουν στην πορεία Ουκρανικών πυρομαχικών με τρόπο που επηρεάζει την τροχιά τους.
Όπως γνωρίζει ο υπογράφων , το KNPP έχει μικρή δυνατότητα παραγωγής ενέργειας για την Ουκρανία και μια επίθεση δεν θα απειλούσε ουσιαστικά τη Ρωσική παραγωγή ενέργειας.Επίσης εκτός της περιφέρειας Kουρσκ οποιαδήποτε απώλεια Ρωσικής παραγωγής ενέργειας από το KNPP θα μπορούσε να αντισταθμιστεί από εναλλακτικές πηγές. Στο μεταξύ, η μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας από το KNPP στην Ουκρανία θα απαιτούσε τη σύνδεση του σταθμού με το Ουκρανικό δίκτυο ( μια δαπανηρή προσπάθεια, με μικρές πιθανότητες επιτυχίας). Οι γραμμές μεταφοράς και οι υποσταθμοί θα ήταν εξαιρετικά ευάλωτοι σε Ρωσική επίθεση.
Άστοχες, απαράδεκτες και ανούσιες οι Ρωσικές καταγγελίες.
Οι προτάσεις ότι η Ουκρανία μπορεί να θέλει να καταλάβει το KNPP για να το χρησιμοποιήσει ως μέρος συναλλαγών σε οποιεσδήποτε μελλοντικές διαπραγματεύσεις με τη Μόσχα (ενδεχομένως σε αντάλλαγμα για το ZNPP ) δεν είναι επίσης πειστικές.
Πρώτο: Δεν είναι σαφές ότι η Ουκρανία μπορεί ή σκοπεύει να χρησιμοποιήσει την εισβολή της στο Κουρσκ ως τρόπο δημιουργίας μόχλευσης για χρήση σε μελλοντικές διαπραγματεύσεις. Κάτι τέτοιο θα απαιτούσε από την Ουκρανία να κρατήσει το έδαφος που έχει καταλάβει για αρκετό καιρό ώστε η Ρωσία να συμφωνήσει σε διαπραγματεύσεις, οι οποίες μπορεί να αποδειχθούν ανυπόστατες . Επιπλέον, για να γίνει το KNPP μέρος συναλλαγών, η Ουκρανία θα πρέπει να επεκτείνει το βάθος της εισβολής της αρκετά σημαντικά, καθώς το εργοστάσιο παραμένει περίπου 40 χιλιόμετρα από την πρώτη γραμμή.
Δεύτερο: Αν το Κίεβο αποφασίσει και καταφέρει να χρησιμοποιήσει την εισβολή του Kursk για να δημιουργήσει θέματα συναλλαγών, το ZNPP θα μπορούσε πιθανώς να ανταλλάσσεται για κάτι διαφορετικό από το KNPP, αποφεύγοντας έτσι τους κινδύνους ασφάλειας. Λαμβάνοντας υπόψη ότι η Ρωσία δεν κατάφερε να συνδέσει το ZNPP στο δικό της δίκτυο και αγωνίζεται να διατηρήσει την ασφαλή λειτουργία της εγκατάστασης ακόμη και σε κατάσταση διακοπής λειτουργίας. Εκτός από την πλήρη κατάληψη της εγκατάστασης, η απειλή της ασφάλειας του KNPP θα ήταν επιχειρησιακά και στρατηγικά αντιπαραγωγική για το Κίεβο.
Τρίτο :Οποιαδήποτε τέτοια επίθεση, αν αποδοθεί στην Ουκρανία, θα οδηγούσε σε έντονη κριτική από την ΔΥΑΕ, τις εθνικές κυβερνήσεις και τους εμπειρογνώμονες πυρηνικής ασφάλειας και θα οδηγούσε στην απώλεια της δημόσιας και πολιτικής υποστήριξης για το Κίεβο. Ουσιαστικά, το Κίεβο μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη μελλοντική προμήθεια στρατιωτικού εξοπλισμού από δυτικούς εταίρους (ή διευρυμένες άδειες χρήσης δυτικών όπλων) αν διαπιστωθεί ότι ενεργεί ανεύθυνα ή παραβιάζει τα όρια του διεθνούς δικαίου επιτιθέμενο σε πυρηνικό εργοστάσιο. Ενώ οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν κρίνει ότι η Ουκρανία έχει το δικαίωμά της να χρησιμοποιήσει ορισμένα όπλα που δωρήθηκαν για πλήγματα στη Ρωσική επικράτεια για να αμυνθεί, η στόχευση πυρηνικού σταθμού θα υπονόμευε κάθε προσπάθεια της Ουκρανίας να υποστηρίξει στους δυτικούς εταίρους ότι χρησιμοποιεί τεχνολογία αξιόπιστα
Τέταρτο :Η πλήρης κατάληψη του πυρηνικού εργοστασίου θα άφηνε την Ουκρανία να αναγκαστεί να διαχειριστεί ένα εξαιρετικά ευάλωτο χώρο υποδομής σε δύσκολες συνθήκες πολέμου. Ακόμη και περιορισμένες επιθέσεις στην εγκατάσταση ή στην υποστηρικτική της υποδομή θα εγκυμονούσαν σημαντικούς κινδύνους εσφαλμένου υπολογισμού και σοβαρού πυρηνικού ατυχήματος. Οι κίνδυνοι που ενέχουν οι πυρηνικές εγκαταστάσεις σε εμπόλεμες ζώνες έχουν ήδη απεικονιστεί με σαφήνεια στο ZNPP και στις άλλες πυρηνικές εγκαταστάσεις της Ουκρανίας. Τα τρωτά σημεία στο KNPP είναι ακόμη μεγαλύτερα λαμβάνοντας υπόψη τη σχεδίαση των αντιδραστήρων RBMK ( αντιδραστήρας τύπου καναλιού υψηλής ισχύος), οι οποίοι έχουν κάποια εγγενή ελαττώματα ασφάλειας και δεν διαθέτουν ενισχυμένες δομές περιορισμού όπως αυτές που υπάρχουν στο ZNPP. Η επίθεση στο εργοστάσιο ή η προσπάθεια να το κρατήσει σε στρατιωτική κατοχή θα ήταν πολύ επικίνδυνη .
Ασφαλώς, το γεγονός ότι το KNPP βρίσκεται κοντά σε στρατιωτική δραστηριότητα και επομένως θα μπορούσε να αντιμετωπίσει απειλές για την ασφαλή λειτουργία του δεν πρέπει να αγνοηθεί. Το εργοστάσιο μπορεί να αντιμετωπίσει άλλους κινδύνους για την ασφαλή λειτουργία του, όπως ζημιά σε ηλεκτρικές γραμμές που παρέχουν εξωτερική ενέργεια στο εργοστάσιο, διακοπή των γραμμών τροφοδοσίας και ζητήματα προσωπικού καθώς το προσωπικό εγκαταλείπει τις μάχες στην περιοχή. Για τον σκοπό αυτό, η ΔΥΑΕ πρέπει να παροτρύνει τη Ρωσία να θέσει όλους τους αντιδραστήρες του KNPP σε ψυχρή διακοπή λειτουργίας (την ασφαλέστερη επιχειρησιακή κατάσταση για ένα εργοστάσιο κοντά σε στρατιωτική δραστηριότητα). Ένας από τους αντιδραστήρες του KNPP παραμένει πλήρως λειτουργικός, ενώ ένας δεύτερος έχει τεθεί εκτός λειτουργίας μόνο προσωρινά για συντήρηση.
Αν η Ρωσία ανησυχεί πραγματικά για την ασφάλεια του εργοστασίου, υπάρχουν σημαντικά μέτρα που μπορεί να λάβει για να μειώσει τους κινδύνους. Η απειλή της ασφάλειας του πυρηνικού σταθμού του Κουρσκ θα ήταν επιχειρησιακά και στρατηγικά αντιπαραγωγική για το Κίεβο . Στο μεταξύ, η ΔΥΑΕ θα πρέπει να φροντίσει να μην δώσει στη Ρωσία περαιτέρω “πυρομαχικά’ για ένα από τα πιο αποτελεσματικά όπλα της – την παραπληροφόρηση. Η παρουσία της ΔΥΑΕ στο KNPP είναι χρήσιμη Οι ειδικοί της ΔΥΑΕ μπορούν να παρέχουν μια αμερόληπτη και τεχνικά προσανατολισμένη αξιολόγηση της κατάστασης της πυρηνικής ασφάλειας στο εργοστάσιο σε μια κατά τα άλλα εξαιρετικά πολιτικοποιημένη κατάσταση. Αυτή από μόνο του μπορεί να είναι χρήσιμη για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης . Οι απειλές για την ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων σε εμπόλεμες ζώνες πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη.
