.Δρ Αθανάσιος Ε.Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
ΠΡΩΤΟ
Προτού ο Τζο Μπάιντεν αποχωρήσει από τα καθήκοντά του στις 20 Ιανουαρίου, μια από τις τελικές του αποφάσεις θα μπορούσε να είναι να ορίσει την Ουκρανία ως “Μεγάλο Σύμμαχο εκτός ΝΑΤΟ (MNNA)” όπως έχει γίνει τα τελευταία χρόνια από προέδρους των ΗΠΑ με αρκετά κράτη από διάφορες ηπείρους. Μία τέτοια κίνηση θα απέφερε μακροπρόθεσμα οφέλη για την Ευρωπαϊκή ασφάλεια η επιλογή του Κιέβου δεν θα αποτελέσει αναγκαστικά εμπόδιο για την τελική ένταξη της Ουκρανίας στην Ατλαντική συμμαχία. Ο Μπάιντεν θα πρέπει να ενημερώσει το Κογκρέσο 30 ημέρες πριν από τη χορήγηση του καθεστώτος, και να παραχωρήσει αυτό το καθεστώς, θα χρειαστεί να ενημερώσει το Κογκρέσο μέχρι τα μέσα Δεκεμβρίου.
Αν εγκριθεί η κίνηση θα προσθέσει την Ουκρανία σε μια λίστα 19 χωρών, συμπεριλαμβανομένων της Αυστραλίας, της Βραζιλίας, του Ισραήλ ,του Κατάρ και της Ιαπωνίας, και θα έχει μια σειρά από θετικές συνέπειες. Το Κίεβο θα πληρούσε τις προϋποθέσεις για την υψηλότερη δυνατή προτεραιότητα για την παραλαβή επιπρόσθετου αμυντικού εξοπλισμού των ΗΠΑ σε μειωμένες τιμές. Το κόστος του πλεονάζοντος στρατιωτικού και πολιτικού εξοπλισμού που πωλείται στο πλαίσιο του προγράμματος κυμαίνεται από 5% έως 50% της αρχικής αξίας. Θα είναι επίσης σε θέση να συμμετέχει σε κοινή επιστημονική έρευνα, η οποία είναι εξαιρετικά σημαντική για την ανάπτυξη της αμυντικής βιομηχανίας της Ουκρανίας.
.Οι κρατικές επιχειρήσεις, κυρίως εκείνες που βρίσκονται υπό την ομπρέλα της Ukroboronprom, θα μπορούν να συνεργαστούν μαζί με ιδιωτικές εταιρείες και κατασκευαστές των ΗΠΑ για τη βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων τους και τη κατασκευή νέων όπλων. Το κρίσιμο είναι ότι η Ουκρανία θα αποκτούσε το δικαίωμα να αποθηκεύει Αμερικανικό στρατιωτικό και πολιτικό εξοπλισμό στο έδαφός της. Ενώ το Κίεβο δεν θα μπορούσε να το χρησιμοποιήσει αμέσως, ο πρόεδρος θα μπορούσε να μεταφέρει εξοπλισμό για προσωρινή χρήση ή να τον πουλήσει μετά από ενδεχόμενη κατάπαυση του πυρός. Ως αποτέλεσμα, σε περίπτωση νέας σύγκρουσης μεταξύ Μόσχας και Κιέβου, η μεταφορά όπλων θα απαιτούσε μόνο την υπογραφή του προέδρου των ΗΠΑ και ορισμένες άλλες απλές νομικές απαιτήσεις, χωρίς την ανάγκη χρονοβόρων διαδικσιών υλικοτεχνικής υποστήριξης.
Ως MNNA, η Ουκρανία θα μπορούσε επίσης να αγοράσει πυρομαχικά υψηλής τεχνολογίας που περιέχουν απεμπλουτισμένο ουράνιο, τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εναντίον Ρωσικών τεθωρακισμένων οχημάτων και αρμάτων μάχης. Το Κίεβο θα είναι σε θέση να υπογράφει κοινές συμφωνίες εκπαίδευσης σε διμερή ή πολυμερή βάση, οι οποίες θα μπορούσαν να αυξήσουν σημαντικά τη μαχητική ικανότητα των δυνάμεών του και να επιδείξουν τη συνεχή υποστήριξη των ΗΠΑ.Αν η Ουκρανία χαρακτηριστεί ως καθεστώς MNNA, οι εταιρείες της θα μπορούν να ανταγωνίζονται για συμβόλαια συντήρησης και επισκευής στρατιωτικού εξοπλισμού των ΗΠΑ, αποκτώντας εμπειρία, η οποία θα ήταν χρήσιμη για τον τρέχοντα πόλεμο και οποιαδήποτε μελλοντική σύγκρουση με τη Ρωσία.
Η ευκαιρία συμμετοχής στην ανάπτυξη εξοπλισμού ανίχνευσης εκρηκτικών με τις ΗΠΑ θα συμβάλει στη μείωση των απωλειών στην πρώτη γραμμή, στις περιοχές ναρκοπεδίων μετά τη σύγκρουση και στην πρόληψη τρομοκρατικών επιθέσεων. Ένα μειονέκτημα για το Κίεβο είναι ότι ο εκλεγμένος πρόεδρος Τραμπ θα μπορούσε να αφαιρέσει την Ουκρανία από τη λίστα των κρατών του MNNA μέσω εκτελεστικού διατάγματος. Ενώ δεσμεύτηκε να τερματίσει τη σύγκρουση αμέσως, δεν παρείχε ένα σαφές όραμα για το πώς σχεδιάζει να επιτύχει αυτόν τον στόχο.
Ακόμα κι έτσι, το MNNA μπορεί να είναι ένα βολικό εργαλείο για τον Τραμπ για να συνεχίσει να υποστηρίζει την Ουκρανία ενώ την κάνει να πληρώνει για τις στρατιωτικές της προμήθειες, ειδικά αν το Κογκρέσο συνεχίσει να παρέχει οικονομική βοήθεια στο Κίεβο και η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) αναλάβει μεγαλύτερο μερίδιο στη χρηματοδότηση του στρατού της Ουκρανίας . Και τα οφέλη θα έρρεαν αμφίδρομα. Η συνεργασία στην παραγωγή και την έρευνα στον τομέα της άμυνας – βασιζόμενη στην εμπειρία του θερμού πολέμου της Ουκρανίας – θα μπορούσε επίσης να είναι εξαιρετικά επωφελής για τους κατασκευαστές των ΗΠΑ.
Ωστόσο, με τις προοπτικές ένταξης στο ΝΑΤΟ να φαίνονται πολύ δύσκολες για την Ουκρανία, θα χρειαστεί κάτι που θα υπερβαίνει το τρέχον επίπεδο συνεργασίας. Ο χαρακτηρισμός του Κιέβου ως “Μεγάλου Συμμάχου εκτός του ΝΑΤΟ “δεν θα ήταν απλώς μια συμβολική κίνηση, αλλά θα έθετε τα θεμέλια για τις εγγυήσεις ασφαλείας που χρειάζεται απεγνωσμένα η Ουκρανία. Υπάρχει ακόμη και μια καλή πιθανότητα το καθεστώς MNNA να ενισχύσει την Ουκρανία αρκετά ώστε να αποτρέψει τη Ρωσία από το να εξαπολύσει άλλη μία επίθεση.
ΔΕΥΤΕΡΟ
Μία δεύτερη ενέργεια που θα μπορούσε να προωθήσει η απερχόμενη Αμερικανική προεδρία είναι η περαιτέρω ενίσχυση της πολυδιάστατης αεράμυνας ως και αντιπυραυλικής στο φως των ιδιαίτερα προκλητικών πτήσεων των Ρωσικών αεροσκαφών στη Βόρεια Ευρώπη., ενώ οι ΗΠΑ θα μπορούσαν πολύπλευρα να συνδράμουν.
Μετά την ευρείας κλίμακας εισβολή της Ρωσίας, οι συνέπειες του πολέμου της έχουν εξαπλωθεί πέρα από την Ουκρανία σε πολλές περιπτώσεις, με επιθετικά drones και πυραύλους να περνούν πάνω από χώρες του ΝΑΤΟ σε εννέα επιβεβαιωμένα περιστατικά. Μη επανδρωμένα αεροσκάφη ή συντρίμμια έχουν πέσει σε Ρουμανικό έδαφος και Ρωσικοί βαλλιστικοί πύραυλοι έχουν παραβιάσει τον Πολωνικό εναέριο χώρο. Σε απάντηση, η Πολωνία είπε ότι μπορεί να καταρρίψει Ρωσικούς πυραύλους πάνω από την Ουκρανία, αν κατευθυνθούν προς το έδαφός της, ενώ η Ρουμανία τροποποίησε τη νομοθεσία για να της επιτρέπει την καταστροφή αεροσκαφών που παραβιάζουν τον εναέριο χώρο της.
Σε άλλο περιστατικό, ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος Shahed, σχεδιασμένο από το Ιράν, πέταξε στη Λετονία και συνετρίβη στον δήμο Ρέζεκνε. Η Λετονία δεν συνορεύει με την Ουκρανία, ούτε βρίσκεται σε απευθείας πτήση προς την Ουκρανία από τη Ρωσία. ενώ το μη επανδρωμένο αεροσκάφος είχε διασχίσει ολόκληρη τη Λευκορωσία. Έκτοτε, η Λετονία έχει ενισχύσει την αεράμυνα κατά μήκος των ανατολικών συνόρων της και κάλεσε τους συμμάχους να αναλάβουν περισσότερη δράση για την υπεράσπιση του εναέριου χώρου του ΝΑΤΟ.
Η περιοχή που απειλείται από όπλα που προορίζονται για την Ουκρανία αυξάνεται, σύμφωνα με τη Ανώτατη Συμμαχική Αεροπορική Διοίκηση του ΝΑΤΟ στο Ράμσταιν της Γερμανίας.. Παρά την αύξηση του αριθμού τέτοιων περιστατικών, όλα μέχρι στιγμής έχουν αποδοθεί σε δυσλειτουργίες ή ατυχήματα και μπορεί να μην είχαν εσκεμμένα στόχο τα μέλη του ΝΑΤΟ. Ακόμα κι έτσι, οι χώρες της ανατολικής πλευράς του ΝΑΤΟ παίρνουν την απειλή στα σοβαρά και ενισχύουν την άμυνά τους. Ένα ενοποιητικό χαρακτηριστικό των περιστατικών μέχρι στιγμής ήταν η δυσκολία στον εντοπισμό και την παρακολούθηση τους πριν από την κινητοποίηση της αεράμυνας για την καταστροφή drones ή πυραύλων που περνούν στο έδαφος του ΝΑΤΟ.
Υπάρχει ανεπαρκής ανίχνευση αντικειμένων χαμηλού και αργού πετάγματος, μια κρίσιμη ικανότητα που απαιτείται για την αντιμετώπιση επιθετικών drones τύπου Shahed. Το ΝΑΤΟ πρέπει να αντλήσει διδάγματα από τη χρήση από την Ουκρανία ενός πολυεπίπεδου και πολυφασματικού δικτύου αισθητήρων. Όλες οι πτυχές της επιτήρησης και της απόκρισης πρέπει να συνεργάζονται διαδοχικά για την άμυνα έναντι τέτοιων απειλών. Αλλά συχνά υπάρχουν εμπόδια ή ελλείψεις στην καλή λειτουργία των δικτύων αεράμυνας της συμμαχίας. Για παράδειγμα, τα κράτη της Βαλτικής δεν διαθέτουν συστήματα αεράμυνας μέσου βεληνεκούς (MRAD) και δεν αναμένεται να τα έχουν μέχρι το 2026. Αυτή η αγορά αποτελεί μέρος της Γερμανικής πρωτοβουλίας Sky Shield που ξεκίνησε το 2022 και στοχεύει να επενδύσει ουσιαστικά σε αυτόν τον κρίσιμο τομέα. Αυτή τη στιγμή διαθέτει 22 μέλη τόσο από κράτη της ΕΕ όσο και από χώρες εκτός ΕΕ και όλα έχουν δεσμευτεί να αυξήσουν την παραγωγή εγχώριων συστημάτων αεράμυνας. Ωστόσο, αυτή η πρωτοβουλία βρίσκεται στις πρώτες μέρες της και θα χρειαστούν μερικά χρόνια για να έχει σημαντικό αντίκτυπο.
Άλλοι σύμμαχοι έχουν ενισχύσει τις δυνατότητές τους στην περιοχή, αλλά όχι αρκετά για να προστατεύσουν πλήρως τους ουρανούς του ΝΑΤΟ. Εκτός από την ανάπτυξη περισσότερων συστημάτων αεράμυνας, η συμμαχία πρέπει να επιτύχει μεγαλύτερη ολοκλήρωση και διαλειτουργικότητα και να ενσωματώσει συστήματα αντι-μη επανδρωμένων αεροσκαφών κατώτερης βαθμίδας (C-UAS). Πρόσθετες δυνατότητες εναέριας και αντιπυραυλικής άμυνας, όπως αισθητήρες επιτήρησης, ανίχνευσης και παρακολούθησης, πρέπει να συνδυαστούν με ενσωματωμένα δίκτυα C2 και στόχευσης σε περιφερειακό/θεατρικό επίπεδο.
Η Μόσχα θα αρνείται πάντα την ευθύνη για παραβιάσεις του συμμαχικού εναέριου χώρου.Τέτοιες παραβιάσεις δοκιμάζουν τις δυνατότητες και τη λήψη αποφάσεων της Ολοκληρωμένης Αεροπορικής και Πυραυλικής Άμυνας (IAMD) του ΝΑΤΟ και μπορεί να ενθαρρύνουν το Κρεμλίνο να πιστέψει ότι θα συναντούσε μικρή ή καθόλου αντίσταση αν συνεχίσουν. Οι εισβολές αποτελούν επίσης πραγματική στρατιωτική απειλή αν η Ρωσία τις χρησιμοποιήσει για να εντοπίσει τις θέσεις της αεράμυνας του ΝΑΤΟ προγραμματίζοντας σκόπιμα «λανθασμένες» πτήσεις στον συμμαχικό εναέριο χώρο.
Η Ουάσιγκτον και οι σύμμαχοί της θα πρέπει να υποθέσουν ότι αυτά τα περιστατικά είναι σκόπιμα και αντιπροσωπεύουν μια δοκιμή του ΝΑΤΟ IAMD και να επιδιώξουν να βελτιώσουν την απάντηση της συμμαχίας. Η Μόσχα πάντα προσπαθούσε να αμφισβητήσει και να διαταράξει τη συμμαχική αποφασιστικότητα με όλα τα εργαλεία που είχε στη διάθεσή της, και αυτό πιθανότατα δεν διαφέρει.
Οι δυσκολίες της συμμαχίας στην έγκαιρη απάντηση στις εισβολές υποδηλώνουν έλλειμμα στην ικανότητα του ΝΑΤΟ να αμυνθεί έναντι μιας πλήρους κλίμακας Ρωσικής αεροπορικής και πυραυλικής επίθεσης, συμπεριλαμβανομένων όπλων επιφανείας, θαλάσσης και αέρος, όπως έχει παρατηρηθεί επανειλημμένα στην Ουκρανία.
Μια επίθεση θα μπορούσε να είναι πολύ μεγαλύτερη σε εύρος και μέγεθος από αυτή του Ιράν εναντίον του Ισραήλ και, αν η Ρωσία εκτελούσε μια αεροπορική και πυραυλική επίθεση 360 μοιρών εναντίον της συμμαχίας, οι σύμμαχοι θα είχαν μεγάλη δυσκολία να αμυνθούν χωρίς σημαντική προειδοποίηση και προετοιμασία. Το ΝΑΤΟ έχει σημειώσει την ανάγκη ενίσχυσης των δυνατοτήτων της IAMD, όπως φαίνεται στις δεσμεύσεις της Συνόδου Κορυφής της Ουάσιγκτον το 2024 για ενίσχυση της σχετικής παραγωγής και δημιουργία ενός εκ περιτροπής μοντέλου για την αεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα, αλλά αυτά τα σχέδια δεν έχουν ακόμη εφαρμοστεί.
Για την άμυνα έναντι μιας σημαντικής ρωσικής επίθεσης, οι αμερικανικές και ευρωπαϊκές δυνατότητες και η υποστήριξη θα πρέπει να προβλεφθούν για την προστασία των προτεραιοτήτων του ΝΑΤΟ. Αυτό θα απαιτούσε μια μετατόπιση της εστίασης από μια νοοτροπία απάντησης σε μια νοοτροπία πρόληψης/αποτροπής, σύμφωνα με τη Στρατηγική Αντίληψη του ΝΑΤΟ για το 2022. Οι ΗΠΑ θα πρέπει να εφαρμόσουν τα διδάγματα που αντλήθηκαν από την υπεράσπιση του Ισραήλ από τις Ιρανικές αεροπορικές και πυραυλικές επιθέσεις σε μια παρόμοια Ρωσική απειλή κατά των Ευρωπαίων συμμάχων. Για παράδειγμα, οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να προσφερθούν να διαθέσουν τα ναυτικά τους μέσα με δυνατότητες αεροπορικής και πυραυλικής άμυνας στο ΝΑΤΟ IAMD (επιπλέον της αποστολής βαλλιστικών πυραύλων ).
Η Ουάσιγκτον θα μπορούσε επίσης να αυξήσει τα επίγεια συστήματα εναέριας και αντιπυραυλικής άμυνας στο περιοχή μέσω εκ περιτροπής αναπτύξεων ή προ-τοποθετημένων αποθεμάτων. Μια αυξημένη μόνιμη παρουσία θα πρόσφερε το πλεονέκτημα της εξοικονόμησης χρόνου, ζωών και πολύτιμων πόρων αν η κατάσταση επιδεινωθεί. Η ενσωμάτωση συμμαχικών συστημάτων αεράμυνας και αντιπυραυλικής άμυνας είναι εξίσου κρίσιμη. Οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ χρειάζονται την ικανότητα να μοιράζονται την ευαισθητοποίηση, να αποφασίζουν για ολοκληρωμένες απαντήσεις σε όλα τα έθνη και να αλληλοεπιδρούν ή να συμμετέχουν εξ αποστάσεως μοιράζοντας δεδομένα στόχων και καθοδήγησης. Αυτός είναι ένας τομέας όπου η Ουάσιγκτον μπορεί να ηγηθεί και να βελτιώσει το ΝΑΤΟ IAMD πριν από κρίση ή σύγκρουση. Μεσοπρόθεσμα έως μακροπρόθεσμα, οι ΗΠΑ θα επωφεληθούν από μια μόνιμη αύξηση των δυνατοτήτων του ΝΑΤΟ IAMD, καθώς θα αποτρέψει περαιτέρω τη Ρωσία, μειώνοντας τις πιθανότητες κλιμάκωσης και πιθανής σύγκρουσης.
