Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος- Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Από τη περασμένη Κυριακή έχουμε ένα άλλο τοπίο στην μετά-Άσαντ Συρία. Δεν είναι σαφές (μέχρι σήμερα) αν η πολιτική μετάβαση θα περιλαμβάνει ελεύθερες και δίκαιες εκλογές, αυταρχική διακυβέρνηση ή άλλες τυχόν επιλογές , αλλά οι περισσότεροι αναλυτές εκτιμούν ότι ένα διάδοχο καθεστώς θα κυριαρχείται σε υπολογίσιμο βαθμό από Ισλαμιστές αντάρτες που ανέτρεψαν τον Άσαντ. Η ισχυρή Ισλαμιστική οργάνωση HTS διακηρύσσει μετριοπάθεια και ανεκτικότητα ενώ δείχνει ότι επικεντρώνεται στη Συρία και όχι στην ανάληψη ιδεολογικών και πολιτικών αγώνων στην ευρύτερη περιοχή.(όπως ήταν η Αλ Κάεντα) Οι θέσεις και τα συμφέροντα διαφόρων κρατών καθορίζουν την ευρύτερη στρατηγική τους.
ΗΠΑ :Ο εκπρόσωπος του υπουργείου άμυνας των ΗΠΑ Πάτρικ Ράιντερ δήλωσε ότι «…η αποστολή των 920 ανδρών των ΗΠΑ στην ανατολική Συρία παραμένει αμετάβλητη και επικεντρώνεται στην αποστολή «ήττα- του ISIS».(περιοχή Ντιρ ελ Ζορ) Δεν είναι ξεκάθαρο αν ο Τραμπ, ο οποίος ζήτησε από τις ΗΠΑ να απόσχουν από την ανάμειξη στις εσωτερικές υποθέσεις της Συρίας, θα έβλεπε τη διάλυση του καθεστώτος Άσαντ ως ευκαιρία για να αποσύρει τις δυνάμεις των ΗΠΑ ( μια επιλογή που φέρεται να εξέτασε κατά την πρώτη του διακυβέρνηση.)
Ισραήλ :Ο πρωθυπουργός Νετανιάχου εξέδωσε μια δήλωση αποδίδοντας τα εύσημα στις Ισραηλινές επιχειρήσεις για την επιτάχυνση των γεγονότων που οδήγησαν στην κατάρρευση του Άσαντ, ενώ τόνισε ότι το Ισραήλ θα υπερασπιστεί τα σύνορά του, σε περίπτωση που προκύψει εχθρική διάδοχος κατάσταση. Το Ισραήλ διέταξε τις δυνάμεις του να καταλάβουν θέσεις στα αμφισβητούμενα και κατεχόμενα υψίπεδα του Γκολάν που εγκαταλείφθηκαν από τον Συριακό Αραβικό Στρατό (SAA) καθώς κατέρρευσε η εξουσία του Άσαντ, υποστηρίζοντας ότι κάτι τέτοιο είναι απαραίτητο για τη διατήρηση των βασικών διατάξεων της Συμφωνίας Χωρισμού Δυνάμεων Ισραήλ-Συρίας του 1974.
Αραβικά κράτη .Αντιμετωπίζοντας ευρύτερες ανησυχίες για τη σταθερότητα της Συρίας, μετά τις συναντήσεις στη Ντόχα, οι υπεξ του Κατάρ, της Σαουδικής Αραβίας, της Ιορδανίας, της Αιγύπτου, του Ιράκ, του Κουβέιτ και των Εμιράτων εξέδωσαν δήλωση καλώντας όλα τα μέρη να αναζητήσουν πολιτική λύση στη Συριακή κρίση που οδηγεί στο τέλος των στρατιωτικών επιχειρήσεων και στην προστασία των πολιτών από τις επιπτώσεις αυτής της κρίσης. Συμφώνησαν επίσης στη σημασία της ενίσχυσης των κοινών διεθνών προσπαθειών για την αύξηση της ανθρωπιστικής βοήθειας προς τον Συριακό λαό και τη διασφάλιση της βιώσιμης και απρόσκοπτης πρόσβασης του σε όλες τις πληγείσες περιοχές.
Ρωσία :Η Μόσχα (που είναι στους χαμένους των εξελίξεων στη Συρία ) παρακολουθεί τη κατάσταση με σημαντική ανησυχία. Κατά πάσα πιθανότητα, μια διάδοχος κυβέρνηση δεν θα φιλοξενεί πλέον Ρωσικές αεροπορικές και ναυτικές δυνάμεις στη Συρία, συμπεριλαμβανομένου του βασικού λιμανιού της πόλης Tαρτούς που δίνει στη Μόσχα εύκολη πρόσβαση στη Μεσόγειο. Οι βάσεις στη Συρία διαδραματίζουν ρόλο στις προσπάθειες της Ρωσίας να προβάλει ισχύ όχι μόνο στη Συρία αλλά στην ευρύτερη περιοχή, συμπεριλαμβανομένης της Λιβύης, του Σουδάν και άλλων περιοχών της Αφρικής
Η αδυναμία της Μόσχας να κρατήσει τον Άσαντ στην εξουσία υποδηλώνει ότι η κατανάλωσή της με τον πόλεμο της Ουκρανίας φορολογεί σοβαρά τους πόρους και τις δυνατότητες της Ρωσίας, εγείροντας ερωτήματα σχετικά με τη βιωσιμότητα της συνεχιζόμενης επίθεσης της στην Ουκρανία.Η κατάρρευση του Άσαντ δυνητικά αποδυναμώνει το χέρι του Πούτιν στις συνομιλίες που ο εκλεγμένος πρόεδρος Τραμπ λέει ότι η κυβέρνησή του θα συμμετάσχει για να προσπαθήσει να τερματίσει τη σύγκρουση στην Ουκρανία.
Η περίπτωση της Τουρκίας
Οι πρόσφατες εξελίξεις στη Συρία αντικατοπτρίζουν τη σκόπιμη στρατηγική της Τουρκίας να εκμεταλλευτεί τη μεταβαλλόμενη περιφερειακή δυναμική, ιδιαίτερα μετά την 7η Οκτωβρίου 2023 και τις επιθέσεις της Χαμάς στο νότιο Ισραήλ.Αυτές οι αλλαγές περιλαμβάνουν τη μείωση της επιρροής του Ιράν και των πληρεξουσίων του στον Λίβανο με τη Τουρκία φαίνεται να θεωρεί ευκαιρία να επεκτείνει την επιρροή της στον Συρία.
Η αυξανόμενη επιρροή της Τουρκίας, ιδιαίτερα μέσω της υποστήριξης της σε ισλαμιστές και παρατάξεις που συνδέονται με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, μπορεί να προκαλέσει ανησυχία σε Αραβικά κράτη όπως η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Αίγυπτος και η Ιορδανία. Αυτές οι χώρες, οι οποίες αντιτίθενται ιστορικά στα Ισλαμιστικά κινήματα εντός των συνόρων τους, ενδέχεται να αναζητήσουν μια εναλλακτική λύση στην Τουρκική κυριαρχία.
Ο κατακερματισμός των ανταρτικών ομάδων μπορούν να δώσουν σε αυτές τις χώρες άφθονες ευκαιρίες να εμποδίσουν αυτούς που βλέπουν ως πληρεξούσιους της Τουρκίας. Η νίκη των Ισλαμιστών ανταρτών, που υποστηρίζεται ως επί το πλείστον από την Τουρκία και το Κατάρ υπονόμευε επίσης σημαντικά την επιρροή των βασικών συμμάχων του Άσαντ, δηλαδή της Ρωσίας και του Ιράν, οι οποίοι είχαν παίξει καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση του καθεστώτος του κατά τις κρίσιμες φάσεις της σύγκρουσης παρεμβαίνοντας κατά την περίοδο 2013-2015
Η εμπλοκή των υποστηριζόμενων από την Τουρκία φατριών στην επίθεση που ανέτρεψε τον Άσαντ όχι μόνο αυξάνει την περιφερειακή επιρροή της Τουρκίας σε σχέση με το Ιράν, τη Σαουδική Αραβία και άλλες δυνάμεις, αλλά θα βοηθήσει επίσης την Τουρκία να προστατεύσει τις συνοριακές της περιοχές από Κουρδικές ομάδες που η Άγκυρα θεωρεί τρομοκρατικές οργανώσεις.
Ταυτόχρονα, η Tουρκία ελπίζει για σταθερότητα και μετριοπάθεια στη Συρία που θα ενθάρρυνε πολλούς από τα πολλά εκατομμύρια Σύριους πρόσφυγες που φιλοξενούνται στην Τουρκία να επιστρέψουν στην πατρίδα τους. Η ενισχυμένη περιφερειακή επιρροή της Τουρκίας θα μπορούσε επίσης να ανυψώσει τον ρόλο της χώρας στην παροχή βοήθειας για τη διευθέτηση της .Ο αρχικός στόχος της Τουρκίας ήταν να εδραιώσει την επιρροή της σε περιοχές που αντιλαμβάνεται ως μέρος της ιστορικής σφαίρας επιρροής της, ενώ παράλληλα αποκτούσε μόχλευση στις μελλοντικές περιφερειακές διαπραγματεύσεις.
Η Tουρκία εκτιμά τη νίκη των ανταρτών στη Συρία ως ευκαιρία και ως πρόκληση. Η κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ θα μπορούσε να επιτρέψει στην Άγκυρα να εγκαταστήσει μια Συριακή κυβέρνηση ευθυγραμμισμένη με τα συμφέροντά της. Ωστόσο, μια σύγκρουση μεταξύ των διαφορετικών ανταρτικών δυνάμεων που έχουν λίγα κοινά (εκτός από την εχθρότητα προς το Ασαντικό καθεστώς )μπορεί να δημιουργήσει μια παρατεταμένη σύγκρουση που κινδυνεύει να επιδεινώσει τον κατακερματισμό της Συρίας, με εκτεταμένες συνέπειες για την περιφερειακή σταθερότητα και την εσωτερική ασφάλεια της Τουρκίας.
Αυτή η ασταθής κατάσταση υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη για μια συνολική πολιτική και χωρίς αποκλεισμούς μετάβαση. Χωρίς μία τέτοια , οι διαιρέσεις της Συρίας -που έχουν τις ρίζες τους σε εθνοτικές, σεχταριστικές και ιδεολογικές βάσεις θέτουν σημαντικούς κινδύνους όχι μόνο για τη Συρία αλλά και για την ευρύτερη περιοχή, απειλώντας να ενισχύσουν την αστάθεια και να θέσουν σε κίνδυνο την ασφάλεια των γειτονικών χωρών.
