Δρ Αθανάσιος . Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος- Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Οι ηγέτες της ΕΕ και του ΝΑΤΟ θα πρέπει να κάνουν γνωστές τις κόκκινες γραμμές τους για να διασφαλίσουν την ασφάλεια της εύθραυστης Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απέναντι στην υποστήριξη του Σερβοβοσνιακού αποσχιστισμού που υποστηρίζεται και προωθείται από τον εκκεντρικό φιλορώσο Ούγγρο πρωθυπουργό Βίκτορ Όρμπαν. Ο Μίλοραντ Ντόντικ, πρόεδρος της Δημοκρατίας Σέρπσκα της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης (περιοχή με πλειοψηφία Σέρβων), συναντήθηκε με τον Πούτιν στις 21 Φεβρουαρίου 2024. Στη συνάντηση, εξέφρασε την έντονη δυσφορία του για τις κυρώσεις των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου εναντίον του ως και των συνεργατών του. Ο Ντόντικ υποσχέθηκε επίσης να αποτρέψει την ένταξη της χώρας του στο ΝΑΤΟ και καυχιόταν για τις “εξαιρετικές σχέσεις του” με τον αυταρχικό Σέρβο πρόεδρο Αλεξάνταρ Βούτσιτς και τον Μαγυάρο πρωθυπουργό Βίκτορ Όρμπαν.
Οι τρεις ακραίοι πολιτικοί – Όρμπαν, Βούτσιτς και Ντόντικ – έχουν δημιουργήσει μια “αδελφότητα” στο τρίγωνο μεταξύ Βουδαπέστης, Βελιγραδίου και Μπάνια Λούκα. Μοιράζονται παρόμοιες συνωμοσιολογικές και ανερμάτιστες κοσμοθεωρίες, αυταρχικές τάσεις και παρόμοια πολιτικά μονοπάτια. Οι θέσεις τους είναι αρκετά ευθυγραμμισμένες,από τη Ρωσία και την Κίνα μέχρι τις ελπίδες για την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Αυτή η αδελφότητα, εξήγησε ο Ντόντικ στον Πούτιν, ενεργεί κατά των Ευρωατλαντικών συμφερόντων.
Πράγματι, η Ουγγαρία είναι ο πιο έντονος αντίπαλος στην επιβολή ατομικών και άλλων κυρώσεων της ΕΕ κατά του Ντόντικ και οποιωνδήποτε περιοριστικών μέτρων κατά της Σερβίας. Ο άνθρωπος του Όρμπαν στις Βρυξέλλες, ο Όλιβερ Βαρχέλι είναι επίτροπος της ΕΕ από το 2019 και έχει σημαντική επιρροή στην εκταμίευση των κονδυλίων της ΕΕ. Σαν να μην έφτανε αυτό, νωρίτερα φέτος η Ουγγαρία ανέλαβε τη διοίκηση της αποστολής EUFOR Althea, μιας ειρηνευτικής δύναμης 1.600 ατόμων υπό την ηγεσία της ΕΕ στο Σεράγεβο στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Για τον Όρμπαν, αυτή η αδελφότητα δείχνει ότι είναι ένας ηγέτης ικανός να εξάγει το μοντέλο διακυβέρνησης του. Υπάρχει βέβαια και κάποιο οικονομικό ενδιαφέρον.
Αλλά για τον Βούτσιτς και τον Ντόντικ, ο Όρμπαν είναι ο βασικός τους σύμμαχος και ο προκαλών τα προβλήματα στο εσωτερικό των δύο διατλαντικών συμμαχιών: της ΕΕ και του ΝΑΤΟ. Δείτε τον φετινό εορτασμό της Ημέρας της Δημοκρατίας της Σέρπσκα. Στις 9 Ιανουαρίου 1992 μια ομάδα Σέρβων αποχώρησε από το πρώτο δημοκρατικά εκλεγμένο κοινοβούλιο της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και αποφάσισε να ανακηρύξει τη Δημοκρατία Σέρπσκα ( τη Σερβική Δημοκρατία). Ο πρωταρχικός τους στόχος ήταν να δημιουργήσουν ένα μονοεθνικό έδαφος όπου οι Σέρβοι θα ήταν η κυρίαρχη πλειοψηφία. Ο μακροπρόθεσμος στόχος τους ήταν στη συνέχεια να την ενώσουν με τη γειτονική Σερβία. Για να επιτευχθεί αυτό, έπρεπε να καταστραφεί ο πολυεθνικός ιστός της χώρας.
Αυτό που ακολούθησε ήταν η πιο άγρια σύγκρουση στην Ευρώπη από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Κορυφώθηκε με τη γενοκτονία τω Βόσνιων Μουσουλμάνων στη Σρεμπρένιτσα, το 1995 αφήνοντας περίπου 100.000 νεκρούς, 2,2 εκατομμύρια εκτοπισμένους και δεκάδες χιλιάδες βιασμούς. Από το 2015, το Συνταγματικό Δικαστήριο της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης έχει επανειλημμένα κηρύξει τον εορτασμό αυτής της ημέρας ως αντισυνταγματική. Το ανώτατο δικαστήριο της χώρας έκρινε ότι αυτό εισάγει διακρίσεις σε βάρος των μη Σέρβων που ζουν σε αυτήν την περιοχή. Ενώ η Republika Srpska διατηρεί το όνομά της – Σερβική Δημοκρατία – σύμφωνα με το σύνταγμά της, δεν είναι πλέον μόνο αυτό. Για τον Βούσιτς και τον Ντόντικ , ο Όρμπαν είναι ο προστάτης και ο υποστηρικτής τους, κάποιος που ενισχύει τη θέση τους στο εσωτερικό τους και δίνει στα λόγια και τις πράξεις τους μια σφραγίδα έγκρισης .
Ένας από τους βασικούς στόχους που τέθηκαν στις Ειρηνευτικές Συμφωνίες του Ντέιτον/ΗΠΑ του 1995 που υπογράφηκαν από όλες τις εμπόλεμες πλευρές(Σέρβους-Κροάτες-Μουσουλμάνους),ήταν η αποκατάσταση του πολυεθνικού χαρακτήρα της χώρας. Αυτό απαιτούσε μεγάλης κλίμακας επιστροφή των εκτοπισμένων και των περιουσιών τους, δίωξη εγκληματιών πολέμου, καθώς και διασφάλιση ότι οι συνταγματικές και νομικές διατάξεις παρέχουν ίσα δικαιώματα για όλες τις εθνοτικές ομάδες και άλλους σε όλη την επικράτεια της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Με σημαντικές διεθνείς στρατιωτικές, οικονομικές και διπλωματικές προσπάθειες, πολλά έχουν επιτευχθεί έκτοτε. Σχεδόν το 20% του πληθυσμού στη Δημοκρατία Σέρπσκα είναι μη Σέρβοι. Τέσσερις από τις έξι πιο σημαντικές θέσεις στην εκτελεστική, νομοθετική και δικαστική εξουσία της περιοχής πρέπει να καταλαμβάνονται από μη Σέρβους, καθώς και σα μισά από όλα τα περιφερειακά υπουργεία. Επίσης, η αλλαγή του συντάγματος της περιοχής είναι αδύνατη χωρίς την υποστήριξη των μη Σέρβων που βρίσκονται στην άνω αίθουσα του περιφερειακού κοινοβουλίου.
Από την πρώτη θητεία του Μίλοραντ Ντόντικ ως πρωθυπουργός της Δημοκρατίας Σέρπσκα το 1998, ήταν αρχι-πραγματιστής, προσαρμόζοντας πάντα τη ρητορική και τις πράξεις του στις περιστάσεις. Υποστήριξε την επιστροφή των εκτοπισμένων και την ανοικοδόμηση των τζαμιών όταν αυτό φαινόταν αναπόφευκτο. Υποστήριξε συνολικές συνταγματικές μεταρρυθμίσεις όταν τις ώθησαν οι ΗΠΑ το 2006. Κάποτε ήταν επίσης υπέρ της ένταξης της χώρας στο ΝΑΤΟ.
Από το 2015, ο Ντόντικ αψηφά συνεχώς την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου για τον εορτασμό της 9ης Ιανουαρίου. Το 2016 οργάνωσε ένα παράνομο δημοψήφισμα, ζητώντας από τους πολίτες να υποστηρίξουν την απόρριψή του για την απόφαση του δικαστηρίου. Χρειάστηκε μια συντονισμένη διπλωματική προσπάθεια από την ΕΕ και τους συμμάχους του ΝΑΤΟ για να πείσουν την ηγεσία της γειτονικής Σερβίας να δηλώσει δημόσια ότι “δεν υποστήριξε το δημοψήφισμα”. Ήταν μέρος της πάγιας θέσης της Δύσης να σταθεί πίσω από το Συνταγματικό Δικαστήριο και τις αποφάσεις του, ανεξάρτητα από το πόσο ασήμαντο ή παράξενο μπορεί να φαινόταν το θέμα σε ορισμένους ξένους. Η 9η Ιανουαρίου μετατράπηκε από τότε σε μια παρέλαση εθνικιστικών εορτασμών και αποσχιστικής ρητορικής, που υποστηρίζεται πλήρως από τη Ρωσία.
Το 2018, ο Ανατόλι Μπιμπίλοφ, τότε ο υποστηριζόμενος από τη Ρωσία πρόεδρος της παράνομης αυτοαποκαλούμενης Δημοκρατίας της Νότιας Οσετίας της Γεωργίας παρευρέθηκε στον εορτασμό της 9ης Ιανουαρίου. Υπέγραψε συμφωνία συνεργασίας με τον Μίλοραντ Ντόντικ και φέρεται να είπε ότι “οι δύο δημοκρατίες μας είναι σαν δίδυμα με πανομοιότυπη στρατηγική εταιρική σχέση με τη Ρωσία”(!). Από το 2019, τα μέλη των Night Wolves, της μεγαλύτερης Ρωσικής λέσχης μοτοσυκλετών και μιας ακροδεξιάς ομάδας που υποστηρίζει το Κρεμλίνο, έχουν γίνει τακτικό χαρακτηριστικό των παρελάσεων. Το 2023, ο Πούτιν τιμήθηκε με το ανώτατο παράσημο της Δημοκρατίας Σέρπσκα και παρέλασαν σημαίες της παράνομης αυτοαποκαλούμενης Δημοκρατίας του Ντόνετσκ της Ουκρανίας. Το 2024, όπως όλα τα χρόνια πριν, στο επίκεντρο αυτής της ημέρας ήταν ο περιβόητος Ντόντικ.. Δίπλα του στεκόταν ο Ρώσος πρέσβης στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.
Φέτος νέο μπαράζ προκλήσεων…
Αλλά αυτό που ήταν διαφορετικό είναι το περιφερειακό και ευρύτερο Ευρωπαϊκό πλαίσιο. Η Σερβία έστειλε μια μεγάλη αντιπροσωπεία με επικεφαλής τον υπουργό άμυνας και ηγέτη του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος του Βούτσιτς. Συνοδευόταν από τον αρχηγό ΓΕΣ και αρκετούς υπουργούς. Στη συγχαρητήρια επιστολή του, ο Βούτσιτς, ο οποίος δεν ήταν παρών στη Μπάνια Λούκα, έγραψε τη συνήθη και σημαντική διαβεβαίωση ότι αναγνώρισε τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη εντός των σημερινών συνόρων της. Στη συνέχεια όμως προειδοποίησε (χωρίς να εξηγήσει) ότι η Σερβία και η Δημοκρατία Σέρπσκα σύντομα θα αντιμετωπίσουν από κοινού πολύ δύσκολες στιγμές. Οι Σέρβοι ηγέτες στοιχηματίζουν στην αποδέσμευση των ΗΠΑ και σε μια διχασμένη και άτυχη ΕΕ και ΝΑΤΟ και βλέπουν ότι από την Ουκρανία μέχρι το Ναγκόρνο-Καραμπάχ είναι η στρατιωτική δύναμη, και όχι η διπλωματία, που αλλάζει την πραγματικότητα Ένας από τους υπουργούς του Βούτσιτς που ήταν παρόντες στη Μπάνια Λούκα βραβεύτηκε με ένα μακρύ και θερμό χειροκρότημα αφού είπε ότι “η Δημοκρατία Σέρπσκα πρέπει να υπάρχει ως ανεξάρτητο κράτος”.
Ο Aλεξάντερ Βούλιν που πρόσφατα αντικαταστάθηκε από διευθυντής της Σερβικής υπηρεσίας πληροφοριών, και πρώην υπουργός άμυνας και εσωτερικών του Βούσιτς κατέστησε σαφές ότι πριν από αρκετά χρόνια η ακεραιότητα της Δημοκρατίας Σέρπσκα είχε τεθεί ως η νούμερο ένα προτεραιότητα στο στρατιωτικό δόγμα της Σερβίας. Ο Βουλίν είπε επίσης ότι αυτή η γενιά Σέρβων πολιτικών θα πρέπει να εργαστεί για να διασφαλίσει ότι δεν υπάρχουν σύνορα» μεταξύ των περιοχών με την πλειοψηφία των Σέρβων. Αυτό που ήταν επίσης διαφορετικό φέτος είναι ότι στον Όρμπαν απονεμήθηκε το ίδιο παράσημο της Δημοκρατίας Σέρπσκα που είχε λάβει ο Πούτιν πριν από ένα χρόνο. Ο Όρμπαν το δέχτηκε με ευγνωμοσύνη και αναμένεται να το παραλάβει αυτοπροσώπως αργότερα αυτό το μήνα στη Μπάνια Λούκα. Ως επικεφαλής μιας κυβέρνησης της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, ο Όρμπαν αγκαλιάζει την αφηγηματική και αντισυνταγματική συμπεριφορά του Ντόντικ παρέχει στον Ντόντικ πρόσθετη αξιοπιστία και πολιτικό κεφάλαιο.
Αυτή είναι μια επικίνδυνη εξέλιξη γιατί ο Ντόντικ και οι στενότεροι συνεργάτες του μπορούν να πείσουν τους θεσμούς στη Δημοκρατία της Σέρπσκα για πιθανή απόσχιση μόνο εάν έχει σαφώς ορατή υποστήριξη από το εξωτερικό. Γι’ αυτό η ΕΕ και το ΝΑΤΟ πρέπει τώρα να δείξουν στη Βουδαπέστη και στο Βελιγράδι τις κόκκινες γραμμές. Η Ουγγαρία είναι ακόμη πιο σημαντική σε αυτή τη ρύθμιση, επειδή μπορεί να χρησιμοποιήσει το βέτο της για να προστατεύσει τόσο τη Δημοκρατία Σέρπσκα όσο και τη Σερβία από τις δυτικές κυρώσεις και παρεμβάσεις. Στις πρόσφατες συνεντεύξεις του, ο Ντόντικ μίλησε εκτενώς για την ανάγκη οι Σέρβοι να χρησιμοποιήσουν την πιθανή(;)επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο για να πιέσουν προς την ενοποίηση της Σερβίας και των εδαφών με Σερβική πλειοψηφία, από το βόρειο Κόσοβο ως τη Δημοκρατία Σέρπσκα.
Σύμφωνα με τον ίδιο, “οι Αμερικανοί είναι πληγωμένο θηρίο(!). . Συσπείρωσαν τη Δύση εναντίον της Ρωσίας στην Ουκρανία και χάνεται το Κίεβο!!” Παράλληλα, οι Σέρβοι ηγέτες στο Βελιγράδι επανεξοπλίζονται. Από τότε που ανέλαβε ο Βούτσιτς στην εξουσία το 2012, ο στρατιωτικός προϋπολογισμός της Σερβίας έχει σχεδόν τριπλασιαστεί, από 500 εκατομμύρια ευρώ το 2013 σε 1,4 δισεκατομμύρια ευρώ το 2023. Αυτό τον καθιστά μεγαλύτερο από αυτόν και των άλλων πέντε χωρών των Δυτικών Βαλκανίων μαζί. Μόνο το 2023, η Σερβία ξόδεψε 600 εκατομμύρια ευρώ για νέα όπλα και εξοπλισμό, και οι εξαγωγές της στρατιωτικής βιομηχανίας ανήλθαν σε πάνω από 1,5 δισεκατομμύρια ευρώ. Στις 24 Σεπτεμβρίου 2023 στο βόρειο Κόσοβο.οι Σέρβοι παραστρατιωτικοί επέστρεψαν χρησιμοποιώντας βία. Επαινέθηκαν ως ήρωες στη Σερβία και τη Δημοκρατία Σέρπσκα, με λεκτική υποστήριξη από τη Ρωσία η οπία έχει διεισδύσει με πράκτορες, ραδιοτηλεοπτικά προγράμματα, παροχή όπλων , υβριδικές επιχειρήσεις και πρωτοφανή προπαγάνδα και παραπληροφόρηση.Για αυτό και η Δύση πρέπει να αντιδράσει στις πολυδιάστατες και ύπουλες ενέργειες του Πούτιν.
