η»
Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγκός Αναλυτής
Καθώς η Ευρώπη συσπειρώνεται για να υποστηρίξει την άμυνα της Ουκρανίας και να ενισχύσει την ασφάλειά της, τρία άλλα μετασοβιετικά κράτη – η Αρμενία, η Γεωργία και η Μολδαβία – παραμένουν επικίνδυνα εκτεθειμένα στον ρωσικό ιμπεριαλισμό και απύθμενο καταναγκασμό. Κάθε ‘ενα έχει εκφράσει την επιθυμία να πλησιάσει τη Δύση: η Μολδαβία και η Γεωργία είναι επίσημες υποψήφιες χώρες της ΕΕ και και οι τρεις συμμετέχουν στην Ανατολική Εταιρική Σχέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ωστόσο, παρά αυτές τις φιλοδοξίες, οι πιθανότητές τους να ενταχθούν στην Ευρωπαϊκή Ένωση βραχυπρόθεσμα είναι ελάχιστες. Σε αυτή τη στάση «αίθουσας αναμονής», η κατάστασή τους είναι επισφαλής: ακριβώς ο προσανατολισμός τους προς την Ευρώπη και το ΝΑΤΟ αυξάνει την ευαλωτότητά τους στην ρωσική πίεση, την ανατροπή και, σε ορισμένες περιπτώσεις, την στρατιωτική επιθετικότητα. του Πούτιν. Ενώ μια ολοκληρωμένη εισβολή όπως αυτή στην Ουκρανία μπορεί να μην είναι επικείμενη, οι ρωσικές προσπάθειες αποσταθεροποίησης αυτών των κρατών βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη.
Στη Γεωργία, κάποτε ηγέτιδα των περιφερειακών μεταρρυθμίσεων, μια φιλορωσική ολίσθηση έχει επιταχυνθεί υπό μια ολοένα και πιο αυταρχική κυβέρνηση, παρά τη συντριπτική δημόσια υποστήριξη του πληθυσμού για την ένταξη στην ΕΕ. Στη Μολδαβία, οι εύθραυστοι δημοκρατικοί θεσμοί και η ανεπίλυτη σύγκρουση της Υπερδνειστερίας αφήνουν τη χώρα εκτεθειμένη σε παραπληροφόρηση και απαράδεκτες εκλογικές παρεμβάσεις του Κρεμλίνου..Στην Αρμενία, οι συνέπειες της κρίσης του πολέμου του Ναγκόρνο-Καραμπάχ το 2023 μ το Αζερμπαιτζάν έχουν δημιουργήσει πρόσφορο έδαφος για φιλορώσους πολιτικούς παράγοντες, οι οποίοι επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν την ανασφάλεια και να ματαιώσουν τη δυτική στροφή της χώρας. Αυτή η παρέμβαση θέτει μια σημαντική πρόκληση για τους Ευρωπαίους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων.
Αν ενδιαφέρονται σοβαρά να αποτρέψουν περαιτέρω ρωσικά στρατηγικά κέρδη σε όλη την περιοχή, πρέπει να υιοθετηθούν νέα μέτρα για να βοηθήσουν αυτές τις χώρες να ξεπεράσουν τις φιλορωσικές εκστρατείες παραπληροφόρησης και να αντισταθούν στις εκκεντρικές και ύπουλες λαϊκιστικές πολιτικές δυνάμεις που θα τις έσυραν πίσω στην τροχιά της Μόσχας. Εκτός από την επίσημη ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υπάρχουν διάφοροι ουσιαστικοί τρόποι για να υποστηριχθούν όσοι βρίσκονται στην αίθουσα αναμονής. Ενώ μια ολοκληρωμένη εισβολή όπως αυτή στην Ουκρανία μπορεί να μην είναι επικείμενη, οι ρωσικές προσπάθειες αποσταθεροποίησης της Αρμενίας, της Γεωργίας και της Μολδαβίας βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη.
Η Ρωσία έχει απειλήσει τη Μολδαβία πιο άμεσα από οποιαδήποτε άλλη χώρα εκτός από την Ουκρανία από το 2022. Το 2023, η δυναμική και φιλοδυτική πρόεδρος Μάια Σάντου δήλωσε ότι είχε λάβει πληροφορίες από τις ουκρανικές υπηρεσίες ασφαλείας που περιέγραφαν λεπτομερώς μια πλεκτάνη για την ανατροπή της ηγεσίας της χώρας, την αποτροπή της από την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τη χρήση της χώρας από τη Μόσχα στον πόλεμο κατά της Ουκρανίας. Κατά την περίοδο πριν από τις προεδρικές εκλογές του περασμένου έτους, η Ρωσία ενέτεινε την εκστρατεία χειραγώγησης πληροφοριών και παρέμβασης.
Μια πρόσφατη έκθεση -που είναι σε γνώση του υπογράφοντα- της Υπηρεσίας Ασφαλείας και Πληροφοριών της Μολδαβίας αναφέρει ότι η Ρωσία επιδιώκει να αποσταθεροποιήσει τη χώρα και να υπονομεύσει τη δημοκρατία και την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Επιπλέον, όπως δήλωσε πρόσφατα ο αναπληρωτής πρωθυπουργός της Μολδαβίας, Μιχαήλ Πόπσοϊ, οι βουλευτικές εκλογές φέτος το Σεπτέμβριο θα είναι γεμάτες κινδύνους, επειδή, εκτός από τη δωροδοκία ψηφοφόρων, ο δημόσιος διάλογος διαστρεβλώνεται μέσω της παραπληροφόρησης που διαδίδεται από ψεύτικους λογαριασμούς διαδικτυακών μέσων ενημέρωσης που συνδέονται με τη Ρωσία.
Πράγματι, η φιλορωσική αντιπολίτευση διαστρεβλώνει ενεργά την αλήθεια αμφισβητώντας την ακεραιότητα των πρόσφατων ρουμανικών προεδρικών εκλογών από τον ρωσικό τύπο και ισχυριζόμενη ότι η Δύση θα επιδιώξει να κάνει το ίδιο στις επερχόμενες βουλευτικές εκλογές της Μολδαβίας τον Σεπτέμβριο. Η Ρωσία επιδιώκει επίσης να επιδεινώσει τις εντάσεις στην αυτονομιστική Υπερδνειστερία, η οποία εξαρτάται οικονομικά από τη Ρωσία και αποτελεί καταφύγιο για το οργανωμένο έγκλημα. Η Μόσχα προσπάθησε πρόσφατα να επισπεύσει μια ενεργειακή κρίση στον θύλακα και να κατηγορήσει την μολδαβική κυβέρνηση στο Κισινάου.
Στη Γεωργία, η ευπάθεια της “αίθουσας αναμονής” έχει εκμεταλλευτεί ανελέητα από εγχώριες αντιδυτικές, αντιφιλελεύθερες δυνάμεις, πάντα προς όφελος του Κρεμλίνου. Η χώρα έχει υποστεί ολοκληρωτική ολιγαρχική κατάληψη από το κράτος και τώρα διοικείται από μια αυταρχική κυβέρνηση ρωσικού τύπου που έχει εγκαταλείψει την ένταξη στην ΕΕ. Αυτό συμβαίνει παρά το γεγονός ότι το κυβερνών κόμμα έκανε εκστρατεία στις εκλογές του 2024 με την πλατφόρμα «για την Ευρώπη με Αξιοπρέπεια» και περίπου τα τρία τέταρτα των Γεωργιανών θέλουν να ενταχθούν στο Ευρωπαϊκό μπλοκ.
Στην Τιφλίδα, τα φιλοδυτικά πολιτικά κόμματα όχι μόνο είναι εκτός κυβέρνησης, αλλά θα μπορούσαν ακόμη και να απαγορευτούν εντελώς από ένα ολοένα και πιο καταπιεστικό καθεστώς. Η ανεξάρτητη κοινωνία των πολιτών, η οποία άκμασε εδώ και τριάντα χρόνια, συντρίβεται από καταπιεστική νομοθεσία.
Στην Αρμενία, οι μακροχρόνιοι δεσμοί ασφαλείας με τη Μόσχα έχουν ανατραπεί από τα γεγονότα του πολέμου του 2020 εναντίον του Αζερμπαϊτζάν στο Ναγκόρνο Καραμπάχ. Ο πόλεμος έληξε με την ανάπτυξη Ρώσων ειρηνευτικών δυνάμεων στο Καραμπάχ, δήθεν για την προστασία του εθνοτικού αρμενικού πληθυσμού, αλλά δεν έκαναν τίποτα για να εμποδίσουν το Αζερμπαϊτζάν να κατακτήσει ολόκληρη την αμφισβητούμενη περιοχή το 2023, η οποία είχε ως αποτέλεσμα τον αναγκαστικό εκτοπισμό περισσότερων από 100.000 πολιτών – έναν εκτοπισμό που έχει χαρακτηριστεί ως εθνοκάθαρση από το Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων, και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ως αποτέλεσμα αυτών των γεγονότων, η φήμη της Ρωσίας στην Αρμενία είναι υπό κλονισμό, καθώς περισσότεροι άνθρωποι βλέπουν πλέον τη χώρα ως απειλή παρά ως εταίρο, μια σεισμική μετατόπιση σε σχέση με πριν από πέντε χρόνια.
Παρά τις επιπτώσεις αυτές, εξακολουθούν να υπάρχουν αρκετά μέτρα που θα μπορούσαν να λάβουν οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι για να αντιμετωπίσουν τη ρωσική επιρροή και την επέκταση της στην περιοχή. Το ένα είναι η αναζωογόνηση στρατηγικών επικοινωνιακών εκστρατειών που προωθούν τη φιλελεύθερη δημοκρατία και το κράτος δικαίου. Πολλά γράφονται για το βιβλίο παραπληροφόρησης της Ρωσίας, το οποίο βασίζεται σε ψευδείς εκκλήσεις στον πατριωτισμό, θεωρίες συνωμοσίας σχετικά με ζητήματα ταυτότητας και συγκαλυμμένες απειλές επιθετικότητας, αλλά ο πόλεμος των πληροφοριών είναι εξαιρετικά κερδοφόρος.
Στο παρελθόν, η Ευρώπη έχει βασιστεί σε μεγάλο βαθμό σε οργανώσεις που χρηματοδοτούνται από τις ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων των USAID, National Endowment for Democracy (NED) και Radio Free Europe/Radio Liberty (RFE/RL), για να υποστηρίξουν την κοινωνία των πολιτών και τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, και κάθε χώρα είναι πιο ανοιχτή στις θεωρίες συνωμοσίας και την παραπληροφόρηση που πλασάρεται από τη Ρωσία χωρίς αυτές. Με τα προγράμματα USAID που αναστέλλονται μ απόφαση του ιδιόρρυθμου Τραμπ σε όλη την περιοχή και το μέλλον των NED και RFE/RL είναι σε αμφιβολία και οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να σκεφτούν προληπτικά για το πώς να καλύψουν το κενό σε κρίσιμους τομείς όπως η ανάπτυξη των μέσων ενημέρωσης και οι στρατηγικές επικοινωνίες.
Οι χώρες στην “αίθουσα αναμονής’ της Δύσης χρειάζονται επίσης περαιτέρω πολιτική και οικονομική υποστήριξη – υποστήριξη που αναγνωρίζει την ευπάθεια που αντιμετωπίζουν στην αναζήτηση της δυτικής ολοκλήρωσης και συμβάλλει στη μείωση των εναπομεινάντων εξαρτήσεων και των ενώσεων με τη Ρωσία. Στην Αρμενία, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να ενισχύσει τον δυτικό άξονα της χώρας προσφέροντας καθεστώς υποψηφιότητας, συνεχίζοντας την αποστολή παρακολούθησης των συνόρων της και ακολουθώντας μια πιο σταθερή γραμμή για τις στρατιωτικές προκλήσεις του Αζερμπαϊτζάν και την πολεμοχαρή ρητορική. Οι ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου, θα μπορούσαν να αυξήσουν την υποστήριξή τους στις προσπάθειες στρατηγικής επικοινωνίας της κυβέρνησης για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και την ενσωμάτωση του αναπροσανατολισμού της χώρας.
Στη Μολδαβία, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αυξήσει την υποστήριξή της από το 2022, μεταξύ άλλων μέσω της Πλατφόρμας Στήριξης της Μολδαβίας. Αυτό έχει χρηματοδοτήσει τις προσπάθειες για τη βελτίωση της ενεργειακής ασφάλειας της Μολδαβίας και τη μείωση του κόστους της ηλεκτρικής ενέργειας. Το Ηνωμένο Βασίλειο προσφέρει επίσης στη Μολδαβία υποστήριξη σε μια σειρά θεμάτων μέσω του ετήσιου Στρατηγικού Διαλόγου συμπεριλαμβανομένων των προσπαθειών για την αντιμετώπιση των υβριδικών απειλών.
Ωστόσο, η κλίμακα της δυτικής υποστήριξης – συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών πόρων και των δεσμεύσεων – θα πρέπει να αυξηθεί ανάλογα με τη σημασία της απειλής από τη Ρωσία (PDF), το αδιέξοδο στην Ουκρανία μπορεί να προκαλέσει το Κρεμλίνο να αναζητήσει ευκαιριακά κέρδη αλλού. Η Ρωσία δεν έχει πολλά να προσφέρει στους Μολδαβούς και η Δύση θα πρέπει να επικεντρωθεί στην επιτάχυνση και την εμβάθυνση των υλικών πτυχών της ολοκλήρωσης και της εταιρικής σχέσης, αυξάνοντας ακόμη περισσότερο τη σχετική απήχησή της.
Οι πιο σύγχρονοι μοχλοί, συμπεριλαμβανομένων των κυρώσεων, θα μπορούσαν να εφαρμοστούν για την αντιμετώπιση της δημοκρατικής οπισθοδρόμησης στη Γεωργία και το καθεστώς υποψήφιας χώρας θα μπορούσε να ανασταλεί επίσημα αν η κυβέρνηση συνεχίσει να πηγαίνει τη χώρα προς ένα ρωσικό μοντέλο. Με τις κυρώσεις σε επίπεδο ΕΕ να περιπλέκονται λόγω των de facto βέτο από την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, οι προσπάθειες να λογοδοτήσουν οι υπεύθυνοι για τη διαφθορά και τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων θα πρέπει να πέσουν σε μεμονωμένα κράτη.
Χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο εδώ: η Γεωργία έχει κρίσιμους επιχειρηματικούς δεσμούς στον τραπεζικό τομέα, τους υδρογονάνθρακες και τα μέσα ενημέρωσης και μια πιο ισχυρή στάση όσον αφορά τις κυρώσεις θα μπορούσε να αυξήσει σημαντικά το κόστος για όσους επιδιώκουν να απομακρύνουν τη Γεωργία από τη δυτική πορεία της.
Η ιστορία έχει επίσης δείξει ότι οποιοσδήποτε συμβιβασμός, κατευνασμός ή απάθεια στην απάντηση στις στρατηγικές φιλοδοξίες του Βλαντιμίρ Πούτιν στην ήπειρο ενθαρρύνει μόνο περαιτέρω επιθετικότητα. Χρησιμοποιώντας την προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατά το τρέχον εξάμηνο η Πολωνία έχει αρκετές και υπολογίσιμες ευκαιρίες να υποστηρίξει δυτικόστροφα τη Τιφλίδα,το Κίσιναου και το Ερεβάν.
