.
Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Η συνεχιζόμενη επιθετικότητα της Ρωσίας και οι απρόβλεπτες πολιτικές του Τραμπ αποσταθεροποιούν την Ευρώπη και καταπονούν το ΝΑΤΟ Ένας συνασπισμός Ευρωπαϊκών χωρών με βάση τις αξίες τους θα μπορούσε να συνδράμει στην προώθηση της ειρήνης και να στείλει ένα ισχυρό μήνυμα τόσο σε συμμάχους όσο και σε εχθρούς.
Από τον Φεβρουάριο του 2022, ο πόλεμος επέστρεψε στην Ευρώπη λόγω της απρόκλητης εισβολής στην Ουκρανία από τη Ρωσία, η οποία συνεχίζει να εμπλέκεται σε εχθρικές ενέργειες κατά των δυτικοευρωπαϊκές υποδομών. Από τις 20 Ιανουαρίου του 2025ο Ντόναλντ Τραμπ έχει εκφράσει θέσεις που αμφισβητούν τη διατλαντική σχέση σε πολλαπλούς τομείς: όπως την κλιματική αλλαγή, το εμπόριο, τις οικονομικές συνεισφορές στο ΝΑΤΟ, την κατάπαυση του πυρός Ρωσίας-Ουκρανίας και τις εδαφικές διεκδικήσεις. Επιπλέον, ορισμένα άτομα με έδρα τις ΗΠΑ (Μασκ) έχουν παρέμβει άμεσα στις προσεχείς ομοσπονδιακές εκλογές στη Γερμανία και στην πολιτική του Ηνωμένου Βασιλείου, ενώ αμφισβητούν ανοιχτά τους κανόνες της ΕΕ για τις ψηφιακές υπηρεσίες.
Με πολλούς τρόπους, οι επιθετικές πολιτικές της Ρωσίας και η άνευ προηγουμένου απαράδεκτη και χαοτική στάση της Αμερικανικής κυβέρνησης συνδυάζονται για να αλλάξουν τους πυλώνες των διεθνών σχέσεων. Η Ευρώπη βρίσκεται σε μια κρίσιμη στιγμή στη σύγχρονη ιστορία της, αντιμετωπίζοντας τόσο μια επικίνδυνα αναθεωρητική και νεοτσαρική αυτοκρατορία στη Ρωσία ως και έναν ιδιόρρυθμο συμμαχικό παίκτη στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες πρέπει να αντιμετωπίσουν επειγόντως αυτή τη νέα συλλογή προκλήσεων με σταθερό και αποφασιστικό τρόπο. .
ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΟΥΚΡΑΝΙΑΣ
Σήμερα, το κύριο ζήτημα για τους Ευρωπαίους ς είναι το μέλλον της Ουκρανίας. Ο άμεσος κίνδυνος είναι να διεξαχθεί διμερής διάλογος μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας χωρίς τις κατάλληλες διαβουλεύσεις στο ΝΑΤΟ, με την ΕΕ, και με την ίδια την Ουκρανία. Μια τέτοια κατάσταση δεν είναι αποδεκτή επειδή θα ανατρέψει ολόκληρη την πολιτική αρχιτεκτονική του ΝΑΤΟ.
Ωστόσο, η τάση του Τραμπ προς έναν προσωπικό διάλογο με τον εκκεντρικό και κομπλεξικό Πούτιν πιθανότατα θα γίνει αποδεκτή από το Ρώσο και μπορεί να αφήσει τους ηγέτες της Δυτικής Ευρώπης έξω από το χορό Οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ θα πρέπει να δώσουν τη μέγιστη προσοχή σε αυτόν τον κίνδυνο, δεδομένου ότι η Ουάσιγκτον σαφώς δεν σκέφτεται πλέον την ΕΕ, αλλά τώρα προτιμά διμερείς σχέσις με Ευρωπαϊκά κράτη της επιλογής της.(ακροδεξιές,ρατσιστικές και επικίνδυνα κομπλεξικές πολιτικές ηγεσίες)
Αν μια κατάπαυση του πυρός Ρωσίας-Ουκρανίας επρόκειτο να περιλαμβάνει διεθνή παρουσία στην Ουκρανία, η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να ζητήσει έναν συνασπισμό Ευρωπαϊκών δυνάμεων , χωρίς ρόλο για τα Αμερικανικά στρατεύματα. Η Ρωσία είναι πιθανό να αντιταχθεί στην παρουσία δυτικοευρωπαϊκών δυνάμεων, αλλά δεν υπάρχει εύκολη εναλλακτική λύση.
Ανεξάρτητα από κάθε κατάπαυση του πυρός, στρατιωτική και οικονομική υποστήριξη προς την Ουκρανία από τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο, τα μέλη της ΕΕ του ΝΑΤΟ και την Τουρκία θα πρέπει να συνεχιστεί και να αυξηθεί. Η διατήρηση της κυριαρχίας της Ουκρανίας, ακόμη και αν συνοδεύεται από την προσωρινή κατοχή ορισμένων περιοχών θα είναι ζωτικής σημασίας για την αποφυγή ενός παρατεταμένου πολέμου στο Ουκρανικό έδαφος και στην προστασία της ανατολικής πτέρυγας της ΕΕ. Από αυτή την άποψη, η αύξηση των αμυντικών-βιομηχανικών δυνατοτήτων της Ευρώπης θα είναι κρίσιμη, όπως φαίνεται και από τη σύνοδο της 3ης Φεβρουαρίου που συγκάλεσε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα με τον Ολλανδό ΓΓ του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε και τον πρωθυπουργό της Βρετανίας Σερ Κιρ Στάρμερ.
ΠΟΥ ΟΔΗΓΕΙ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ Ο ΤΡΑΜΠ
Η προσέγγιση των ΗΠΑ στην Ουκρανία δεν είναι σε καμία περίπτωση η μοναδική πτυχή της εξωτερικής πολιτικής του Τραμπ που πρέπει να εκτιμήσουν οι Ευρωπαίοι ηγέτες. Η Ευρώπη άρχισε να εξετάζει τα μηνύματα του από τηνεπανεκλογή του στις 5 Νοεμβρίου 2024, αλλά οι δηλώσεις πολιτικής έχουν πολλαπλασιαστεί από την πρώτη ομιλία του στις 20 Ιανουαρίου.
Οι απρόβλεπτες δηλώσεις του Τραμπ τείνουν να διαφέρουν με την πάροδο του χρόνου, καθώς οι εκλογικές υποσχέσεις συναντούν την πραγματικότητα. Αν ο Λευκός Οίκος ξεκινήσει εμπορικό πόλεμο κατά της ΕΕ, θα υπάρξουν αντίποινα και ως εκ τούτου θα υπάρχουν μεγάλες ι απώλειες. Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες μειώσουν την οικονομική και στρατιωτική βοήθειά τους στην Ουκρανία για να μετατοπίσουν το βάρος στις Ευρωπαϊκές χώρες, η αμυντική βιομηχανία των ΗΠΑ θα χάσει μαζικές οικονομικές αποδόσεις. Μια πολιτική αρπαγής γης μπορεί να είναι ένα ελκυστικό αφήγημα μέχρι η κυβέρνηση Trump να βουτήξει στις νομικές και πολιτικές συνέπειές της.
Οι επιθετικές πολιτικές των ΗΠΑ μπορεί επίσης να εξελιχθούν αν και όταν η ΕΕ αποφασίσει να χρησιμοποιήσει τη νομοθετική της εργαλειοθήκη. Το μπλοκ έχει διάφορες πολιτικές(για παράδειγμα, τα μέσα εμπορικής πολιτικήςτου ή τον νόμο για τις ψηφιακές υπηρεσίες—που ισχύουν για όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ και προς τρίτες χώρες. Η επιλογή διμερών συμφωνιών μεταξύ των ΗΠΑκαι μεμονωμένων μελών της ΕΕ δεν υπάρχει όταν υπάρχουν κοινές πολιτικές. Τέτοιες διμερείς συμφωνίες δεν πρέπει να γίνουν ανεκτές, αν και ορισμένες κυβερνήσεις της ΕΕ μπορεί να επιχειρηματολογήσουν υπέρ τους. Ομοίως, η αλληλεγγύη της ΕΕ θα δοκιμαστεί εάν υλοποιηθούν οι κομπλεξικές , απαράδεκτες και εκτρωματικές προτάσεις του Τραμπ για τη Γροιλανδία και τη Δανία.
Το παραπάνω εύρος θεμάτων δείχνει πόσο σημαντικός είναι ένας συνεχής διάλογος με τη δεύτερη κυβέρνηση Τραμπ. και τους χαμηλοτάτου επιπέδου υπουργούς του. Υπογραμμίζεται επίσης πόσο κρίσιμη θα είναι η συνοχή των μηχανισμών χάραξης πολιτικής της ΕΕ και, κατ’ επέκταση, πόσο ζωτικής σημασίας είναι ένας διάλογος μεταξύ των Ευρωπαίων ηγετών της ΕΕ και της τρίτων χωρών. Αυτή η δοκιμασία της ανθεκτικότητας είναι απαραίτητη κατά τη διάρκεια των πρώτων εκατό ημερών της δεύτερης προεδρίας του Τραμπ με τις πρωτοφανείς ασυναρτησίες του για Μεξικό, Δανία,Καναδά, Παναμά κα
Η ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ ΤΗΣ ΕΕ ΣΕ ΠΟΛΥ ΚΡΙΣΙΜΗ ΦΑΣΗ.
Η συνοχή της ΕΕ πιθανότατα θα δοκιμαστεί βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα.
Πρώτο, η Ρωσία θα συνεχίσει να ασκεί πίεση στους ομοϊδεάτες Ευρωπαίους ηγέτες στο αξίωμα – τους πρωθυπουργούς της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας του Φίτσο και στα πολιτικά κόμματα σε άλλες χώρες να εμποδίσουν τις δράσεις της ΕΕ για την Ουκρανία και τη Μολδαβία και να ελαχιστοποιήσουν ή να επιβραδύνουν τις αντιδράσεις της ΕΕ στις υβριδικές επιθέσεις της Ρωσίας στις Ευρωπαϊκές υποδομές.
Δεύτερο, Αντιμετωπίζοντας την κυβέρνηση Τραμπ, η ΕΕ και άλλες Ευρωπαϊκές χώρες θα πρέπει να δημιουργήσουν γνήσιες κοκκινογραμμές σε διάφορους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της πολιτικής παρέμβασης στην εσωτερική πολιτική των Ευρωπαϊκών χωρών, της αρπαγής γης ξένων χωρών και εδαφών, της επιβολής δασμών και των επιθέσεων στη ρύθμιση των ψηφιακών υπηρεσιών.
Ο προφανής κίνδυνος να υποστηρίζουν τις κόκκινες γραμμές είναι ότι οι ηγέτες της ΕΕ βρίσκονται διχασμένοι ακόμη και πριν χωριστούν ενεργά από την Ουάσιγκτον και τη Μόσχα.
Ωστόσο, οι κοκκινογραμμές είναι μια πολιτική αναγκαιότητα που ισχύει πρώτα για τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και τις εικο-επτά εθνικές κυβερνήσεις της Ένωσης. Ισχύει επίσης για άλλους Ευρωπαίους εταίρους: Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει βαρύνουσα σημασία, ενώ άλλες κυβερνήσεις -αυτές της Νορβηγίας, της Ισλανδίας, της Ελβετίας, των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων, της Ουκρανίας, της Μολδαβίας και της Τουρκίας – μπορεί επίσης να ανησυχούν άμεσα.
Η επίτευξη συνοχής απαιτεί μια διεξοδική διαδικασία διαβούλευσης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, που προέδρευσε από τον Δεκέμβριο του 2024 από τον Πορτογάλο Αντόνιο Κόστα του οποίου το σημαντικό καθήκον είναι ακριβώς να ενισχύσει τη συνοχή. Απαιτεί επίσης εντατικοποιημένη διαβούλευση με το Ηνωμένο Βασίλειο και το ΝΑΤΟ. Αυτό είναι ευκολότερο να ειπωθεί παρά να γίνει, δεδομένης της τάσης των μελών του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου να εκφράζονται με άτακτο τρόπο και του προβληματικού αρχείου συντονισμού μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ κατά τη διάρκεια του προηγούμενου νομοθετικού σώματος, το οποίο έληξε τον Νοέμβριο του 2024. Ένα πρόσφατο παράδειγμα είναι ο ισχυρισμός της 21ης Ιανουαρίου από τον ανεκδιήγητο Όρμπαν ότι οι εκλογές του Τραμπ θα μεταμορφώσουν ολόκληρο τον κόσμο και θα ενισχύσουν τη δική του εκστρατεία «Όλα τις Βρυξέλλες».
ΠΩΣ ΝΑ ΚΙΝΗΘΕΙ ΠΡΟΣ ΤΟ ΟΜΙΧΛΩΔΕΣ ΜΕΛΛΟΝ Η ΕΝΩΜΕΝΗ ΕΥΡΩΠΗ.
Μακροπρόθεσμα,και εξειδικευμένα η διατήρηση της ειρήνης στην Ευρώπη θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις ευρύτερες διαπραγματεύσεις για μια αποτελεσματική αρχιτεκτονική ασφάλειας για την ήπειρο. Αυτό μπορεί να πάρει χρόνια για να επιτευχθεί.
Βραχυπρόθεσμα, ο κίνδυνος είναι ότι ένας διάλογος κατάπαυσης του πυρός Πούτιν-Τραμπ μπορεί να διαρκέσει αρκετούς μήνες, αν όχι περισσότερο. Αυτή η κατάσταση θα εξέθετε ένα σημαντικό κενό για τους ηγέτες της ευρύτερης Ευρώπης: Επί του παρόντος δεν υπάρχει κανένα διαθέσιμο φόρουμ για πολιτικές συζητήσεις και συζητήσεις για την ασφάλεια μεταξύ Ουκρανίας και Μολδαβίας, αφενός, και δυτικοευρωπαίων ηγετών, αφετέρου. Φόρουμ όπως η ΕΕ, το Συμβούλιο της Ευρώπης και το ΝΑΤΟ δεν έχουν τέτοια εντολή, ενώ ο Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη αποκλείεται λόγω της παρουσίας της Ρωσίας. Επιπλέον, η διεύρυνση της ΕΕ και του ΝΑΤΟ προς την Ουκρανία και τη Μολδαβία είναι απίθανο να συμβεί σύντομα.
Άλλες ενεργές ομάδες, όπως το Σκανδιναβικό-Βαλτικό Συμβούλιο και το Τρίγωνο της Βαιμάρης (Πολωνία-Γαλλία-Γερμανία) έχουν περιορισμένα μέλη, ενώ η Ευρωπαϊκή Πολιτική Κοινότητα /EPC , που συστάθηκε το 2022, δεν διαθέτει επί του παρόντος τα απαραίτητα χαρακτηριστικά: και αρχές στις οποίες τα μέλη να έχουν συμφωνήσει επίσημα, μια μόνιμη δομή, συμπεράσματα και παρακολούθηση των συζητήσεων του φόρουμ. Ωστόσο, οι περισσότερες δυτικοευρωπαϊκοί δυνάμεις θα πρέπει να καλλιεργήσουν έναν τέτοιο διάλογο, προκειμένου να αποφευχθεί ένας ευρύτερος πόλεμος στο μέλλον. Ένα από αυτά τα τρία πλαίσια θα μπορούσε να προσφέρει μια πορεία προς τα εμπρός.
Ως θεωρητικό -και εξαιρετικά ιδεαλιστικό-παράδειγμα θα μπορούσε να επιτευχθεί με τη μετατροπή του EPC μέσω ενός συνασπισμού των πρόθυμων. Αυτό θα απαιτούσε μια συγκεκριμένη πρόταση από ένα σύμπλεγμα των σημερινών μελών της κοινότητας, πχ η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Νορβηγία, η Πολωνία, η Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, και η Ελλάδα Οι προθυμες χώρες θα κληθούν να δεσμευτούν σε εθελοντική βάση σε τρεις συνιστώσες.
Η πρώτη θα ήταν μια επίσημη δέσμευση για τηρηθεί από τους στόχους και τις αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, να ζήσουμε ειρηνικά με όλους τους ευρωπαϊκούς λαούς και κυβερνήσεις, να προστατευθεί η ελευθερία, η κοινή κληρονομιά και ο πολιτισμός όλων των Ευρωπαίων και να τηρηθούν οι αρχές της δημοκρατίας, των ατομικών ελευθεριών και του κράτους δικαίου. (Αυτή η δέσμευση έχει ως πρότυπο το προοίμιο του Βορειοατλαντικού Συμφώνου του 1949, το οποίο γίνεται αποδεκτό από όλα τα μέλη του ΝΑΤΟ.
Η δεύτερη συνιστώσα θα είναι ένας τυπικός μηχανισμός για τις πολιτικές διαβουλεύσεις, υποστηριζόμενο από μια μικρή και μόνιμη διπλωματική γραμματεία που θα είναι επιφορτισμένη με τη σύγκληση συναντήσεων, τη δημοσίευση συμπερασμάτων και την εφαρμογή συγκεκριμένων δράσεων.
Το τρίτο στοιχείο θα ήταν η δέσμευση να εργαστούμε συλλογικά για την ειρήνη και την ασφάλεια με την επιτάχυνση της ευρωπαϊκής αμυντικής-βιομηχανικής συνεργασίας μέσω των κατάλληλων διαύλων.
Αυτές οι τρεις συνιστώσες μαζί θα αποτελούσαν τη βάση του συνασπισμού των πρόθυμων και δεν θα πρέπει να διαχωρίζονται μεταξύ τους.
Το μήνυμα που μεταδίδεται από μια τέτοια πολιτική πρωτοβουλία θα ήταν ισχυρό. Για τη Ρωσία, θα μετέφερε την επιθυμία της Ευρώπης να ζήσει ειρηνικά και την αποφασιστικότητά της να αντισταθεί στην επιθετικότητα. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, θα σηματοδοτούσε την προθυμία της Ευρώπης να αναλάβει μεγαλύτερο μερίδιο της δικής της ασφάλειας και να ζήσει σύμφωνα με τους δικούς της κανόνες. Για τον Παγκόσμιο Νότο, θα έδειχνε ότι η Ευρώπη είναι μια δύναμη που βασίζεται στην ειρήνη, τη σταθερότητα και τις αρχές. Και για τους πληθυσμούς της Δυτικής Ευρώπης, θα αντιπροσώπευε ένα καθησυχαστικό μήνυμα ειρηνικής αποφασιστικότητας.Η ώθηση,υποστήριξη και ενθάρρυνση της Ευρώπης για την αντιμετώπιση των σημερινών προκλήσεων είναι ένα τεράστιο έργο και ο κίνδυνος αποτυχίας είναι εξίσου μεγάλος. Ωστόσο, τα εβδομήντα επτά χρόνια κατά τη διάρκεια των οποίων η Δυτική Ευρώπη δεν υπέστη μεγάλο πόλεμο στο έδαφός της αντιπροσώπευαν μια ειδική χρονική περίοδο που πλέον έχει κλείσει.
