Δρ
Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Η κατάσταση στη σφοδρή Ουκρανορωσική πολεμική αντιπαράθεση ε΄ναι ρευστή , ενώ με αμείωτη ένταση συνεχίζονται ο πολεμικές επχειρήσεις. Όμως ορIσμένα ερωτήματα απαιτούN ανάλυση και απαντήσεIς.
Πρώτη : Ποιες είναι οι προοπτικές ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ;
Βραχυπρόθεσμα, οι προοπτικές ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ είναι ελάχιστες . Ωστόσο, η πορεία της Ουκρανίας προς την ένταξη στο ΝΑΤΟ – ένας στόχος που κατοχυρώνεται στο σύνταγμα του Κιέβου – είναι κεντρικής σημασίας τόσο για την Ουκρανία όσο και για τη μελλοντική ασφάλεια του ΝΑΤΟ και δεν θα πρέπει να τερματιστεί ως μέρος των συνεχιζόμενων αλλά αναποτελεσματικών προσπαθειών της κυβέρνησης Τραμπ να τερματίσει τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας.
Η Ουκρανία είναι επίσημα υποψήφια χώρα για ένταξη στο ΝΑΤΟ, μαζί με τη Γεωργία και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Στη σύνοδο κορυφής της Ουάσιγκτον το 2024, οι σύμμαχοι επιβεβαίωσαν εκ νέου ότι το μέλλον της Ουκρανίας είναι στο ΝΑΤΟ, ότι η πορεία της προς την ένταξη είναι μη αναστρέψιμη και ότι οι σύμμαχοι θα απευθύνουν πρόσκληση στην Ουκρανία να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ όταν συμφωνήσουν να το πράξουν και πληρούνται οι απαραίτητες προϋποθέσεις.
Οι αποφάσεις για τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ καθοδηγούνται από την πολιτική ανοιχτών θυρών της Συμμαχίας η οποία βασίζεται στο Άρθρο 10 της ιδρυτικής Βορειοατλαντικής Συνθήκης του 1949 το οποίο ορίζει ότι οι σύμμαχοι μπορούν, με ομόφωνη συμφωνία, «να προσκαλέσουν οποιοδήποτε άλλο ευρωπαϊκό κράτος που είναι σε θέση να προωθήσει τις αρχές της παρούσας Συνθήκης και να συμβάλει στην ασφάλεια της περιοχής του Βορείου Ατλαντικού να προσχωρήσει στην παρούσα Συνθήκη».
Ενώ οι βραχυπρόθεσμες προοπτικές της Ουκρανίας για ένταξη στο ΝΑΤΟ είναι περιορισμένες, είναι θεμελιώδες για την ισχύ της ιδρυτικής συνθήκης της Συμμαχίας, καθώς και για την αρχή της αυτοδιάθεσης που κατοχυρώνεται στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), η απόφαση αυτή να παραμείνει μεταξύ της Ουκρανίας και των συμμάχων του ΝΑΤΟ. Αν ο Πούτιν μπορεί να καθορίσει τις ρυθμίσεις ασφαλείας της Ουκρανίας, τότε η Ουκρανία έχει χάσει ένα ουσιαστικό στοιχείο της κυριαρχίας και της δημοκρατίας της, και οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί τους έχουν διαπραγματευτεί μια κεντρική αρχή της διεθνούς τάξης μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Δεύτερη : Ποιες είναι οι προοπτικές για την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ;
Οι προοπτικές της Ουκρανίας για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) παραμένουν ισχυρές, αλλά ο δρόμος είναι μακρύς και γεμάτος εμπόδια. Τα καλά νέα: Η Ουκρανία έχει σημειώσει πραγματική πρόοδο στις μεταρρυθμίσεις της και στην ευθυγράμμισή της με τα πρότυπα της ΕΕ από το 2022, ακόμη και εν μέσω πολέμου. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε μια ακόμη δόση βοήθειας στις 21 Αυγούστου, αφού κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Ουκρανία είχε ικανοποιήσει πάνω από δώδεκα δείκτες μεταρρυθμίσεων.
Η υποστήριξη για την ένταξη της Ουκρανίας παραμένει ισχυρή τόσο στην Ουκρανία όσο και σε ολόκληρο το μπλοκ, υποστηρίζοντας την απαραίτητη πολιτική βούληση για διατήρηση της πίεσης. Υπάρχουν όμως πραγματικά εμπόδια. Η προσπάθεια της ουκρανικής κυβέρνησης να υποτάξει τους φορείς ελέγχου της διαφθοράς του Κιέβου προτού τελικά αναγκαστεί να αντιστρέψει την πορεία της εν μέσω μαζικής αντίθεσης τόσο από τον ίδιο της τον λαό όσο και από την ΕΕ, αποτελεί μάθημα ότι οι μεταρρυθμίσεις της Ουκρανίας δεν είναι ούτε γραμμικές ούτε μόνιμες. Θα απαιτήσουν συνεχή επαγρύπνηση και πολιτική πίεση για να διασφαλιστεί ότι η χώρα θα παραμείνει σε καλό δρόμο.
Πέρα από την Ουκρανία, η διαδικασία ένταξης παρέχει άφθονες ευκαιρίες σε πολιτικούς παράγοντες που θα την εμποδίσουν να σταματήσει την πρόοδο της Ουκρανίας, κάτι που ήδη κάνει η Ουγγαρία, αφήνοντας τη χώρα σε αδιέξοδο. Εδώ, η πρόσφατη παρέμβαση του Τραμπ που αντιμετώπισε τον Όρμπαν σχετικά με την αντίθεσή του στην πορεία του Κιέβου προς την ένταξη θα είναι ένας ενδιαφέρον χώρος για παρακολούθηση.
Αναμένονται τα πραγματικά δύσκολα ερωτήματα σχετικά με το τι θα σημαίνει η τελική ένταξη της Ουκρανίας για ορισμένες από τις θεμελιώδεις πολιτικές της ένωσης. Από την ενιαία αγορά και την ήδη πολύπλοκη λήψη αποφάσεων μεταξύ είκοσι επτά κρατών μελών έως τα μυριάδες συστήματα γεωργικών επιδοτήσεων και περιφερειακών ταμείων, η είσοδος μιας χώρας του μεγέθους και της οικονομικής δομής της Ουκρανίας θα είχε ευρείες επιπτώσεις.
Η πραγματική πρόκληση θα είναι η διατήρηση της πολιτικής βούλησης στην Ουκρανία και σε όλη την Ευρώπη για τη συνέχιση των απαραίτητων τεχνοκρατικών μεταρρυθμίσεων και τη διατήρηση της πίεσης σε χώρες όπως η Ουγγαρία και άλλες για να φέρουν την Ουκρανία πιο κοντά στην ένταξη στο μπλοκ. Ταυτόχρονα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν πρέπει να ξεχνούν την ευκαιρία που θα μπορούσε να προσφέρει η ένταξη της Ουκρανίας σε μια ένωση που μαστίζεται από έλλειψη οικονομικού δυναμισμού, καινοτομίας και τεχνολογικής ηγεσίας. Σε όλα αυτά τα μέτωπα και ακόμη περισσότερα, το δοκιμασμένο σε μάχες υποψήφιο μέλος στην ανατολική πλευρά της θα μπορούσε να προσφέρει μια πολύ αναγκαία ώθηση στην ΕΕ.
Τρίτη :Ποιες είναι οι πιθανές ελλείψεις μιας εγγύησης ασφάλειας για την Ουκρανία;
Το καλύτερο σενάριο για τη Ρωσία θα ήταν να επιτρέψει στις Ηνωμένες Πολιτείες και τους Ευρωπαίους εταίρους τους να προσφέρουν εγγυήσεις ασφάλειας στο Κίεβο. Και στη συνέχεια να τις δει να καταρρέουν. Μια θεαματική αποτυχία εκπλήρωσης της δέσμευσης θα αποδείκνυε τον ισχυρισμό του Πούτιν ότι η «συλλογική Δύση» είναι μια χάρτινη τίγρη, ανίκανη να υπερασπιστεί όχι μόνο την Ουκρανία αλλά και τον εαυτό της.
Οι στρατιωτικές εγγυήσεις, ειδικά όταν παρέχονται σε ένα μη σύμμαχο κράτος, πάντα καταλήγουν σε πολιτικές αποφάσεις. Η ίδια αρχή ισχύει και για το Άρθρο 5 της Συνθήκης της Ουάσιγκτον, το οποίο – σε αντίθεση με τη συμβατική σοφία – δεν ορίζει ότι όλα τα μέλη του ΝΑΤΟ θα πρέπει να αντιδρούν αυτόματα σε μια πιθανή επίθεση σε ένα από αυτά. Αντίθετα, αναφέρει ότι κάθε μέλος «θα βοηθήσει το Μέρος ή τα Μέρη που δέχονται την επίθεση λαμβάνοντας αμέσως, ατομικά και σε συνεννόηση με τα άλλα Μέρη, τα μέτρα που κρίνει απαραίτητα, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης ένοπλης βίας».
Σε περίπτωση υποθετικής «μικρής εισβολής» ρωσικών δυνάμεων στη Λιθουανία, την Εσθονία ή την Πολωνία, η αρχική αντίδραση των περισσότερων ηγετών στο Βερολίνο, το Παρίσι και τις Βρυξέλλες δεν θα ήταν να συγκεντρώσουν μια ομάδα στρατηγών και να εξετάσουν τις στρατιωτικές επιλογές. Θα ήταν να συμβουλευτούν δημοσκόπους.
Από την άποψη τόσο της Ουκρανίας όσο και των συμμάχων του ΝΑΤΟ, το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να συνεχίσουμε να προμηθεύουμε την Ουκρανία με υπερσύγχρονα όπλα, όπως πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς, να επενδύσουμε στη βιομηχανική της βάση, να άρουμε όλους τους περιορισμούς στις επιθέσεις σε ρωσικό έδαφος και να ανταλλάξουμε όσο το δυνατόν περισσότερες πληροφορίες. Με αυτόν τον τρόπο, οι Ουκρανοί θα μπορούν να φροντίσουν τον εαυτό τους
Τέταρτη: Πόσο προετοιμασμένες είναι οι ευρωπαϊκές χώρες να στείλουν δυνάμεις στο έδαφος στην Ουκρανία;
Η σύντομη απάντηση μου είναι: Αρκετά προετοιμασμένες αλλά όχι εντυπωσιακα. Από τις 31 χώρες του «Συνασπισμού των Προθύμων» (ο οποίος περιλαμβάνει τόσο ευρωπαϊκά έθνη όσο και μη ευρωπαϊκές χώρες όπως ο Καναδάς και η Αυστραλία), μόνο 12 έχουν δεσμευτεί δημόσια να στείλουν στρατεύματα για να επιβάλουν την ειρήνη στην Ουκρανία. Κατ’ ιδίαν, υπάρχουν πολλές χώρες που ενδιαφέρονται, αλλά τα βλέμματα είναι στραμμένα στις μεγαλύτερες και ηγετικές χώρες της Ευρώπης για να δώσουν τον ρυθμό.
Μέχρι στιγμής, ο Κιρ Στάρμερ ήταν ο πιο εύγλωττος σχετικά με την προθυμία του να εγκαταστήσει βρετανικά στρατεύματα στη χώρα. Άλλοι, όπως ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, κινούνται θετικά αλλά με προσοχή. Στο παρελθόν, ο Μακρόν πρότεινε μια μικρή δύναμη «καθησυχασμού», αλλά έκτοτε έχει τονίσει ότι οι κινήσεις «δεν πρέπει να βιαστούν». Οι Γερμανοί είναι εξίσου προσεκτικοί και δεν έχουν ακόμη δεσμευτεί για καμία κίνηση. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι ήταν σκεπτική σχετικά με οποιαδήποτε δύναμη του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία. Η Πολωνία, με τον μεγαλύτερο στρατό της Ευρώπης, έχει ήδη απορρίψει την ιδέα της συνεισφοράς πολωνικών στρατευμάτων για μια δύναμη καθησυχασμού.
Ο δισταγμός πηγάζει από δύο κύριες πηγές: περιορισμένη χωρητικότητα και ένα αβέβαιο αμερικανικό backstop. Ακόμα και οι πιο προοδευτικές χώρες του συνασπισμού έχουν πολύ περιορισμένο αριθμό πλήρως λειτουργικών ταξιαρχιών για την ανάπτυξη και την εναλλαγή δυνάμεων επί του εδάφους. Οποιεσδήποτε διαθέσιμες δυνάμεις πιθανότατα θα αντικαταστήσουν τις τρέχουσες ενισχύσεις στην ανατολική πλευρά του ΝΑΤΟ. Εξίσου σημαντικό είναι ότι οι Ευρωπαίοι θα παραμείνουν αμερόληπτοι ελλείψει ενός αξιόπιστου αμερικανικού backstop για την ανάπτυξη μιας δύναμης ασφαλείας.
Γερμανοί, Βρετανοί, Δανοί και άλλοι δεν φαίνεται να έχουν πειστεί ακόμη ότι εάν οι Ρώσοι αρχίσουν να πυροβολούν, θα υπάρξει αμερικανική υποστήριξη. Αυτή είναι μια εύλογη ανησυχία – μια ανησυχία που πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα για τους Ευρωπαίους ηγέτες. Με περιορισμένες ευρωπαϊκές δυνατότητες και αβέβαιη αμερικανική πολιτική, αυτό που απομένει είναι ένα πρόβλημα συλλογικής δράσης, με πολύ λίγους από τον λεγόμενο Συνασπισμό των Προθύμων στην Ευρώπη να είναι πραγματικά πρόθυμοι να δράσουν.
Για να κλείσει ο κόμπος σε αυτό, οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να κάνουν προσφορές τώρα για να αξιοποιήσουν την επιτυχημένη σύνοδο κορυφής στον Λευκό Οίκο και την υποστήριξη που κέρδισαν από τον Τραμπ για έναν αμερικανικό εφεδρικό ρόλο. Αντί να χάσουν την ορμή στην επεξεργασία κάθε λεπτομέρειας των συγκεκριμένων δυνατοτήτων που απαιτούνται, αυτό στο οποίο οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να επικεντρωθούν τώρα είναι η ανακοίνωση δεσμεύσεων για στρατεύματα, η δημιουργία μαζικών δυνάμεων και όσο το δυνατόν μεγαλύτερης συμμετοχής, ώστε η δύναμη καθησυχασμού να γίνει το πολιτικό εργαλείο που είναι σε αυτό το στάδιο.
Οι δεσμεύσεις για μια σημαντική δύναμη θα μπορούσαν να παγιώσουν τον Τραμπ και να του υπενθυμίσουν τις δικές του υποσχέσεις να ενδυναμώσει τους Ευρωπαίους, και θα βοηθούσαν να τεθεί ο Πούτιν σε δύσκολη θέση σχετικά με το αν πραγματικά θέλει να προχωρήσει στις διαπραγματεύσεις.
Πέμπτη :Πώς βλέπει η Κίνα αυτές τις προσπάθειες;
Η θέση της Κίνας απέναντι στον πόλεμο παραμένει η ίδια: Δεν θέλει να χάσει η Ρωσία και είναι πρόθυμη να υπομείνει σημαντικό – αλλά όχι απεριόριστο – κόστος για την επίτευξη αυτού του σκοπού. Ενώ είναι ευαίσθητο σε πιθανούς κινδύνους που προκύπτουν από μια εξαιρετικά απρόβλεπτη διαδικασία διαπραγμάτευσης, το Πεκίνο βλέπει σε μεγάλο βαθμό αυτές τις συνομιλίες ως μια ευκαιρία να προκαλέσει διχόνοια μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, του ΝΑΤΟ, της Ταϊβάν και άλλων παραγόντων του Ινδο-Ειρηνικού.
Το Πεκίνο όχι μόνο έχει υποστηρίξει ρητορικά τη Μόσχα, αλλά έχει επίσης παράσχει στη ρωσική αμυντική βιομηχανική βάση σημαντική, πιθανώς αποφασιστική, υλική βοήθεια. Το Πεκίνο παρείχε κρίσιμο εξοπλισμό εκσκαφής τάφρων στη Ρωσία ενόψει της αντεπίθεσης της Ουκρανίας το 2022 και συνεχίζει να παρέχει άλλα κρίσιμα είδη διπλής χρήσης, όπως μπαταρίες και καλώδια οπτικών ινών για drones πρώτου προσώπου. Ο Κινέζος υπεξ Wang Yi φέρεται μάλιστα να έχει πει σε Ευρωπαίους αξιωματούχους ότι «η Κίνα δεν μπορεί να αντέξει οικονομικά τη Ρωσία να χάσει τον πόλεμο στην Ουκρανία». Ωστόσο, το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα προετοιμάζεται σιωπηλά αλλά αισθητά για μια Ρωσία μετά τον Πούτιν.
Πέντε πολύ κρίσιμα και καθοριστικά ερωτήματα για το μέλλον της Ουκρανίας και τον πόλεμο.
