Γράφει ο Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος -Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Οι Ρωσικές αεροδιαστημικές δυνάμεις είχαν εμπλακεί αρκετά κατά τη διάρκεια των πρώτων τριών ημερών του πολέμου του Πούτιν στην Ουκρανία. Τα κινητά πυραυλικά συστήματα εδάφους-αέρος (της Σοβιετικής εποχής) της Ουκρανίας, δηλαδή οι επίγειες αντιαεροπορικές δυνάμεις του Κιέβου κράτησαν σε απόσταση τη Ρωσική αεροπορία και κατά συνέπεια στο να είναι αναποτελεσματική από τις αρχές Μαρτίου του 2022. Ωστόσο, οι Ρωσικές Αεροδιαστημικές Δυνάμεις παραμένουν μια σημαντική απειλή για τα Ουκρανικά συστήματα αεράμυνας αν οι τελευταίες αφεθούν με μειωμένο αριθμό αντιαεροπορικών όπλων..
Η Ουκρανία βρίσκεται μετά τις Ρωσικές ήττες σε Χάρκοβο, Λίμαν και Χερσώνα υπό συνεχή βομβαρδισμό πυραύλων και drones με ” περιπλανώμενα πυρομαχικά” που “ταλαιπωρούν” τα συστήματα της Ουκρανικής αεράμυνας και προκαλούν πλήγματα κυρίως στις ενεργειακές υποδομές όπως διακοπή ρεύματος και νερού σε μεγάλο τμήμα της χώρας. Ως εκ τούτου, οι δυτικοί εταίροι της Ουκρανίας πρέπει να δώσουν προτεραιότητα στην αποστολή αντιαεροπορικών συστημάτων, όπως το δυτικής κατασκευής Εθνικό Προηγμένο Πυραυλικό Σύστημα Επιφανείας-Αέρος, μαζί με φορητά( από τον ώμο ) συστήματα αεράμυνας ως και άλλα σύγχρονα αντιαεροπορικά συστήματα πχ το Γερμανικό Gepard. Ο Αόρατος Αεροπορικός Πόλεμος
Όταν η Ρωσία άρχισε την πλήρη εισβολή της στην Ουκρανία στα τέλη Φεβρουαρίου, η άποψη του πολέμου για τους εξωτερικούς παρατηρητές κυριαρχούσε για τις εισβάλουσες Ρωσικές χερσαίες δυνάμεις ως και τις εκατοντάδες επιθέσεις με πυραύλους κρουζ .Τα μαχητικά αεροσκάφη και τα βομβαρδιστικά της Ρωσικής αεροπορίας φάνηκαν να απουσίαζαν σε μεγάλο βαθμό μετά τις πρώτες 3-4 μέρες της εισβολής και στη συνέχεια άρχισαν να υφίστανται απώλειες σε χαμηλού επιπέδου βομβαρδιστικές επιθέσεις εναντίον Ουκρανικών θέσεων και πολιορκημένων πόλεων από τις αρχές Μαρτίου. Έκτοτε, η αδυναμία της Ρωσίας να κερδίσει την αεροπορική υπεροχή έναντι της Ουκρανίας ήταν ένας σημαντικός παράγοντας στον καθορισμό της πορείας της εισβολής. Ελλείψει της ικανότητας και από τις δύο πλευρές να χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικά η αεροπορική δύναμη σε ενισχυμένη κλίμακα, ο πόλεμος μέχρι στιγμής έχει αποφασιστεί από χερσαία δύναμη πυροβολικού, καθοδηγούμενη από drones ενάντια σε τεθωρακισμένα οχήματα ελιγμών και μηχανοκίνητο πεζικό.
Μελέτη δυο κορυφαίων Αμερικανοβρετανικών στρατηγικών ινστιτούτων (που είναι στη διάθεση του υπογράφοντα) και βασίζεται σε επιτόπια έρευνα που διεξήχθη στην Ουκρανία το διάστημα Σεπτεμβρίου-Οκτώβριου του 2022 υποδηλώνει ότι η Ρωσία διεξήγαγε σημαντικά πιο εκτεταμένες επιχειρήσεις κρούσης και περιπολίας μαχητικών με τα μαχητικά της αεροσκάφη κατά τις πρώτες 3-4 ημέρες της εισβολής από ό,τι είχε προηγουμένως αναφερθεί . Σύμφωνα με συνεντεύξεις με διοικητές της Ουκρανικής Πολεμικής Αεροπορίας, οι Ρωσικές επιθέσεις ηλεκτρονικού πολέμου, η αποτελεσματική χρήση εναέριων “δολωμάτων” και οι βομβαρδισμοί με πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς κατέστρεψαν αρκετά από τα επίγεια συστήματα αεράμυνας της Ουκρανίας στην αρχή της εισβολής(αναφέρεται στα διατιθέμενα τότε Ουκρανικής υποδομής αεράμυνας συστήματα) .
Αυτό άφησε τους πιλότους ων μαχητικών αεροσκαφών της Ουκρανίας να προσπαθούν να υπερασπιστούν τους ουρανούς μόνοι τους και υπέστησαν σημαντικές απώλειες , ως ότου η επίγεια αεράμυνα κατόρθωσε να αποκατασταθεί με αποτελεσματικές επιχειρήσεις μετά την πρώτη εβδομάδα της σύγκρουσης. Κατά τη διάρκεια αυτού του πρώτου τριημέρου, Ρωσικά αεροσκάφη κρούσης πραγματοποίησαν εκατοντάδες εξόδους για να βομβαρδίσουν στόχους έως και 300 χιλιόμετρα εντός του Ουκρανικού εδάφους. Θα συνέχιζαν να το κάνουν εάν δεν ενεργοποιούνταν μαζικά τα Ουκρανικά πυραυλικά συστήματα εδάφους-αέρος όπως τα S-300 μεγάλου βεληνεκούς, SA-11 «Buk» μεσαίου βεληνεκούς και SA-8 «Osa» μικρού βεληνεκούς κάτι που κατέστησε τις πτήσεις σε μεσαία και μεγάλα ύψη απαγορευτικά επικίνδυνες για τα Ρωσικά αεροσκάφη. Μόλις τα πυραυλικά συστήματα εδάφους-αέρος της Ουκρανίας επέστρεψαν σε δυναμική δράση, τα Ρωσικά αεροσκάφη και τα ελικόπτερα δεν μπόρεσαν να τα εντοπίσουν , να τα καταστείλουν και να τα καταστρέψουν αποτελεσματικά.
Κατά συνέπεια, αναγκάστηκαν να πετάξουν πολύ χαμηλά, γεγονός που τους άφησε απίστευτα ευάλωτους στα φορητά συστήματα αεράμυνας μικρής εμβέλειας που η Δύση παρείχε σε μεγάλες ποσότητες στην Ουκρανία.Η 54 σελίδων μελέτη επισημαίνει ότι τα Ρωσικά μαχητικά αεροσκάφη που πετούν κοντά στην πρώτη γραμμή προκαλούσαν απώλειες σοβαρές απώλειες στην Ουκρανία ,που έχει ” κολλήσει” αποκλειστικά σε αεροσκάφη της Σοβιετικής εποχής τα οποία είναι εντελώς τεχνολογικά ξεπερασμένα. Ουσιαστικά, η Ρωσική αεροπορία απέτυχε να κερδίσει αεροπορική υπεροχή έναντι της Ουκρανίας χάρη στην αδυναμία της μέχρι στιγμής να κυνηγήσει και να καταστρέψει τα κινητά πυραυλικά συστήματα εδάφους-αέρος της Ουκρανίας. Ωστόσο, είναι δύσκολο για τους δυτικούς εταίρους να τους ανεφοδιάσουν αφού είναι Σοβιετικά συστήματα που η Δύση δεν έχει κατασκευάσει ποτέ. Η αντικατάστασή τους με δυτικά συστήματα είναι εφικτή αλλά χρονοβόρα, γιατί λόγω της χαλάρωσης της έντασης μετά την λήξη του Ψυχρού Πολέμου οι Δυτικές χώρες διαθέτουν λιγότερα αποθέματα όπλων και πυρομαχικών.
Αυτό έχει σημασία, επειδή τα Ουκρανικά πυραυλικά συστήματα εδάφους-αέρος που είναι τόσο κρίσιμα για την αναχαίτιση της Ρωσικής αεροπορίας όχι μόνο μειώνονται αργά, αλλά διαθέτουν και πεπερασμένα πυρομαχικά. Μέχρι στιγμής, η Δυτική στρατιωτική βοήθεια έχει επικεντρωθεί σε μεγάλο βαθμό σε εξοπλισμό εδάφους όπως άρματα μάχης , πυροβολικό, τεθωρακισμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού ως και εκτοξευτές αντιαρματικών πυραύλων.
Ωστόσο, η Ρωσική αεροπορία παραμένει μια σοβαρή απειλή για την επί τόπου στρατιωτική πρόοδο της Ουκρανίας δηλαδή στις μέχρι τώρα επιτυχείς χερσαίες επιχειρήσεις.Αν η Ουκρανία δεν λάβει επείγουσα πρόσθετη υποστήριξη από πλευράς πυραύλων για τα υπάρχοντα συστήματα εδάφους-αέρος της πρώην Σοβιετικής εποχής, καθώς και νέα δυτικά, όπως τα Εθνικά Προηγμένα Πυραυλικά Συστήματα Επιφανείας-Αέρος σε υπολογίσιμες ποσότητες, με την πάροδο του χρόνου, τα Ρωσικά αεροσκάφη θα μπορούσαν να κινηθούν με πολύ περισσότερη ελευθερία στο να βομβαρδίσουν Ουκρανικά στρατεύματα, πόλεις και υποδομές κοντά στις γραμμές του μετώπου μέσα τους επόμενους μήνες.
Βομβαρδισμοί κρίσιμων υποδομών
Η Ουκρανία βρίσκεται επίσης υπό ανανεωμένο και δυνητικά πολύ σοβαρό βομβαρδισμό από Ρωσικούς πυραύλους κρουζ, βαλλιστικούς πυραύλους και drones με πυρομαχικά (τύπου Shahed-136) που παρέχονται από το Ιράν. Ο Ρωσικός στρατός έχει αποτύχει μέχρι στιγμής να αυξήσει το περιορισμένο οπλοστάσιο πυραύλων ακριβείας κρουζ ως και των βαλλιστικών πυραύλων για να προκαλέσει στρατηγικά αποφασιστικά πλήγματα.. Η Ουκρανία είναι, τελικά, μια τεράστια και ανθεκτική χώρα. Ωστόσο, με την προσθήκη του Shahed-136, αυτή η τελευταία επιχείρηση κρούσης είναι πιο απειλητική. Τα μικρά “περιπλανώμενα ” πυρομαχικά είναι σχετικά «χαζά» όπλα, είναι αρκετά αργά, είναι σχετικά εύκολο να τα καταρρίψουν μεμονωμένα και μπορούν να χτυπήσουν αξιόπιστα μόνο σταθερούς στόχους. Ωστόσο, είναι φθηνά – περίπου 25.000 $ ανά πυρομαχικό – και η χωρητικότητά τους 20 έως 40 κιλών (κεφαλή) αρκεί για να βλάψει σοβαρά μικρότερους στόχους υποδομής και κτίρια.
Η Ρωσία χρησιμοποιεί αυτά τα όπλα για να στοχεύσει τα Ουκρανικά δίκτυα ηλεκτρισμού και ύδρευσης καθώς πλησιάζει ο χειμώνας, χρησιμοποιώντας τους εναπομείναντες ακριβούς πυραύλους κρουζ ως και βαλλιστικούς πυραύλους για να πλήξει μεγάλους στόχους όπως σταθμούς παραγωγής ενέργειας και ενεργειακές διασυνδέσεις, ενώ χρησιμοποιεί εκατοντάδες Shahed-136 για να χτυπήσει μικρότερους υποσταθμούς και αντλιοστάσια. Αυτό έχει σοβαρές συνέπειες μετά από περίπου ένα μήνα επιθέσεων.Οι περισσότερες πόλεις της Ουκρανίας έχουν λίγες ώρες ρεύματος και νερού την ημέρα. Οι Ουκρανικές δυνάμεις συνεχίζουν να καταρρίπτουν την πλειοψηφία των Shahed-136 ως και περισσότερους από τους μισούς πυραύλους κρουζ που εκτοξεύτηκαν από τους Ρώσους.
Ωστόσο, αυτή η προσπάθεια εξαντλεί ραγδαία και τα αποθέματα της Ουκρανίας σε συστήματα αεράμυνας που είναι φορητά και τους έχουν προμηθεύσει δυτικά κράτη. Για να ανταπεξέλθει και επικρατήσει σε αυτήν την αδίστακτη Ρωσική στρατηγική του να βυθίσει εκατομμύρια Ουκρανούς πολίτες στο σκοτάδι, στο κρύο και στη δίψα αυτό το χειμώνα, η Ουκρανία χρειάζεται επείγουσες αποστολές ανεφοδιασμού αντιαεροπορικών πυραύλων που εκτοξεύονται από τον ώμο και πρόσθετα αντιαεροπορικά πυροβόλα κατευθυνόμενα από ραντάρ όπως το Γερμανικό Gepard που μπορούν να καταστρέψουν αξιόπιστα τα Shahed-136 με βιώσιμο κόστος ανά αναχαίτισηΣυμπέρασμα
Αν και η γενική αντίληψη είναι ότι οι Ρωσικές αεροδιαστημικές δυνάμεις ήταν αναποτελεσματικές κατά τη διάρκεια της εισβολής( μέχρι στιγμής είναι σε μεγάλο βαθμό σωστή), αυτό δεν πρέπει να περιθωριοποιεί την πραγματική απειλή που εξακολουθούν να αποτελούν αν δεν ενισχυθεί επειγόντως η αεράμυνα της Ουκρανίας. Κατά τη διάρκεια των πρώτων τριών ημερών του πολέμου, τα Ρωσικά αεροσκάφη πραγματοποίησαν εκατοντάδες εξόδους κρούσης και σαρώσεις μαχητικών και οι πιλότοι μαχητικών της Ουκρανικής Πολεμικής Αεροπορίας υπέστησαν υπολογίσιμες απώλειες προσπαθώντας να τους συγκρατήσουν. Ο λόγος για τον οποίο η αεροπορική δύναμη της Ρωσίας ήταν τόσο αναποτελεσματική έκτοτε είναι ότι οι Ρωσικές Αεροπορικές Δυνάμεις δεν έχουν την ικανότητα να σχεδιάσουν, να πετάξουν και να διατηρήσουν το είδος των μεγάλων και περίπλοκων “πακέτων κρούσης” που απαιτούνται για την αποτελεσματική καταστολή και καταστροφή της εχθρικής αεράμυνας ενάντια στην πυκνή και δυνατή Ουκρανική κινητή αεράμυνα.
Ωστόσο, εξακολουθούν να διαθέτουν αεροσκάφη κρούσης με βαριά δύναμη πυρός που θα μπορούσε να είναι καταστροφική αν τους επιτραπεί να ανακτήσουν την ικανότητα στο να επιχειρούν( βιώσιμα) σε μεσαίο επίπεδο πάνω από το Ουκρανικό έδαφος. Αν οι Ουκρανικοί πύραυλοι εδάφους-αέρος συνεχίσουν να εκτοξεύονται με την πάροδο του χρόνου από drones και πυροβολικό χωρίς ενίσχυση ή άμεση αντικατάσταση, και τα πυρομαχικά τους εξαντληθούν, τότε η Ουκρανική Πολεμική Αεροπορία δεν θα μπορέσει να συγκρατήσει τη Ρωσική αεροπορία στην πρώτη γραμμή. Υπάρχει περιορισμένος αριθμός δυτικών διαθέσιμων συστημάτων πυραύλων εδάφους-αέρος και η προμήθεια πυραύλων ως και εκτοξευτών αντικατάστασης και ραντάρ για συστήματα Σοβιετικής κατασκευής από αλλού στον κόσμο για προμήθεια στην Ουκρανία , είναι πολιτικά δύσκολη, επομένως αυτό θα είναι μια σοβαρή πρόκληση μεσοπρόθεσμα.(πχ η Σλοβακία και άλλες δυο χώρες εκτός Ευρώπης διέθεσαν τα συστήματα S300 ενώ οι Αμερικανοί ενεργούν ως μεσάζοντες για το Κίεβο στον παγκόσμιο χάρτη)
Τελικά μια βιώσιμη δύναμη αεράμυνας για την Ουκρανία είναι πιθανό να απαιτήσει τουλάχιστον μερικά δυτικά μαχητικά αεροσκάφη ικανά να εμπλέξουν Ρωσικά μαχητικά με πιο ίσους όρους. Τέτοια μαχητικά θα πρέπει να μπορούν να επιχειρούν από τις μικρές, σχετικά τραχιές διάσπαρτες αεροπορικές βάσεις που χρησιμοποιούν τα μαχητικά της Ουκρανίας για να αποφύγουν να χτυπηθούν από Ρωσικά πυραυλικά πλήγματα. Η στρατιωτική ορμή στο έδαφος έχει μετατοπιστεί αποφασιστικά υπέρ της Ουκρανίας, ειδικά μετά τη Ρωσική ήττα και απόσυρση από τη Χερσώνα, και υπάρχει μια πραγματική ως και σημαντική ευκαιρία να εκδιώξει τις Ρωσικές δυνάμεις από τα κατεχόμενα εδάφη την άνοιξη και το καλοκαίρι του 2023. Ωστόσο, αυτό δεν θα απαιτήσει μόνο συνεχή Δυτική υποστήριξη για τον χερσαίο πόλεμο, αλλά και την επείγουσα υποστήριξη σε συστήματα αεράμυνας για να κρατήσει τη Ρωσική αεροπορία τόσο αναποτελεσματική όσο ήταν και είναι μέχρι τώρα και να αποκρούσει τη συνεχιζόμενη επίθεση στις κρίσιμες υποδομές στις οποίες βασίζονται οι γενναίοι Ουκρανοί άμαχοι για ζεστασιά, φως και καθαρότητα νερό αυτό το χειμώνα.Συνεπώς η Δύση και άλλοι εταίροι ανά τις ηπείρους θα πρέπει να διαθέσουν αναβαθμισμένης τεχνολογίας συστήματα αεράμυνας και περίπου 40-50 αεροσκάφη σε ενίσχυση του Κιέβου.
