Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος -Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Συριακές δυσκολίες κατά τη μετάβαση σε καθεστώς μετά τον Άσαντ –
Η δεσποτική διακυβέρνηση του Μπασάρ αλ Άσαντ έφτασε σε απροσδόκητο τέλος στις 8 Δεκεμβρίου του τρέχοντος έτους με τη Σουνιτική ανταρτική ομάδα Hayat Tahrir al-Sham (HTS) να εκτοπίζει το καθεστώς μέσω μιας σαρωτικής και εντυπωσιακής εξέγερσης και να αναλαμβάνει το ρόλο της κεντρικής κυβερνητικής αρχής στο τη μεταβατική περίοδο ως την πρώτη Μαρτίου του 2025. Το αντιλαϊκό και απολυταρχικό καθεστώς Άσαντ στη Συρία έπεσε σαν καταρράκτης με την αποδυνάμωση των εξωτερικών προστατών και υποστηρικτών του εταίρων – Ρωσίας και Ιράν μαζί με τους περιφερειακούς πληρεξούσιους τη Χεζμπολάχ. που στήριξαν το καθεστώς από το 2011.
Ενώ κάθε νεοσύστατη δημοκρατική μορφή διακυβέρνησης είναι πολύ καλύτερη από το βάναυσο καθεστώς του Άσαντ, η μεταβατική φάση μπορεί να επιφέρει περισσότερες κοινωνικοοικονομικές και πολιτικές αστάθειες και να προκαλέσει περισσότερες εξωτερικές παρεμβάσεις από πριν. Ως εκ τούτου, ενώ η Συρία κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου θα χρειαζόταν την υποστήριξη μεγάλων διεθνών παραγόντων για να λάβει ελαφρύνσεις κυρώσεων και ανθρωπιστική βοήθεια, θα χρειαζόταν περισσότερη βοήθεια για την ανασυγκρότηση των ήδη μαστιζόμενων κοινωνικοοικονομικών θεσμών. Η ουδετερότητα πρέπει να διατηρηθεί για να αποφευχθεί η παρέμβαση των γειτόνων. Ενώ η Τουρκία έχει ζητήσει τη Συρία για τους Σύρους, έχει ήδη προνομιούχα δανείσει την υποστήριξή της στο HTS, ενώ άλλες μεγάλες δυνάμεις όπως το Ισραήλ και οι ΗΠΑ διατηρούν τις σφαίρες επιρροής τους στη Συρία σε διαφορετικές γεωγραφικές ζώνες μέσω διαφορετικών εγχώριων πελατών. Από την άλλη πλευρά, η Ρωσία και το Ιράν θα χρησιμοποιούσουν αποκλίνουσες στρατηγικές για να αντισταθμίσουν την απώλειά τους με την καταστροφή του καθεστώτος Άσαντ
. Η Κίνα, η οποία μέχρι την εκρίζωση του καθεστώτος Άσαντ απείχε από άμεση στρατιωτική ανάμειξη στη χώρα, είναι πιθανό να ενισχύσει το αποτύπωμά της λόγω των αυξανόμενων ανησυχιών για την ασφάλεια που προέρχονται από τους Ουιγούρους αυτονομιστές του Σινιάνγκ που πολέμησαν κατά του καθεστώτος μαζί με το HTS και αποτελούν πλέον μέρος του συνασπισμού -ομπρέλας.Με παρόμοιο τρόπο, η ουδετερότητα, με την αληθινή έννοια του όρου, είναι σχεδόν αδύνατο να εφαρμοστεί στο Συριακό πλαίσιο.
Τέλος της Μπααθικής κυριαρχίας
Ενώ το καθεστώς Άσαντ βρισκόταν στη σφαγή ενός παρατεταμένου εμφυλίου πολέμου από το 2011, παρείχε ωστόσο μια μικρή αναγκαστική σταθερότητα σε μια διαλυμένη και οικονομικά κατεστραμμένη κοινωνία ανάμεσα σε μια πληθώρα ομάδων ανταρτών που συναγωνίζονταν για επιρροή σε διαφορετικούς θύλακες της χώρας σε συνεργασία με τους εξωτερικούς προστάτες τους. Η Freedom House, η οποία διεξάγει ετήσια έρευνα για το επίπεδο της ελευθερίας σε χώρες που περιγράφονται στην έκθεσή της για το 2023, η Συρία υπό τον Άσαντ ως «ένα από τα πιο καταπιεστικά καθεστώτα στον κόσμο» που «καταστέλλει σκληρά την ελευθερία του λόγου και του συνέρχεσθαι» με «αναγκαστικές εξαφανίσεις, στρατιωτικές δίκες». και βασανιστήρια». Οι διαδηλώσεις κατά του δεσποτικού και απεχθούς καθεστώτος Άσαντ ξεκίνησαν ειρηνικά το 2011 υπό τον όρο της Αραβικής Άνοιξης στην οποία οι Συριακές δυνάμεις απάντησαν με σφαίρες και εκτελέσεις . Στη συνέχεια, η ειρηνική διαμαρτυρία μετατράπηκε σε βίαιη και παρατεταμένη αντιπαράθεση του καθεστώτος Άσαντ με τις αντικαθεστωτικές δυνάμεις που άλλαξαν διαμορφώσεις και χαρακτήρα με το πέρασμα του χρόνου. Η σύγκρουση γνώρισε αποφασιστικές αλλαγές και διεθνοποιήθηκε το 2015 όταν ο Πούτιν έστειλε ειδικές δυνάμεις και αεροσκάφη για να βομβαρδίσουν ομάδες αντίστασης σε πόλεις όπως το Χαλέπι.
Με παρόμοιο τρόπο, το Ιράν ενίσχυσε επίσης το καθεστώς ενόψει της αυξανόμενης εξέγερσης εναντίον του. Χωρίς να ενδιαφέρεται για την αναδιάρθρωση και τη μεταρρύθμιση της δομής διακυβέρνησης, το καθεστώς Άσαντ κατέφυγε σε στρατηγικές όπως η χρήση βίας, οι βίαιες δολοφονίες, η φυλάκιση και η καταστολή των διαφωνούντων στη Συρία για να διατηρήσει την εξουσία. Η αδιαλλαξία του να έρθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με ομάδες ανταρτών και να συζητήσει το μέλλον της Συρίας τελικά έληξε με την καταστροφική κατάρρευση του καθεστώτος. Η HTS αξιοποιώντας τον καταπιεσμένο θυμό και τα παράπονα των ανθρώπων τερμάτισε τη βάναυση 53χρονη διακυβέρνηση του Άσαντ και της οικογένειάς του μέσω απροσδόκητα γρήγορης και σαρωτικής στρατιωτικής επίθεσης.
Εξωτερικές επιρροές
Ενόψει της φθίνουσας επιρροής του Ιράν και της Ρωσίας στη Συρία, το Ισραήλ και η Τουρκία πρόκειται να επεκτείνουν την επιρροή και τη δύναμή τους βαθιά στη χώρα. Ενώ η Τουρκία φέρεται να έλαβε μέτρα για να φέρει τον Άσαντ, το Ιράν και τη Ρωσία στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων σε μια προσπάθεια να βρει κάποια ισορροπία στο σύστημα διακυβέρνησης της Συρίας και να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της εισροής Σύριων προσφύγων στην Τουρκία, η ανυπακοή του Άσαντ οδήγησε την Άγκυρα να αλλάξει τακτική και να βοηθήσει την HTS να ξεκινήσει την αστραπιαία επίθεση. Η βοήθεια της Τουρκίας στην HTS ήταν αρκετά απτή στην άμεση επαναλειτουργία της πρεσβείας της στη Δαμασκό μετά την πτώση του Άσαντ και την προσφορά βοήθειας στην οργάνωση για τη διαμόρφωση της νέας ισλαμικής τάξης της χώρας.
Το Ισραήλ, προκειμένου να εξαπλώσει τη δική του σφαίρα επιρροής και να απωθήσει την αυξανόμενη Σουνιτική ισλαμική επιρροή υπό το HTS, εξαπέλυσε εδαφική εισβολή στα Υψίπεδα του Γκολάν στη Συρία με τις στρατηγικές επανεγκατάστασής του, αντιλαμβανόμενη τον κίνδυνο για τον Εβραϊκό πληθυσμό από την άνοδο των σουνιτικών ισλαμικών ομάδων και ξεκίνησε στρατιωτικές επιχειρήσεις για να καταστρέψει τα στρατιωτικά μέσα της χώρας.. Με παρόμοιο τρόπο, οι ενέργειες του Ισραήλ έχουν επίσης καταδικαστεί από Αραβικές χώρες, καθώς αυτές προσβάλλουν την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Συρίας.
Οι ΗΠΑ ηγήθηκαν μιας στρατιωτικής εκστρατείας κατά της οργάνωσης Ισλαμικό Κράτος και της συντρόφου της ριζοσπαστικής οργάνωσης Μέτωπο Αλ Νούσρα στη Συρία. Μετά τις αεροπορικές επιδρομές, Αμερικανικά στρατεύματα εισήλθαν στη βορειοανατολική Συρία για να στηρίξουν τη συριακή κουρδική δύναμη γνωστή ως Μονάδες Προστασίας του Λαού ή YPG, και αργότερα τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF), μια ομάδα ομπρέλα που αποτελείται από την πλειοψηφία Κούρδων και άλλες εθνοτικές και αντάρτικες ομάδες. Η Αμερικανική σφαίρα επιρροής στη βορειανατολική Συρία διατηρήθηκε.
Ωστόσο, η στρατιωτική υποστήριξη των ΗΠΑ προς τις Κουρδικές ομάδες στη Συρία προκάλεσε τη σύμμαχό της στο ΝΑΤΟ, την Τουρκία, η οποία θεωρεί το YPG ως παρακλάδι του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK), μιας χαρακτηρισμένης τρομοκρατικής οργάνωσης. Παρά το τέλος της δυναστικής κυριαρχίας στη Συρία με την καθαίρεση του Άσαντ, ο ειδικός απεσταλμένος των Ηνωμένων Εθνών για τη Συρία προειδοποίησε ότι ο πόλεμος «δεν έχει τελειώσει ακόμη» καθώς συνεχίζονται οι συγκρούσεις μεταξύ ενόπλων ομάδων που υποστηρίζονται από την Τουρκία και Κούρδων μαχητών στο βόρειο τμήμα της χώρας. Η Τουρκία επιδιώκει να διασφαλίσει ένα προ-τουρκικό προπύργιο ενάντια στις Κούρδους Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF) στην ανατολική Συρία.
Εν τω μεταξύ, ο ηγέτης του HTS Aχμέτ αλ Σάραα, σε μια προσπάθεια να αποτρέψει την εξωτερική επέμβαση στη χώρα, έχει εκφράσει κατηγορηματικά ότι η Συρία δεν θα επιτρέψει σε καμία ομάδα να πραγματοποιήσει επιθέσεις εναντίον οποιασδήποτε άλλης χώρας συμπεριλαμβανομένου του Ισραήλ, ενώ ζήτησε την απόσυρση του Ισραήλ από το έδαφος της Συρίας σύμφωνα με μια συμφωνία του 1974 που ακολούθησε τον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ το 1973.
Παρόλο που η Κίνα δεν έστειλε κανένα στρατό ούτε πούλησε απευθείας όπλα για να ενισχύσει το καθεστώς Άσαντ από το 2011 μέχρι την ανατροπή του Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024, οι Κινεζικές ανησυχίες και τα διακυβεύματα για την ασφάλεια έχουν αυξηθεί με την άνοδο του HTS και άλλων ισλαμικών ανταρτικών ομάδων στη Συρία. Μέλη του Ισλαμικού Κόμματος Τουρκιστάν (TIP) δημοσίευσαν ένα βίντεο από τη Συρία καλώντας σε μαχητική τζιχάντ κατά της Κίνας. Πολλοί ξένοι μαχητές εντός της HTS είναι Ουιγούροι από την Αυτόνομη Περιοχή των Ουιγούρων Σιντζιάνγκ της Κίνας, οι οποίοι επιδιώκουν μαχητικά τον πολιτικό στόχο της δημιουργίας ενός κράτους Ουιγούρων από την Κίνα.
Εσωτερικές δυσκολίες
Η HTS είναι μια ομάδα-ομπρέλα που περιλαμβάνει ανόμοιες ομάδες ανταρτών στο μαντρί της, οι οποίες έχουν διαφορετικούς εξωτερικούς προστάτες. Εκτός αυτού, η ομάδα δεν έχει τον έλεγχο πολλών άλλων μαχητών που δραστηριοποιούνται στη Συρία. Ως εκ τούτου, ενώ έχει αρχίσει να κυβερνά ένα κράτος, δεν μπορεί να διεκδικήσει το μονοπώλιο της εξουσίας που χρειάζεται ένα κράτος για αποτελεσματική διακυβέρνηση. Μια τέτοια άναρχη τάξη θα μπορούσε να προσφέρει περιθώρια σε ομάδες όπως το ISIS να αναδιοργανωθούν. Η ίδια η HTS έχει χαρακτηριστεί τρομοκρατική οργάνωση από το ΣΑ/ΟΗΕ γεγονός που θέτει σημαντικές προκλήσεις για την ομάδα να αποκτήσει διεθνή νομιμότητα στο να κυβερνήσει.
Η HTS έχει μόνο προηγούμενη εμπειρία από τη διακυβέρνηση της Ιντλίμπ (μόνο ένα μικρό τμήμα της Συρίας) , επομένως η διακυβέρνηση ολόκληρης της χώρας ενόψει της οικονομικής κατάρρευσης και της ανάμειξης εξωτερικών παραγόντων με τους εγχώριους πελάτες της θα είναι μια δύσκολη αποστολή . Δεκαετίες οικονομικών κυρώσεων, απομόνωσης και καταστροφής υποδομών ζωτικής σημασίας έχουν χαρίσει στο κράτος ένα καθεστώς παρίας με άτακτους οικονομικούς, κοινωνικούς και πολιτικούς θεσμούς που το καθιστούν επιρρεπές σε περαιτέρω εξωτερικές πιέσεις.
Η Τεχεράνη αποκάλυψε το Σαββατοκύριακο ότι ανοίγει ξανά την πρεσβεία στη Δαμασκό και ότι η HTS προσφέρθηκε να παρέχει ασφάλεια για τη λειτουργία της αποστολής. Καθ’ όλη τη διάρκεια της εκδήλωσης που διήρκεσε τρεισήμισι ώρες στη Μόσχα ο παμπόνηρος Πούτιν δεν εξέφρασε ποτέ καμία κριτική για την υποστήριξη της Τουρκίας προς τη HTS ούτε αμφισβήτησε τη νομιμότητα των δηλωμένων ανησυχιών της Άγκυρας για την κατάσταση στη Συρία ,αν και παραμένει δύσπιστος στο ζήτημα της Κουρδικής εθνικότητας που περιλαμβάνει 20-25 εκατομμύρια εθνικούς Κουρδικούς πληθυσμούς που κατανέμονται στην Τουρκία, στη Συρία, στο Ιράκ και στο Ιράν προσφέρεται για μια λύση.
Η υφυπέξ των ΗΠΑ Μπάρμπαρα Λιφ μετέβη πολύ πρόσφατα στη Δαμασκό και μετέφερε προσωπικά την απόφαση των ΗΠΑ να καταργήσουν την αμοιβή των 10 εκατομμυρίων δολαρίων για τη σύλληψη του αρχηγού του HTS (του νέου ντε φάκτο ηγέτη της Συρίας) , μετά από όσα εκείνη ισχυρίστηκε ότι ήταν «πολύ παραγωγικές» συναντήσεις με τους εκπροσώπους της οργάνωσης .Αυτή η εξέλιξη θα επιτρέψει τώρα στην Ουάσιγκτον να άρει τις κυρώσεις κατά της Συρίας βάσει του περίφημου νόμου περί Πολιτικής Προστασίας του Καίσαρα Συρίας του 2019.Πάντως Αμερικανοί και λοιποί δυτικοί πιέζουν τον ντε φάκτο ηγέτη στη Δαμασκό να εκδιώξει τους Ρώσους από τις βάσεις ,για να τύχει ευρύτερης και ισχυρότερης υποστήριξης από τη Δύση.
