Γράφει ο Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Το τραγικό συμβάν με την πτώση του πυραύλου στην Πολωνο-Ουκρανική μεθόριο προκάλεσε μεγάλη ανησυχία σε όλες τις πρωτεύουσες των Δυτικών κρατών (ΝΑΤΟ-ΕΕ ) γιατί η Ουκρανία (παρά την κατάρριψη μεγάλου αριθμού Ρωσικών drones και πυραυλων κρουζ εκείνη την ημέρα από την αεράμυνα της χώρας) βαλλόταν καταιγιστικά από την Μόσχα, με αποτέλεσμα ορισμένοι πύραυλοι για δεύτερη φορά να έχουν πλήξει τις κρίσιμες ενεργειακές υποδομές(ηλεκτροδότησης, ύδρευσης κα) της χώρας. Αν και αρχικά από τον πρόεδρο Μπάιντεν , τον Πολωνό πρόεδρο Ντούντα και τον ΓΓ του ΝΑΤΟ Γενς Στόλντεμπεργκ τονίστηκε ότι ο πύραυλος ήταν Ουκρανικός(Σοβιετικής κατασκευής) ,που ανήκε σε συστοιχία αεράμυνας στην ευρύτερη περιοχή του Λβιβ(πολύ κοντά στα Ουκρανο-Πολωνικά σύνορα), εν τούτοις η τυχόν περίπτωση(ενδεχόμνου) ) Ρωσικού πυραυλικού χτυπήματος σε Πολωνικό έδαφος χώρας-μέλος του ΝΑΤΟ ασφαλώς θα προκαλούσε ευρύτερες δυτικές αντιδράσεις και εντάσεις αφού η Πολωνία είναι ισχυρό και μετωπικό κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ και προφανώς θα γίνονταν επίκληση των Άρθρων 4 και 5 της Συνθήκης του Βορείου Ατλαντικού του 1949.Προφανώς τα όποια μέτρα και συνεπώς ενδεχόμενη αντίδραση της Ατλαντικής Συμμαχίας σε όλα τα επίπεδα θα απαιτούσε την ομοφωνία των 30 κρατών-μελών του σύμφωνου συλλογικής αντίδρασης και άμυνας.Προς το παρόν αν και η Ρωσία έχει την κύρια ευθύνη γιατί διεξάγει βάναυσο και επιθετικό πόλεμο σε βάρος της Ουκρανίας,δεν φθάσαμε στα χειρότερα , γιατί οι καταστάσεις ειναι οριακές.
Πάντως είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι το Άρθρο 5 περί συλλογικής αντίδρασης από πλήγμα ξένης δύναμης σε κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ ενεργοποιεί τη Συμμαχία στην εφαρμογή και λήψη πολυδιάστατων στρατιωτικών-ανταποδοτικών μέτρων, και ειδικά στην περίπτωση της Ρωσίας προφανώς σε παγκόσμια αντιπαράθεση.
Μόνο μια φορά το Άρθρο 5
Επίκληση -ιστορικά και διαχρονικά του άρθρου 5 – έγινε μόνο την επομένη ημέρα (από πλευράς ΝΑΤΟ) των τρομοκρατικών χτυπημάτων της 11ης Σεπτεμβρίου από τους 19 τρομοκράτες-καμικάζι του δικτύου της Αλ Κάεντα Οι ΗΠΑ αποτέλεσαν αντικείμενο βάναυσων τρομοκρατικών επιθέσεων σε πολιτικούς στόχους στις 11 Σεπτεμβρίου 2001. Η Στρατηγική Αντίληψη της Συμμαχίας από το 1999 είχε ήδη προσδιορίσει την τρομοκρατία ως έναν από τους κινδύνους/απειλές που επηρεάζουν την ασφάλεια του ΝΑΤΟ. Η απάντηση στην 11η Σεπτεμβρίου, ωστόσο, είδε το ΝΑΤΟ να συμμετέχει ενεργά στον αγώνα κατά της διεθνούς τρομοκρατίας, ενώ ξεκίνησε τις πρώτες του επιχειρήσεις εκτός του Ευρωατλαντικού χώρου , ενώ παράλληλα προχώρησε σε έναν εκτεταμένο μετασχηματισμό των στρατιωτικών δυνατοτήτων του.
Επιπλέον, οδήγησε το ΝΑΤΟ να επικαλεστεί το Άρθρο 5 της Συνθήκης της Ουάσιγκτον για πρώτη φορά στην ιστορία του. Το βράδυ της 12ης Σεπτεμβρίου 2001, λιγότερο από 24 ώρες μετά τις επιθέσεις, οι Σύμμαχοι επικαλέστηκαν την αρχή του Άρθρου 5. Στη συνέχεια, ο τότε Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Λόρδος Ρόμπερτσον ενημέρωσε τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών για την απόφαση της Συμμαχίας. Το Βορειοατλαντικό Συμβούλιο – το κύριο όργανο λήψης πολιτικών αποφάσεων του ΝΑΤΟ – συμφώνησε ότι ότι η καταστροφική τρομοκρατική επίθεση στρεφόταν από το εξωτερικό κατά των Ηνωμένων Πολιτειών, και θεωρούνταν ενέργεια που καλύπτεται από το άρθρο 5.
Με την επίκληση του Άρθρου 5 (invοcation), τα μέλη του ΝΑΤΟ έδειξαν την αλληλεγγύη τους προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και καταδίκασαν, με τον πιο έντονο τρόπο, τις τρομοκρατικές επιθέσεις κατά των Ηνωμένων Πολιτειών. Μετά την 11η Σεπτεμβρίου, υπήρξαν διαβουλεύσεις μεταξύ των Συμμάχων και αποφασίστηκε συλλογική δράση από το Νατοϊκό Συμβούλιο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες(λόγω τεραστίων στρατιωτικών και επιχειρησιακών δυνατοτήτων) θα μπορούσαν επίσης να προβούν σε ανεξάρτητες ενέργειες, σύμφωνα με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους βάσει του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Στις 4 Οκτωβρίου 2001 αφού διαπιστώθηκε ότι οι επιθέσεις προέρχονταν από το εξωτερικό, το ΝΑΤΟ συμφώνησε σε ένα πακέτο οκτώ μέτρων για την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών.
Κατόπιν αιτήματος των Ηνωμένων Πολιτειών, ξεκίνησε την πρώτη αντιτρομοκρατική επιχείρηση – Eagle Assist(Υποστήριξη του Αετού) – από τα μέσα Οκτωβρίου 2001 έως τα μέσα Μαΐου 2002. Αποτελούνταν από επτά αεροσκάφη ραντάρ του ΝΑΤΟ AWACS που συνέδραμαν σε συνεχείς περιπολίες στον ουρανό πάνω από τις Ηνωμένες Πολιτείες ενώ συνολικά 830 μέλη πληρωμάτων από 13 χώρες του ΝΑΤΟ πέταξαν πάνω από 360 εξόδους. Αυτή ήταν η πρώτη φορά που στρατιωτικοί πόροι του ΝΑΤΟ αναπτύχθηκαν για την υποστήριξη μιας επιχείρησης του Άρθρου 5.
Στις 26 Οκτωβρίου, η Συμμαχία προχώρησε στη δεύτερη αντιτρομοκρατική της επιχείρηση ως απάντηση στις επιθέσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, με την Active Endeavour (Ενεργός προσπάθεια) . Ειδικότερα μονάδες των Μόνιμων Ναυτικών Δυνάμεων του ΝΑΤΟ στάλθηκαν για να περιπολούν στην Ανατολική Μεσόγειο και να παρακολουθούν τη ναυτιλία για τον εντοπισμό και την αποτροπή τρομοκρατικής δραστηριότητας, συμπεριλαμβανομένης της παράνομης διακίνησης όπλων ,υλικών και άλλων πόρων.. Τον Μάρτιο του 2004, η επιχείρηση επεκτάθηκε για να συμπεριλάβει ολόκληρη τη Μεσόγειο.
Τα οκτώ μέτρα στήριξης των Ηνωμένων Πολιτειών, όπως συμφωνήθηκε από το ΝΑΤΟ ήταν :
1) Να ενισχύσει την ανταλλαγή πληροφοριών και τη συνεργασία, τόσο διμερώς όσο και σε κατάλληλα όργανα του ΝΑΤΟ, σχετικά με τις απειλές που θέτει η τρομοκρατία και τις ενέργειες που πρέπει να αναληφθούν εναντίον της·
2) Να παρέχουν, ατομικά ή συλλογικά, ανάλογα με την περίπτωση και ανάλογα με τις δυνατότητές τους, βοήθεια σε Συμμάχους και άλλες χώρες που υπόκεινται ή ενδέχεται να υπόκεινται σε αυξημένες τρομοκρατικές απειλές ως αποτέλεσμα της υποστήριξης τους στην εκστρατεία κατά της τρομοκρατίας
3)Να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα για την παροχή αυξημένης ασφάλειας στις εγκαταστάσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και άλλων Συμμάχων στο έδαφός τους·
4) Να συμπληρώσει με κατάλληλα και επιλεγμένα στοιχεία των Συμμάχων στην περιοχή ευθύνης του ΝΑΤΟ που απαιτείται για την άμεση υποστήριξη επιχειρήσεων κατά της τρομοκρατίας·
5) Να παρέχει γενικές άδειες υπερπτήσεων για τα αεροσκάφη των Ηνωμένων Πολιτειών και άλλων Συμμάχων, σύμφωνα με τις απαραίτητες ρυθμίσεις εναέριας κυκλοφορίας και τις εθνικές διαδικασίες, για στρατιωτικές πτήσεις που σχετίζονται με επιχειρήσεις κατά της τρομοκρατίας·
6) Να παρέχει πρόσβαση στις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλους Συμμάχους σε λιμάνια και αεροδρόμια στην επικράτεια των χωρών μελών του ΝΑΤΟ για επιχειρήσεις κατά της τρομοκρατίας, συμπεριλαμβανομένου του ανεφοδιασμού, σύμφωνα με τις εθνικές διαδικασίες
7)Ότι η Συμμαχία είναι έτοιμη να αναπτύξει στοιχεία των Μόνιμων Ναυτικών Δυνάμεων της στην Ανατολική Μεσόγειο προκειμένου να παράσχει παρουσία του ΝΑΤΟ και να επιδείξει αποφασιστικότητα
8)Ότι η Συμμαχία είναι ομοίως έτοιμη να αναπτύξει στοιχεία της Αερομεταφερόμενης Δύναμής Έγκαιρης Προειδοποίησης του ΝΑΤΟ για να υποστηρίξει επιχειρήσεις κατά της τρομοκρατίας.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το ΝΑΤΟ δεν ενεργοποίησε το άρθρο 5(ούτε τ 4) στην περίπτωση της οριακής παραβίασης του Τουρκικού εναερίου χώρου το φθινόπωρο του 2015 από Ρωσικό μαχητικό “Σουχόι 24” κοντά στη μεθοριακή ζώνη Τουρκίας-Συρίας. Για να ενεργοποιηθεί το Άρθρο 5 ,προφανώς προηγείται το Άρθρο 4 περί διαβουλεύσεων των 30 συμμάχων ,και απαιτείται πάντοτε ομοφωνία γιατί τέτοιες περιπτώσεις είναι πολύ κρίσιμες και οριακές. Συνεπώς-αν και πρέπει να διευκρινιστούν πολλά στα Ουκρανο-Πολωνικά σύνορα, αποφευχθήκαν τα χειρότερα, αλλά τίποτα δεν μπορεί να αποκλειστεί στο μέλλον λόγω της απαράδεκτης και προκλητικής Ρωσικής συμπεριφοράς απέναντι στην Ουκρανία.
