Δρ Αθανάσιος Ε. ΔρούγοςΔιεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Η συντριβή τυ ελικοπτέρου BELL 212 που μετέφερε τον Ιρανό σκληροπυρηνικό πρόεδρο Ιμπραχίμ Ραίσι (εκλεγέντα το 2021) , πέντε υψηλόβαθμους παράγοντες της κεντρικής και περιφερειακής κυβέρνησης(μεταξύ των οποίων τον υπεξ Χουσείν Αμίρ Αμπντολαχιάν και υποστράτηγο Μεχντί Μουσαβί) του βορειοανατολικού Αζερμπαϊτζάν (Αλί Χασέμ , Αγιατολάχ Σανταντί, κα Μαλικ Ραχματί) ως και τα τρία μέλη του πληρώματος, κοντά στη μεθοριακή ζώνη Αζερμπαιτζάν- Ιράν (περιοχή Ούζι )αναμένεται να έχει προεκτάσεις σε μείζονα εσωτερικά ζητήματα (σε μία χώρα που υπάρχουν πολλά θέματα ανοικτά και ειδικά στη προεδρική διαδοχή μέσα στις επόμενες 50 ημέρες) ,αλλά δεν πρόκειται να αλλάξει ουσιαστικά και ριζικά την περιφερειακή θέση της χώρας και την υπολογίσιμη βαρύτητα που έχει σε θέματα ασφαλείας , διεθνών σχέσεων και οριακής διατήρησης λεπτεπίλεπτων ισορροπιών.Άλλωστε στο θεοκρατικό καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν τον τελευταίο και επικυρίαρχο λόγο έχει ο πνευματικός ηγέτης της πληθυσμιακά Σιιτικής χώρας Αγιατολάχ Αλί Χαμενεί (που όμως είναι μεγάλης ηλικίας και με σοβαρά προβλήματα υγείας, και συνεπώς διαδοχής. Σημειώνεται ότι ο Ραίσι φερόταν ως διάδοχος του θρησκευτικού ηγέτη της χώρας..
Ορισμένα σημεία απαιτούν περαιτέρω διευκρινήσεις :
Πρώτο: Βάσει του Ιρανικού συντάγματος ,ο πρώτος αντιπρόεδρος Mοχάμετ Moχμπέρ είναι προσωρινά πρόεδρος(υπηρεσιακός) .Ο Mοχμπέρ , ο πρόεδρος του κοινοβουλίου Mοχάμετ Μπαχέρ Χαλιμπάφ και ο επικεφαλής του δικαστικού σώματος Γκολάμ Χουσείν Μοχσενί Ετζεί θα πρέπει μέσα στις επόμενες 50 ημέρες να οργανώσουν τις προεδρικές εκλογές. Ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ κατέχει την τελική εξουσία λήψης αποφάσεων στο Ιράν, αλλά ο πρόεδρος εξακολουθεί να κατέχει σημαντική εξουσία εντός του καθεστώτος. Ο εκάστοτε Ιρανός πρόεδρος είναι ο αντιπρόεδρος της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων, μιας καθεστωτικής οντότητας συνταγματικά υπεύθυνης για την παρακολούθηση του ανώτατου ηγέτη και την επιλογή του διαδόχου του. Οι Ιρανοί επανεξέλεξαν τον Ραίσι για να υπηρετήσει ως εκπρόσωπος/βουλευτής της επαρχίας Νοτίου Χορασάν στη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων κατά τις πρόσφατες κοινοβουλευτικές εκλογές του Μαρτίου 2024.
Δεύτερο :Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας κατέχει επίσης πολλές αυτεπάγγελτες θέσεις.(ορισμένες διακοσμητικές ).Είναι μέλος του Συμβουλίου Διάκρισης Σκοπιμότητας ως και πρόεδρος του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, του Ανώτατου Συμβουλίου Πολιτιστικής Επανάστασης και του Ανώτατου Συμβουλίου Κυβερνοχώρου. Ο θάνατος του Ραίσι εκτιμάται (στο εσωτερικό) ότι θα έχει σοβαρές συνέπειες για τη διαδοχή του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη. Ο Ραίσι θεωρούνταν ένας από τους κορυφαίους διεκδικητές -μαζί με τον γιο του Χαμενεΐ, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ- για να διαδεχθεί τον Χαμενεΐ . Ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ διόρισε τον Ραίσι στη θέση του αρχηγού της δικαστικής εξουσίας το 2019 και ενέκρινε τον Ραίσι για υποψήφιο στις προεδρικές εκλογές του Αυγούστου 2021.
Οι επόμενες μέρες έχουν τη δυνατότητα να αναδιαμορφώσουν την άμεση και μακροπρόθεσμη δυναμική του καθεστώτος, συμπεριλαμβανομένης της διαδοχής του ανώτατου ηγέτη. Ωστόσο, ο θάνατος του Ραίσι δεν θα άλλαζε την τρέχουσα πορεία του καθεστώτος προς πιο σκληροπυρηνικές και συντηρητικές εσωτερικές πολιτικές ή και πιο επιθετικές περιφερειακές πολιτικές επιλογές σε θέματα πολεμικής βιομηχανίας,σχέσεων με τη Δύση, στο πυρηνικό πρόγραμμα, στάση εχθρική απέναντι στο Ισραήλ, ή στην υποστήριξη του αντιστασιακού άξονα “Χούτι-Χαμάς-Χεζμπολάχ-Ιρακινές πολιτοφυλακές/PMC “.Ο Ραίσι και ο υπεξ θεωρούνταν σε ένα ειδικά σκληροπυρηνικό καθεστώς ότι ήσαν από τους κορυφαίους ιέρακες.
Ο Ραίσι είχε αρνηθεί το Ολοκαύτωμα, είχε ζητήσει την καταστροφή του Ισραήλ και επαίνεσε την εισβολή της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου. Σε μια ανάρτηση στο X, έγραψε: “Φιλάμε τα χέρια της ηρωικής Χαμάς [σε υποστήριξη] και όλων των γενναίων αντιστασιακών ομάδων που είναι το καμάρι του κόσμου του Ισλάμ και χαιρετίζουμε τη σταθερή αποφασιστικότητα του αντιστασιακού λαού της Γάζας.” Ο 64χρονος Ραΐσι, ήταν πρώην δικαστής. Έστειλε πολλούς ανθρώπους στην αγχόνη στα τέλη της δεκαετίας του 1980.Το μόνο πράγμα που τον έκανε να ξεχωρίσει» ήταν ότι αρκετοί Ιρανοί ερευνητές εκτός της χώρας πίστευαν ότι ήταν “δυνητικός διάδοχος” του Χαμενεί.
Τρίτο : Ο υπηρεσιακός πρωθυπουργός Mοχμπέρ (καθεστωτικός) υπηρέτησε προηγουμένως ως επικεφαλής της Εκτέλεσης του Τάγματος του Ιμάμ Χομεϊνί (EIKO)-SETAD μια παρακρατική οργάνωση που ελέγχεται άμεσα από τον ανώτατο ηγέτη Αλί Χαμενεΐ(μεταξύ 2007 και 2021 και εκεί έχουν ενταχθεί/μεταξύ άλλων όλα εκείνα τα περιουσιακά οικονομικά στοιχεία του ανατραπέντα Σαχικού καθεστώτος το 1979).Το υπουργείο οικονομικών των ΗΠΑ του επέβαλε κυρώσεις στον ίδιο ως και στο EIKO τον Ιανουάριο του 2021. Ο Mοχμπέρ υπηρέτησε επίσης στο παρελθόν ως πρόεδρος της τράπεζας Sina, στην οποία έχουν επιβληθεί κυρώσεις από τις ΗΠΑ ως και αντιπρόεδρος του Ιδρύματος Mostazafan για το εμπόριο και τις μεταφορές. Το υπουργείο οικονομικών των ΗΠΑ επέβαλε κυρώσεις στη Sina Bank τον Οκτώβριο του 2018 για την οικονομική υποστήριξη της Basij—μιας παραστρατιωτικής οργάνωσης που είναι υπεύθυνη για την πολιτική άμυνα και τον κοινωνικό έλεγχο στο Ιράν, ενώ επέβαλε κυρώσεις στο Ίδρυμα Mostazafan τον Νοέμβριο του 2020.Επίσης τον περασμένο Οκτώβριο ήταν επικεφαλής της αποστολής στη Μόσχα όπου υπέγραψε τη συμφωνία για την παροχή Ιρανικών όπλων στη Μόσχα για τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Tέταρτο ; Όσοι ελπίζουν ότι ο ξαφνικός χαμός των δυο ηγετικών καθεστωτικών προσώπων θα οδηγούσε σε αλλαγή καθεστώτος στην Ισλαμική Δημοκρατία είναι πάρα πολύ πιθανό να απογοητευτούν. Αυτό δεν σημαίνει «τίποτα» για την συνέχιση του εμπρηστικού καθεστώτος , και ο αντίκτυπος θα είναι σε μεγάλο βαθμό εγχώριος. Ο θάνατός τους δεν μπορεί να επηρεάσει την εχθρότητα του Ιράν προς το Ισραήλ, την υποστήριξή του στις ομάδες πληρεξούσιων στη Μ. ανατολή ( Χαμάς και Χεζμπολάχ,) που βρίσκονται σε πόλεμο με το Ισραήλ, ή την εντυπωσιακή ώθησή του στο να καταστεί πυρηνική δύναμη. Τρεις ημέρες πριν τον θάνατό τους στο δυστύχημα ο επικεφαλής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας/IAEA-Bιέννη ,Αργεντινός πρέσβης Ραφαέλο Γκρόσι σε διαβαθμισμένη έκθεση (34 σελίδων) για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης ‘έκρουσε κώδωνα κινδύνου ,ότι είναι πολύ κοντά στη πυρηνική βόμβα…)/ ημερομηνία 16 Μαίου 2024 .
Πέμπτο :Οι ξένες δυνάμεις δεν είχαν κανένα λόγο να τον κυνηγήσουν(εννοώ δολιοφθορά) καθώς δεν ήταν επικυρίαρχος “παίκτης ” στο βάθος του πανίσχυρου αμυντικού κατεστημένου της χώρας,(δηλαδή αυτός δεν επηρέαζε επιμέρους οπλικά συστήματα ή μαύρα κονδύλια της Επαναστατικής Φρουράς κα). Η συντριβή πιθανότατα οφείλεται σε τεχνικά προβλήματα ή κακές καιρικές συνθήκες , ενώ δεν εξέπεμψε MAYDAY. Το ελικόπτερο «πετούσε σε μια πολύ ομιχλώδη περιοχή των Ιρανικών συνόρων με το Αζερμπαϊτζάν(είχε μεταβεί στη γειτονική χώρα για εγκαίνια του τρίτου φράγματος στον ποταμό Αράς). Και ο στόλος των ελικοπτέρων και αεροσκαφών του Ιράν είναι πολύ παλιός(από την εποχή του Σάχη με εξαίρεση ορισμένων Σοβιετικών/Ρωσικών). 1855 Ιρανοί έχουν χάσει τη ζωή τους σε αεροπορικά δυστυχήματα, μέσα σε 35χρόνια.. Πάντως συγκριτικά με προηγούμενους προέδρους του Ιράν ταξίδευε αρκετά σε εσωτερικό και εξωτερικό.
Ο αεροπορικός αναλυτής Kάιλ Μπέιλι είπε ότι η έλλειψη επικοινωνίας από τον πιλότο του ελικοπτέρου ή άλλο μέλος του πληρώματος πτήσης δεν άφηνει καμία αμφιβολία ότι υπήρχε “σοβαρό ζήτημα ελέγχου”. Αν ένα ελικόπτερο έχει ένα σοβαρό τεχνικό πρόβλημα κατά τη διάρκεια της πτήσης, το πρώτο καθήκον του πιλότου είναι “να κρατήσει το αεροπλάνο να πετάει και μετά έρχονται οι επικοινωνίες ” Ο Μπέιλι πρόσθεσε: “Βασικά δεν είδαμε καμία επικοινωνία… γιατί ο πιλότος ήταν πιθανώς επικεντρωμένος στην προσγείωση του ελικοπτέρου ή στο να το κρατήσει στον ουρανό”.
Ο αναλυτής εξήγησε επίσης: “Φαίνεται από το ότι το ελικόπτερο είναι σε δύο μέρη ότι το ουραίο στροφείο πιθανότατα κόπηκε και αυτό θα ήταν αποτέλεσμα της πρόσκρουσης του κύριου άξονα του ουραίου στροφείου”. Είπε ότι αυτό θα είχε προκληθεί από αεροδυναμικές δυνάμεις που δημιουργήθηκαν όταν ο πιλότος έκανε ελιγμούς για να προσγειώσει το ελικόπτερο ή πιθανώς λόγω τεχνικού προβλήματος. Μια άλλη πιθανότητα, είπε, είναι η αστοχία το ουραίο στροφείο . «Αν δούμε αυτή τη σπειροειδή κίνηση όπου τα ελικόπτερα περιστρέφονται κατά 360 μοίρες, δεξιόστροφα ή αριστερόστροφα, αυτό θα μπορούσε να υποδηλώνει ότι το ουραίο στροφείο είχε πρόβλημα και… θα ήταν εκτός ελέγχου”. Ο Μπέιλι είπε ότι οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες και το πολύ ορεινό/βραχώδες έδαφος θα μπορούσαν επίσης να συνέβαλαν στη θανατηφόρα συντριβή.
Έκτο :Τέλος ο υπέξ του Ιράν ήταν μια γνωστή πολιτική προσωπικότητα στο Λίβανο , στην Μ. Ανατολή και στον Ισλαμικό κόσμο. Ασχολούνταν πολύ με τα θέματα του Μουσουλμανικού κόσμου ,και πολύ περιορισμένα με τους Ευρωπαίους κα.Το Ιράν είναι μια χώρα που απολαμβάνει μεγάλη επιρροή και “κυριαρχία” ( λόγω Χεζμπολάχ) στον Λίβανο. Ο θάνατος του Ραίσι και του Αμπντολαχιάν είναι απίθανο να αλλάξει αυτή τη σχέση. Ο δεύτερος επισκέφθηκε το Λίβανο μέσα σε 29 μήνες δέκα φορές.!!
