Γράφει ο Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος- Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Στη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας (ΛΔΚ) ξεκίνησε το πολυαναμενόμενο σιδηροδρομικό έργο προς το Ουζμπεκιστάν. Στο περιθώριο της συνόδου κορυφής του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης (SCO) που πραγματοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2022, ελήφθη η επίσημη απόφαση να αρχίσουν ενεργά πλέον οι εργασίες στον σιδηρόδρομο . Αυτό ταιριάζει με τις τάσεις σε ολόκληρη την Ευρασία τους τελευταίους μήνες, οι οποίες σηματοδοτούν ότι η Ρωσία χάνει γρήγορα τον έλεγχο της στον Νότιο Καύκασο και την Κεντρική Ασία , λόγω της εκ νέου βάναυσης εισβολής της στην Ουκρανία τον περασμένο Φεβρουάριο.. Τα κράτη της Κεντρικής Ασίας είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στις επιπτώσεις από τον καταστροφικό πόλεμο της Μόσχας, με την περιοχή ήδη να “ταλαιπωρείται” από τις αρνητικές οικονομικές και πολιτικές συνέπειες. Ένα σημαντικό μειονέκτημα για το Κρεμλίνο όσον αφορά την απώλεια περιφερειακής επιρροής του είναι η αποδυνάμωση της θέσης του ως ο πρωταρχικός εγγυητής ασφάλειας για τα περιφερειακά του κράτη.
Ο επί δεκαετίες «καταμερισμός εργασίας» με το Πεκίνο, στον οποίο η Ρωσία συνέδραμε σε μεγάλο βαθμό με τη σταθερότητα που παρείχε μέσω της στρατιωτικής και αστυνομικής βοήθειας , είχε καταστήσει τη ΛΔΚ να χρησιμεύει ως το βαρύ οικονομικό μέγεθος ,αλλά τώρα οι συσχετισμοί αλλάζουν καθώς η Μόσχα δεν θεωρείται πλέον υπεύθυνος εταίρος και σύμμαχος. Καθώς η εμπιστοσύνη στον Πούτιν μειώνεται δραματικά σε όλες τις Κεντρασιατικές πρωτεύουσες , το ίδιο συμβαίνει και με την προθυμία αυτών των κρατών της Κεντρικής Ασίας να βασιστούν στη Ρωσία. Για παράδειγμα, κατά την τελευταία σύνοδο κορυφής της SCO, η κλιμάκωση της συνοριακής σύγκρουσης μεταξύ Κιργιστάν και Τατζικιστάν ήταν ιδιαίτερα ενοχλητική για τον Πούτιν, λόγω του ότι οι αντιμαχόμενες πλευρές είναι μέλη του Οργανισμού της Συνθήκης Συλλογικής Ασφάλειας (CSTO). Η Μόσχα απέτυχε να παρέμβει και μάλιστα κατηγορήθηκε σιωπηρά από πολλούς στο Μπισκέκ της Κιργιζίας ότι υποστήριξε τον πρόεδρο του Τατζικιστάν Eμομαλί Ραχμόν . Αυτό οδήγησε στην απόφαση της Κιργιζίας να απέχει από τις στρατιωτικές ασκήσεις του CSTO” Indestructible Brotherhood-2022″ ως και στην άρνησή της να λάβει μέρος σε άλλες ασκήσεις στο Τατζικιστάν.
Επιπλέον, ο πρόεδρος της Κιργιζίας Σαντίρ Τζαμπάροφ αρνήθηκε να ταξιδέψει στη Ρωσία για μια σύνοδο κορυφής της Κοινοπολιτείας Ανεξάρτητων Κρατών (CIS) δηλαδή μιας μετασοβιετικής οντότητας που απλά υπάρχει στα χαρτιά. ….Οι στρατιωτικές ασκήσεις θεωρούνται σημαντικό μέρος των διμερών σχέσεων ,ειδικά στο πλαίσιο του CSTO. Η άρνηση συμμετοχής είναι μια σαφής ένδειξη της αποδυνάμωσης του κύρους της Μόσχας. Αντίθετα, το Πεκίνο εργάζεται ενεργά για μια διευρυμένη ανάπτυξη των ιδιωτικών εταιρειών ασφαλείας του σε όλη την Κεντρική Ασία. Το Κρεμλίνο αντιμετωπίζει επίσης προβλήματα εντός της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης (ΕΕΕ), ενός άλλου μεγάλου ομίλου υπό την ηγεσία της Μόσχας.
Οι σχέσεις της Ρωσίας με το Καζακστάν, έναν σημαντικό εταίρο στον οργανισμό, βρίσκονται σε κακή κατάσταση. Η Αστάνα αντιδρά με ευαισθησία στην εθνικιστική ρητορική των Ρώσων πολιτικών και στις υποδηλωτικές εδαφικές απαιτήσεις σχετικά με τις εθνικά Ρωσοκατοικημένες περιοχές στο βόρειο Καζακστάν. Αυτό οδήγησε έναν Ρώσο αξιωματούχο να προτείνει ακόμη και ότι το Καζακστάν εμποδίζει σκόπιμα τη συμμετοχή του στην ΕΕΕ .. Η συνεργασία στον τομέα της κυβερνοασφάλειας γίνεται επίσης περίπλοκη, καθώς το Καζακστάν περιορίζει ολοένα και περισσότερο τη συνεργασία με τη Ρωσική πλευρά. Ως αποτέλεσμα, η τελευταία αναζητά νέους συνεργάτες. Η ΛΔΚ, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Τουρκία είναι οι προφανείς εναλλακτικές επιλογές .
Το μειωμένο κύρος, και το αρκετά αδύναμο στρατιωτικό δυναμικό της Ρωσίας στον “εγγύτατο εξωτερικό της χώρο ” ωθεί το Πεκίνο να αναζητήσει έναν πιο ενεργό ρόλο στην Κεντρική Ασία. Η στρατιωτική συνεργασία του Πεκίνου με τα κράτη της Κεντρικής Ασίας αυξάνεται σταθερά την τελευταία δεκαετία. Δεδομένου του ρόλου που διαδραματίζουν το Καζακστάν και τα άλλα κράτη της Κεντρικής Ασίας στην εξωτερική πολιτική της ΛΔΚ, όπως αποδεικνύεται από την πρώτη επίσκεψη του Προέδρου Σιπίνγκ στην Αστάνα μετά την πανδημία, η συνεργασία της Κίνας με αυτά τα περιφερειακά κράτη εντείνεται καθημερινά. Ταυτόχρονα,( τουλάχιστον εξωτερικά) το Πεκίνο θα υποστηρίξει τον συντονισμό με τη Μόσχα και τους διακυβερνητικούς οργανισμούς της, όπως είναι ο CSTO. Ένα παράδειγμα αυτού διεφάνη τον Ιούνιο του 2022, όταν ο εκ των κορυφαίων πολιτικών της ΛΔΚ Λι Zανσού ανακοίνωσε ότι το Πεκίνο σχεδιάζει να ενισχύσει τις ανταλλαγές και τη συνεργασία με τον CSTO Οι πολυμερείς προσπάθειες της ΛΔΚ είναι προσεκτικά προγραμματισμένες για να μετριάσουν την ανησυχία στη Μόσχας για τα κράτη της Κεντρικής Ασίας, αλλά η τάση είναι προφανής: το Πεκίνο προετοιμάζεται για περισσότερη δέσμευση και παρουσία στην περιοχή, ενδυναμώνοντας την Κεντρική Ασία με τις δικές του πρωτοβουλίες.
Η Διάσκεψη για την αλληλεπίδραση και τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης στην Ασία (CICA) είναι μια τέτοια πρωτοβουλία και ο Κινέζος αντιπρόεδρος Ουάνγκ Κισάν παρευρέθηκε στη φετινή σύνοδο κορυφής στο Καζακστάν. Μια άλλη κίνηση είναι η πλατφόρμα «Κίνα+Κεντρική Ασία» (C+C5), η οποία εστιάζει σε θέματα περιφερειακής ασφάλειας και οικονομίας. Αυτή η πλατφόρμα δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας και δίνει στο Πεκίνο την ευκαιρία να αναπτύξει μια ολιστική προσέγγιση στην Κεντρική Ασία. Οι προβληματικές καταστάσεις της Ρωσίας, που επιδεινώνονται από τον πόλεμό της εναντίον της Ουκρανίας, είναι επίσης ορατές στην αδυναμία της να εμποδίσει την ανάπτυξη περιφερειακών υποδομών
Το κάποτε “οριακά” υπαρκτό σιδηροδρομικό έργο Κίνας-Κιργιστάν-Ουζμπεκιστάν, του οποίου η αναβολή αποδόθηκε συχνά στη Ρωσική παρέμβαση, σημειώνει πρόοδο, με το Πεκίνο να πρωτοστατεί. Επιπλέον, οι εμπορικές συμφωνίες πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων που υπέγραψε πρόσφατα ο Σι με το Ουζμπεκιστάν και το Καζακστάν έχουν επιβραδύνει περαιτέρω τις ρωσικές προσπάθειες στην περιοχή. Η μείωση της ισχύος της Μόσχας είναι ολοένα και πιο εμφανής. Ο γεωπολιτικός πλουραλισμός υπερισχύει της Ρωσικής έννοιας της «προνομιακής σφαίρας επιρροής». Επιπλέον, η εξάρτηση από το Πεκίνο “σκοτώνει” επίσης την πολύ σεβαστή έννοια του πολυπολικού κόσμου του Πούτιν. Αλλά το πιο σημαντικό είναι ότι τα κράτη της Κεντρικής Ασίας αναγνωρίζουν επίσης την ανάγκη να αποφευχθεί η υπερβολική εξάρτηση από οποιονδήποτε παράγοντα.
Η αναζήτηση για μια πιο υγιή ισορροπία δυνάμεων βρίσκεται τώρα σε πλήρη εξέλιξη. Η ΛΔΚ, και σε μικρότερο βαθμό η Τουρκία, αποτελούν βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις για περιφερειακή στήριξη. Αυτή εικόνα αντικατοπτρίστηκε καλά στην ομιλία του Τατζικού προέδρου στη συνάντηση μεταξύ των κρατών της Κεντρικής Ασίας και της Ρωσίας στις 14 Οκτωβρίου, όταν προέτρεψε τους Ρώσους συναδέλφους του όχι μόνο να δώσουν μεγαλύτερη προσοχή στην Κεντρική Ασία ως περιοχή, αλλά επίσης κατηγόρησε σιωπηρά τη Μόσχα για “ασέβεια” απέναντι σε μικρότερα κράτη .
Ενώ μειώνεται, η επιρροή της Ρωσίας στην Κεντρική Ασία. δεν έχει εξαφανιστεί εντελώς και είναι απίθανο να εξαλειφθεί πλήρως. Ωστόσο, εν μέσω του πολέμου της Μόσχας κατά της Ουκρανίας, η τροχιά της επιρροής της είναι ενδεικτική της μη αναστρέψιμης παρακμής του Κρεμλίνου, όπως ενσαρκώνεται από την υποβάθμιση των Ρωσοελεγχόμενων για χρόνια πολυμερών πρωτοβουλιών, την τολμηρή εξωτερική πολιτική των κρατών της Κεντρικής Ασίας ως και τον μεγαλύτερο ανταγωνισμό με τη ΛΔΚ. Το Πεκίνο έχει προχωρήσει στο να προωθήσει τις δικές του πολυμερείς πρωτοβουλίες, οι οποίες ήδη μετριάζουν τη θέση της Ρωσίας. Οι εξελίξεις επί του εδάφους αποκαλύπτουν το γεγονός ότι η ΛΔΚ θα χαράξει τη δική της πορεία στην περιοχή , κάτι που κατά καιρούς έρχεται σε αντίθεση με τα συμφέροντα του Κρεμλίνου.
