Γράφει ο Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος -Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Σε κρίσιμη φάση έχουν περάσει οι Αμερικανό -τουρκικές στρατιωτικές επαφές που βρίσκονται στον 4ο γύρο στην Ουάσιγκτον , και προξενεί μεγάλη αίσθηση σε πολιτικούς , διπλωματικούς και στρατιωτικούς κύκλους, ότι μέχρι σήμερα δεν έχουν δει το φως της δημοσιότητας έστω κάποιες οριακές επιμέρους πτυχές των επαφών αναφορικά με το Τουρκικό αίτημα για την αγορά 40 αεροσκαφών F16 BLOCK 70/72 αλλά και 79 κιτ εκσυχρονισμού υπαρχόντων αεροσκαφών στον Τουρκικό αεροπορικό στόλο.Πραγματικά επικρατεί “ομίχλη” σχετικά με το πως βαίνουν οι στρατιωτικό -τεχνικές επαφές, με τον λαλίστατο για πολλά ζητήματα Χουλουσί Ακάρ να μην κάνει νύξη για τις κρίσιμες επαφές.
Οι συζητήσεις λαμβάνουν χώρα σε μία χρονική περίοδο , που οι εισηγήσεις και τα ψηφίσματα της Βουλής των Αντιπροσώπων είναι αρνητικές επί του αιτήματος της Άγκυρας,ο πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Γερουσίας Μπομπ Μενέντεζ (Δημοκρατικός Νιου Τζέρσι) παραμένει σκληρός απέναντι στις προκλήσεις και συμπεριφορά της Άγκυρας στην περιοχή μας, οι Ρώσοι με μη -επιβεβαιωμένα(και αρκετά αμφιλεγόμενα και υποβολιμαία δημοσιεύματα) κάνουν λόγο για διεύρυνση της Τουρκο-Ρωσικής συμφωνίας για το αντιαεροπορικό/αντιπυραυλικό σύστημα S400 , ενώ εκκρεμεί η περίπτωση της συζήτησης στο Τουρκικό Κοινοβούλιο για την επικύρωση των πρωτοκόλλων ένταξης των δυο Σκανδιναβικών κρατών (Σουηδίας και Φινλανδίας) για είσοδο στο ΝΑΤΟ.
Την ίδια χρονική περίοδο η Τουρκία εμφανίζεται αρκετά ενισχυμένη λόγω του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας, με τον Ερντογάν να συμμετέχει ενεργά στην πρόσφατη τριμερή του Λβιβ της δυτικής Ουκρανίας με τον πρόεδρο Ζελένσκι και τον ΓΓ/ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, να έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στο θέμα της επισιτιστικής κρίσης με την συμφωνία Τουρκίας-Ουκρανίας-ΟΗΕ-Ρωσίας(του περασμένου μήνα) , εξακολουθεί να συνομιλεί με τον αυταρχικό Πούτιν , συμμετέχει στα θέματα που αφορούν την πυρηνική ασφάλεια στο γιγαντιαίο πυρηνικό εργοστασιακό σύμπλεγμα στη Ζαπορίζια επί του Δνείπερου ποταμού ,ενώ ο υπουργός άμυνας Χουλουσί Ακάρ (που τον συνόδευσε στη Λβιβ) , είχε συνάντηση με τον Ουκρανό ομόλογό του Ολεξάντρ Ρεζνίκοφ για διμερή εξοπλιστικά προγράμματα κα. Παράλληλα επέστρεψαν σε κανονικό πλαίσιο οι διπλωματικές σχέσεις Τουρκίας-Ισραήλ μετά από 4χρόνια μη-παρουσίας πρέσβεων σε Άγκυρα και Τελ Αβίβ(και δωδεκάχρονη κρίση) , ενώ συνεχίζονται με αρκετή επιτυχία (αλλά απαιτείται χρόνος) τα “ανοίγματα” της Τουρκίας προς Αρμενία, Αίγυπτο και Σαουδική Αραβία.Απέναντι σε Ελλάδα και Κύπρο -παρά τις συνεχείς αεροπορικές παραβιάσεις και υπερπτήσεις -η Τουρκία προχώρησε σε μία αρκετά “χαλαρή’ τοποθεσία για γεωτρήσεις (ανοικτά του Κόλπου της Αττάλειας) ενώ μέσω των ύπουλων μεταναστευτικό -προσφυγικών ροών , “οπλοποιεί” τις διάφορες ομάδες, ‘ενισχύοντας’ ή”διευκολύνοντας’ με τον τρόπο της, τους διακινητές, κάτι που είδαμε προ ημερών με την Οδύσσεια των 38 ανθρώπων στην αμμονησίδα του Έβρου. Συνεπώς προς το παρόν έχει διαλέξει να ακολουθήσει ένα δρόμο ‘μη-συμβατικών ,μη- γραμμικών προκλήσεων και κινήσεων ” απέναντι στην Αθήνα. Ευρύτερα στην ανατολική Μεσόγειο η κατάσταση παραμένει κρίσιμη , κυρίως στην γνωστή Ισραηλινό -Παλαιστινιακή διένεξη , την χαοτική κατάσταση στη Λιβύη,ενώ προς στιγμή η Τουρκία έχει βάλει στο γύψο την κυοφορούμενη εδώ και 4 μήνες , τέταρτη εισβολή στην βόρεια Συρία για επιχειρήσεις κατά Κούρδων, Ισλαμιστών και λοιπών εχθρών και αντιπάλων της.(προφανώς λόγω των αντιδράσεων των Αμερικανών , Γερμανών αλλά και Ρώσων).Με τους Αμερικανούς και το ΝΑΤΟ (παρά τα ‘κλεισίματα” των ματιών) με τον Πούτιν επί του παρόντος προσπαθεί να “ισορροπεί σε δύο λέμβους”, και είναι άγνωστο μέχρι πότε θα τα καταφέρνει, την στιγμή μάλιστα που είναι μπροστά (σε λιγότερο από δέκα μήνες) σε βουλευτικές και προεδρικές εκλογές. Το προσεχές τετράμηνο είναι πολύ σημαντικό σχετικά με την πολιτική ανάκαμψη του Ερντογάν στο εσωτερικό της χώρας, τις σχέσεις του με την Ουάσιγκτον και Μόσχα , τον ρόλο της χώρας του στη Μαύρη Θάλασσα, καθώς και γενικότερα εν όψει της συνόδου Κορυφής τον προσεχή Νοέμβριο της G20 στο Μπαλί της Ινδονησίας.Πάντως ο Ερντογάν δεν θα σταματήσει να εμφανίζεται ως ‘διαμεσολαβητής” σε περιφερειακά και διεθνή θέματα, και να έχει πάντοτε στο πίσω μέρος του μυαλού του μία αναθεωρητική ατζέντα, που ανά πάσα στιγμή μπορεί να αναπτύξει και ξεδιπλώσει(προς το παρόν διατηρεί ένα πιο προσιτό και ευέλικτο προφίλ) , εμμένοντας σε μία θέση που ο ίδιος εκτιμά ότι η χώρα του βρίσκεται μεταξύ των ισχυρών παραγόντων του πλανήτη με παγκόσμια ισχύ και επιρροή.
Αλλαγές σε ΣΑ/ΟΗΕ για προώθηση και των Τουρκικών συμφερόντων…
Ένας από τους τομείς που έχει ενδυναμώσει πολύ την παρουσία και προβολή του τα τελευταία χρόνια , είναι να συνδράμει μαζί με άλλα υπολογίσιμα κράτη στην αναδιάρθρωση και διεύρυνση των μονίμων κρατών-μελών του ΣΑ/ΟΗΕ επικαλούμενος τις νέες απειλές και κινδύνους, την παγκοσμιοποιημένη μορφή των σύγχρονων διεθνών σχέσεων , ως και την ενίσχυση του κύρους πολλών περιφερειακών δυνάμεων ειδικά στο νότιο τμήμα της γης.
Προς αυτή την κατεύθυνση πρωτοστατεί η Διεύθυνση Επικοινωνιών της Τούρκικής προεδρίας που διοργάνωσε και διοργανώνει πάνελ σε διάφορες πρωτεύουσες σημαντικών κρατών για να επισημάνει την κρίσιμη ανάγκη και απαίτηση για μεταρρύθμιση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Πολλοί αξιωματούχοι από την Τουρκία, συμπεριλαμβανομένου του Αναπληρωτή Διευθυντή Επικοινωνιών Cagatay Ozdemir, παρέστησαν προ ημερών στο πάνελ μαζί με διπλωμάτες από την Τουρκική πρεσβεία στο Παρίσι. Το πάνελ συντόνισε ο Διευθυντής του Ιδρύματος Πολιτικής, Οικονομικής και Κοινωνικής Έρευνας (SETA) με έδρα την Ουάσιγκτον, Kilic Bugra Kanat και συμμετείχαν μέλη της Προεδρικής Επιτροπής Ασφάλειας και Εξωτερικής Πολιτικής όπως ο Καθηγητής . Cagri Erhanand, ο Καθηγητής . Nursin Guney καθώς και ο πρόεδρος του του Συνδέσμου Ξένων Δημοσιογράφων El Masbugi ως και η Ιταλίδα ειδικός στα θέματα διεθνών οργανισμών Valeria Giannotta.
Ο Κanat είπε ότι η μεταρρύθμιση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ “δεν είναι επιλογή αλλά αναγκαιότητα και η Τουρκία στοχεύει να επισημάνει πώς η διεθνής κοινότητα και οι διεθνείς οργανισμοί αντιμετώπισαν και αντιμετωπίζουν σημαντικές προκλήσεις τα τελευταία χρόνια και πώς το διεθνές σύστημα ήταν και είναι αναποτελεσματικό στην αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων”. Η επιτροπή στοχεύει επίσης να πιέσει για μια πιο δίκαιη, πιο δημοκρατική και πιο αντιπροσωπευτική δομή στο Συμβούλιο Ασφαλείας.
Μετά τη διοργάνωση πάνελ στην Ιταλία, την Αργεντινή και τη Γαλλία, ο Kanat είπε ότι σχεδιάζουν να οργανώσουν πάνελ σε 10 ακόμη διαφορετικές χώρες μέσα στις επόμενες 3 εβδομάδες. Ο Εrhanand από την πλευρά του, είπε στο πάνελ ότι οι χώρες μέλη του ΟΗΕ αυξήθηκαν από 51 που ήσαν το 1945 σε 193 και ο παγκόσμιος πληθυσμός αυξήθηκε από 2,5 δισεκατομμύρια σε 8 δισεκατομμύρια. «Είναι σαφές ότι χρειαζόμαστε μια αλλαγή επειδή το σύστημα του ΟΗΕ δημιουργήθηκε για έναν κόσμο 4 φορές μικρότερο από αυτόν που ζούμε σήμερα». Ο Guney, με την ευκαιρία, είπε ότι υπήρξαν πρωτοβουλίες για τη μεταρρύθμιση του ΟΗΕ στο παρελθόν, προσθέτοντας ότι το τρέχον σύστημα επιτρέπει στα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ να χρησιμοποιούν το βέτο “κατά της ανθρώπινης ευημερίας” ,λόγω ΤΩΝ διαφορετικών εθνικών συμφερόντων .Η Giannotta είπε ότι το τρέχον σύστημα στο ΣΑ/ ΟΗΕ έχει αποδειχθεί αναποτελεσματικό στην παροχή ασφάλειας και σταθερότητας στο διεθνές σύστημα και στην αντιμετώπιση των κρίσεων. Ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας απέδειξε για άλλη μια φορά «την ανικανότητά μας ως διεθνής κοινότητα να αντιμετωπίσουμε την κρίση», σύμφωνα με την Giannotta. Αρκετοί από τους παρευρισκόμενους υποστήριξαν την πρόταση της Τουρκίας για αριθμητικό άνοιγμα του ΣΑ/ΟΗΕ.Μεταξύ των κρατών που οι Τούρκοι -πέραν της χώρας τους βλέπουν ως υποψήφια για διεύρυνση του ΣΑ/ΟΗΕ είναι η Γερμανία, η Βραζιλία, η Ιαπωνία, η Ινδία, η Νότια Αφρική , ενώ “καλοβλέπουν’ την Αργεντινή, και την Ισπανία .
Η περίπτωση των αμμονησίδων στον Έβρο
Ο υπογράφων έχει ασχοληθεί με το θέμα των αμμονησίδων σε παγκόσμιο πλαίσιο (Δούναβης, Νείλος, Μεκόνγκ , Δνείπερος) αλλά και ειδικά στον Έβρο λόγω των Ελληνοτουρκικών ζητημάτων.Ορισμένες επισημάνσεις έχουν ενδιαφέρον
*Η Γεωγραφική Υπηρεσία Στρατού(ΓΥΣ) είναι η μόνη και αρμόδια Υπηρεσία που έχει χαρτογραφήσει το σύνολο των συνόρων της Ελλάδος(από τον όρμο της Φτελιάς στα Ελληνοαλβανικά σύνορα) μέχρι το Δέλτα του Έβρου και την έξοδο στο Θρακικό Πέλαγος(. με όλα τα γειτονικά κράτη). Ασφαλώς προβλήματα τοπογραφικά, νομικά ή και ευρύτερα πάντοτε υπάρχουν.Όμως ο Έβρος είναι ειδική περίπτωση και η υπερχείλιση του ποταμού σε αρκετές υποπεριοχές (Μελισσοχώρι Φερών, Αμόριο, Λάβαρα κα) αλλοιώνει το γεωφυσικό περιβάλλον. Αμμονησίδες δημιουργούνται, εξαφανίζονται, επανέρχονται , και οι προσχώσεις του ποταμού επιφέρουν αλλαγές στο γεωφυσικό τοπίο. Από το 1926 και τη τότε συμφωνία για τον Έβρο έχουν υπάρξει επεισόδια στον ποταμό, και μάλιστα στην εποχή του Μεσοπολέμου μεταξύ Ελλάδος και Βουλγαρίας(και μάλιστα φονικά) .* Στη συγκεκριμένη περίπτωση καλώς δεν επενέβη η χώρα μας, γιατί οι Τούρκοι θα θεωρούσαν τυχόν ενέργεια δική μας επί της αμμονησίδας (την οποία η ΓΥΣ έχει ως Τουρκική) ως επιθετικού προσανατολισμού.Μπορεί να ήταν και “παγίδα’ και να εγκυμονούσε επεισόδιο είτε διπλωματικό είτε ακόμα και στρατιωτικό. Η θέση της ΓΥΣ είναι η σωστή και τα περί Εθνικού Κτηματολογίου δηλώνουν ή άγνοια ή οδηγούν σε έωλα και προβληματικά επιχειρήματα.
*Στην περιοχή των Λαβάρων ,’όπως και στο Δέλτα του Έβρου εύκολα μπορεί να υπάρξει ένταση, αλλά σημειώνεται ότι το 1926 η τότε επιτροπή υπό τον Ολλανδό συνταγματάρχη και τοπογράφο Μπέικερ είχε προχωρήσει σε σχετικές επιμέρους ρυθμίσεις και προτάσεις και αν τα πράγματα λάβουν “περίεργη’ τροπή υπάρχουν τρόποι αποκλιμάκωσης. Τότε ο Έλληνας εκπρόσωπος στην Επιτροπή για τον Έβρο ήταν ο ταγματάρχης Μινωτάκης (αδελφός του αείμνηστου Αλέξη Μινωτή), που με δυναμισμό και πολλά στοιχεία κατάφερε να επιτύχει (συνεπικουρούμενης και της σημαντικής υποστήριξης του Ολλανδού αξιωματικού) πολλά θετικά αποτελέσματα για την πλευρά μας(ειδικά στο δέλτα του Έβρου)
*Οι αμμονησίδες ενεργούν και ως φυσικά προγεφυρώματα. Λόγω των διαχρονικών Ελληνοτουρκικών εντάσεων δεν κατέστη δυνατό να υιοθετηθεί η διεθνής μελέτη HARZA η οποία θα μπορούσε πριν 60 χρόνια να δώσει κάποιες θετικές επιλογές με τα έργα ανάσχεσης, αντιδιαβρωτικά έργα, μεταβολές στην κοίτη του ποταμού κα,. Πάντως οι διασυνοριακές παραποτάμιες περιοχές χρειάζονται προσοχή γιατί σε πολλά σημεία είναι “γκρίζες” και λαμβάνουν χώρα αρκετές παρανομίες..και όχι μόνο.*Τέλος η περιοχή του Έβρου χρειάζεται επιπλέον προσοχή(πέραν των προσφυγό -μεταναστευτικών) γιατί από την απέναντι πλευρά δεν ενεργεί τακτική στρατιωτική δύναμη (πχ η 54η Μηχανοκίνητη ταξιαρχία της Αδριανούπολης/Έντιρνε), αλλά η Στρατοχωροφυλακή/JADARMA που εφαρμόζει άλλους “κώδικες συμπεριφοράς” που εύκολα μπορούν να προκαλέσουν επεισόδιο(ιδικά αυτό το τελευταίο χρειάζεται ανάλυση) . Η Στρατοχωροφυλακή διαδραματίζει κολοσσιαίο ρόλο στα σύνορα της Τουρκίας με το Ιράν , τη Συρία και το Ιράκ,ενώ είναι πολλή “δραστήρια’ στην ανατολική Θράκη και επιδιώκει …τοπικά επεισόδια και εντάσεις.
