Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Το κοινοβούλιο της Ουκρανίας(το Verkhovna Rada) υιοθέτησε προχθές το νέο νόμο σχετικά με τις δραστηριότητες θρησκευτικών οργανώσεων στη χώρα. Ο νόμος αριθ. 8371, που ψηφίστηκε με πλειοψηφία 265 ψήφων, θα απαγορεύει, μετά την επικύρωση από τον Ζελένσκι τις δραστηριότητες της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας (ROC) στην Ουκρανία και θα τερματίσει τις δραστηριότητες όλων των θρησκευτικών δομών που συνδέονται με τη Μόσχα. Τόσο η πλειοψηφία των εκπροσώπων του κόμματος ‘Υπηρέτης του Λαού “του Ζελένσκι όσο και η αντιπολιτευόμενη Ευρωπαϊκή Αλληλεγγύη του πρώην προέδρου Πέτρο Ποροσένκο ψήφισαν υπέρ του νομοσχεδίου ενώ λίγοι νομοθέτες αντιτάχθηκαν.( Συγκεκριμένα, μέλη του πρώην φιλορωσικού κόμματος της αντιπολίτευσης ‘για τη ζωή και την ειρήνη,’).
Αυτή η ομάδα είναι γνωστή για την υποστήριξή της στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας (UOC), η οποία υπάγεται στο Πατριαρχείο της Μόσχας (αν και με ευρεία αυτονομία). Φιλορώσοι προπαγανδιστές όπως ο Τάκερ Κάρλσον έχουν χρησιμοποιήσει το θέμα για να ισχυριστούν ότι υπάρχει θρησκευτική δίωξη στην Ουκρανία.Ο υπογράφων ασχολήθηκε με το τι συνεπάγεται ο νέος νόμος και αν αποτελεί απειλή για μέρος της Ορθόδοξης κοινότητας στην Ουκρανία.
Ιστορικά, το Κίεβο και η Ουκρανία ανήκαν στη δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως.. Αυτό συνεχίστηκε μέχρι το 1685, όταν ο Τσαρόνος της Μοσχοβίας, που τότε είχε καταλάβει το ανατολικό τμήμα της Ουκρανίας και το Κίεβο, δωροδοκήθηκε και πίεσε τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Διονύσιο να μεταφέρει την έδρα του Κιέβου στη Μόσχα. Μόλις έξι μήνες αργότερα, ο Διονύσιος καθαιρέθηκε από το Συμβούλιο των Επισκόπων Κωνσταντινουπόλεως για προδοσία.
Η Ρωσική αυτοκρατορία χρησιμοποίησε το επιστημονικό και ανθρώπινο δυναμικό του Κιέβου για να παράσχει μορφωμένους κληρικούς και λαϊκούς από την Ουκρανία για να επεκτείνει την επιρροή της στη Σιβηρία και την Ασία. Μετά την επανάσταση των Μπολσεβίκων, μέσα στην αναταραχή του εμφυλίου πολέμου, οι Ουκρανοί δημιούργησαν μια ανεξάρτητη ορθόδοξη εκκλησία το 1921, η οποία σύντομα κατ εστάλη. Κατά τη σοβιετική εποχή, η Ορθοδοξία στην Ουκρανία ήταν υποταγμένη στο Πατριαρχείο της Μόσχας, το οποίο και το ίδιο έγινε θύμα του τρόμου του Στάλιν.
Μετά τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας της Ουκρανίας το 1991, ορισμένοι από τους φιλοουκρανούς κληρικούς του Πατριαρχείου Μόσχας αποφάσισαν να αποσχιστούν και να δημιουργήσουν μια ανεξάρτητη εκκλησία. Αυτή είναι μια ιστορική διαδικασία παρόμοια με αυτό που συνέβη σε άλλα ορθόδοξα έθνη. Η Μόσχα καταδίκασε έντονα όσους αποχώρησαν από το Πατριαρχείο της, κηρύσσοντας μάλιστα εκκλησιαστικό ανάθεμα εναντίον τους. Ταυτόχρονα, το Πατριαρχείο Μόσχας δημιούργησε την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία (UOC), η οποία ήταν φαινομενικά αυτόνομη αλλά διοικούνταν από τη Μόσχα.
Μέχρι το 2019, η Μόσχα και οι σύμμαχοί της στην Ουκρανία επένδυσαν πολλά στην απαξίωση του ανεξάρτητου Ορθόδοξου κινήματος, αποκαλώντας το «εθνικιστικό» και «σχισματικό». Τελικά, το 2019, οι Ουκρανοί Ορθόδοξοι που είχαν αποσχιστεί από τη Μόσχα έλαβαν επίσημη κανονική ιδιότητα. Ενώθηκαν μεταξύ τους, προσέλκυσαν κάποιους φιλο-ουκρανούς κληρικούς από το Πατριαρχείο Μόσχας και με την υποστήριξη του πρώην προέδρου Ποροσένκο έλαβαν διάταγμα από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο,( τον πιο έγκυρο ιεράρχη του ορθόδοξου κόσμου, που χορηγούσε την αναγνώριση και την άδεια της αυτοκεφαλίας)
Έκτοτε, η Ουκρανία έχει δει την εμφάνιση δύο κανονικών αυτοκέφαλων δομών που αναγνωρίζονται από την παγκόσμια Ορθοδοξία: της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας – Πατριαρχείο Μόσχας (UOC-MP) και της νεοσύστατης Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας (OCU). Η βασική διαφορά είναι ότι η UOC παραμένει υποταγμένη στο Πατριαρχείο Μόσχας, ενώ η OCU συνδέεται με την Κωνσταντινούπολη. Με την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής της Ρωσίας(Οκτώβριος 2022) ορισμένοι από τους φιλορώσους κληρικούς και επισκόπους της UOC συνεργάστηκαν με τον εχθρό ή διέδωσαν τη Ρωσική προπαγάνδα. Σύμφωνα με τις υπηρεσίες ασφαλείας της Ουκρανίας (SBU), περισσότεροι από 50 κληρικοί από το UOC βρίσκονται υπό έρευνα για προδοσία και συνεργασία, συμπεριλαμβανομένων 4 επισκόπων.
Ο νόμος δεν απαγορεύει καμία συγκεκριμένη εκκλησία.
Τι σημαίνει ο νέος νόμος; Ο νέος νόμος προβλέπει τον τερματισμό των δραστηριοτήτων των θρησκευτικών οργανώσεων που συνδέονται με τη Ρωσία.Ο νόμος δεν απαγορεύει καμία συγκεκριμένη εκκλησία. Αντίθετα, περιορίζει τις δραστηριότητες των Ουκρανικών θρησκευτικών οργανώσεων μόνο αν συνεχίσουν να συνεργάζονται με τη Ρωσία.Το κράτος έχει την πολιτική βούληση να διασφαλίσει ότι η θρησκεία δεν χρησιμοποιείται ως εργαλείο για πολιτική προπαγάνδα και επιθετικότητα. Οι θρησκευτικές κοινότητες πρέπει να επικεντρωθούν στη θρησκεία. Ο νόμος αναφέρεται σε «συνδεδεμένους» οργανισμούς.
Ο εξουσιοδοτημένος κρατικός φορέας διενεργεί εξέταση και εκδίδει εντολή ζητώντας από τον οργανισμό να διακόψει τη συνεργασία του με τη Ρωσία. Αν αρνηθούν, ενδέχεται να ακολουθήσουν νομικές ενέργειες και αναστολή των δραστηριοτήτων του οργανισμού. Αλλά αν ο οργανισμός διακόψει τους δεσμούς του με τη Ρωσία, μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί.
Νομικές συνέπειες
Μπορεί η ίδια ηUOC να απαγορευτεί; Οι πηγές μου λένε όχι, και δεν είναι αυτός ο σκοπός του νόμου. Η UOC, ως θρησκευτική ένωση, δεν είναι νομική οντότητα, επομένως η Εκκλησία δεν μπορεί να απαγορευτεί. Ωστόσο, μεμονωμένα νομικά πρόσωπα, όπως το διοικητικό κέντρο της Μητρόπολης του Κιέβου και οι επισκοπικές διοικήσεις, μπορούν να παυτούν.Οι συμβάσεις για μίσθωση ή χρήση κρατικής περιουσίας με δομές που συνδέονται με τη Ρωσία, από τις οποίες το UOC( χρησιμοποιεί πάνω από 3.000) ενδέχεται να τερματιστούν.
.Καθώς το νομικό σύστημα της Ουκρανίας είναι συχνά αργό, ιδιαίτερα σε καιρό πολέμου, οι υποθέσεις θα μπορούσαν να καθυστερήσουν για χρόνια. Δεν πρόκειται για την απαγόρευση της Ορθοδοξίας ή της πίστης, αλλά για τη διακοπή των δεσμών με τη Ρωσική Ομοσπονδία. «Ο νόμος δεν παραβιάζει τις προσωπικές ελευθερίες συνείδησης ή θρησκείας. Οι άνθρωποι είναι ελεύθεροι να προσεύχονται όπου και όπως θέλουν. Αν είναι κρατική περιουσία, οι πολίτες μπορούν να τη μεταφέρουν στην OCU για να τη διατηρήσουν.
