Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωσρατηγικός αναλυτής
Η ίδια η πράξη της συνάντησης στο Άνκορετζ της Αλάσκας και η φύση της αλληλεπίδρασης ήταν τέτοιες που η σύνοδος κορυφής προκάλεσε σημαντική ζημιά στις ΗΠΑ και στην ευρύτερη θέση της Δύσης για την Ουκρανία. Ταυτόχρονα, ενίσχυσε σημαντικά τη στάση της Ρωσίας. Η Ρωσία χρησιμοποίησε τη σύνοδο κορυφής προς στρατηγικό της πλεονέκτημα, αποκομίζοντας περισσότερες παραχωρήσεις από ό,τι θα μπορούσε να ελπίζει. Οι εκκλήσεις του Τραμπ για κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία έχουν πλέον εξαφανιστεί και η προοπτική πρόσθετων κυρώσεων κατά της Ρωσίας έχει εξαφανιστεί.
Η Μόσχα έχει πλέον τον πρόεδρο των ΗΠΑ να υποστηρίζει την παραχώρηση επιπλέον εδαφών από την Ουκρανία στη Ρωσία πέραν αυτών που έχει ήδη καταλάβει με τη βία. Ως πρώην αστέρας των ριάλιτι, ο Τραμπ συχνά δίνει την εντύπωση ότι παίζει τον ρόλο ενός προέδρου των ΗΠΑ αντί να ηγείται σοβαρά μιας κυβέρνησης. Πουθενά αυτό δεν ήταν πιο εμφανές από ό,τι στην πρόσφατη σύνοδό του με τον Πούτιν στην Αλάσκα.
Το θέατρο της περίστασης είχε σχεδιαστεί σχολαστικά. Ο Τραμπ έστρωσε το κόκκινο χαλί για τον Πούτιν οργάνωσε ειδική τιμητική στρατιωτική πτήση, ενώ υπήρχαν πολλές χορογραφημένες ευκαιρίες για φωτογραφίες. Ωστόσο, το αποτέλεσμα ήταν να μην υπάρξει ειρηνευτική συμφωνία και να μην υπάρξει προοπτική να τερματιστεί σύντομα ο πόλεμος.Ταυτόχρονα, ενίσχυσε σημαντικά τη στάση της Ρωσίας.
Συναντώντας τον Πούτιν στην Αλάσκα, ο Τραμπ τερμάτισε πάνω από τρία χρόνια δυτικής διπλωματικής απομόνωσης του Κρεμλίνου. Κάνοντας χειραψία με έναν καταζητούμενο εγκληματία πολέμου, ο Τραμπ σηματοδότησε ότι οι δολοφονίες, τα βασανιστήρια, οι απαγωγές στην Ουκρανία δεν έχουν σημασία.Ακόμα και η επιλογή της Αλάσκας ήταν μια παραχώρηση, και μάλιστα περίεργη. Οι Ρώσοι, συμπεριλαμβανομένων μεγάλων προσωπικοτήτων στα κρατικά μέσα ενημέρωσης, διεκδικούν συστηματικά την Αλάσκα για τη Ρωσία.
Η αποδοχή της Ρωσίας επί ίσοις όροις με όλα τα εφόδια μιας κρατικής επίσκεψης όχι μόνο τερμάτισε την απομόνωση του Πούτιν διεθνώς. Τον αποκατέστησε αμέσως στην παγκόσμια σκηνή. Ο συμβολισμός αυτού αποδείχθηκε καλύτερα από την κοινή δήλωση που εξέδωσαν οι δύο ηγέτες στα μέσα ενημέρωσης. Ο Πούτιν μίλησε πρώτος και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα με μια καλογραμμένη ομιλία. Αυτή ερχόταν σε έντονη αντίθεση με τη σύντομη περιπλάνηση του Τραμπ. Αναδημιουργώντας το θέατρο μιας συνόδου κορυφής του ψυχρού πολέμου, ο Τραμπ ενέπνευσε και ενίσχυσε ενεργά τις δικές του νοσταλγικές φαντασιώσεις για τη Ρωσία ως υπερδύναμη με ηγεμονικά γεωπολιτικά δικαιώματα.
Ο Τραμπ δήλωσε: «Είναι καλό όταν δύο μεγάλες δυνάμεις τα πάνε καλά, ειδικά όταν είναι πυρηνικές δυνάμεις. Είμαστε η πρώτη, είναι η δεύτερη στον κόσμο». Η δήλωση του Τραμπ εξύμνησε και υπερέβαλε τη θέση της Ρωσίας στο διεθνές σύστημα, ενώ μείωσε και παραμέρισε τον πλούτο και τα συμφέροντα των ευρωπαϊκών δυνάμεων. Ο Πούτιν υπαινίχθηκε μελλοντικές «συνόδους κορυφής υπερδυνάμεων» που θα ακολουθήσουν, παρέχοντας στον Τραμπ άλλες ευκαιρίες για θεατρικές φωτογραφίσεις και για να παίξει τον ρόλο του ειρηνοποιού. Υποστήριξε επίσης ότι η επενδυτική και επιχειρηματική συνεργασία ΗΠΑ και Ρωσίας έχει τεράστιες δυνατότητες «στο εμπόριο, την ψηφιακή τεχνολογία, την υψηλή τεχνολογία και την εξερεύνηση του διαστήματος», καθώς και στην Αρκτική.
Και πριν από τη σύνοδο κορυφής, ο Πούτιν υπέδειξε ότι θέλει να επιδιώξει μια νέα συμφωνία για τα πυρηνικά όπλα με τον Τραμπ. Φέρνοντας τους υπουργούς Οικονομικών και Εμπορίου, Σκοτ Μπέσεντ και Χάουαρντ Λάτνικ, στην Αλάσκα, ο Τραμπ είχε σαφώς τσιμπήσει το δόλωμα ότι υπάρχουν επικερδείς ευκαιρίες που προσφέρονται για τις ΗΠΑ, αρκεί μόνο το προβληματικό ζήτημα της Ουκρανίας να διευθετηθεί γρήγορα και να προχωρήσει. Αυτό το πλαίσιο ήταν εμφανές στην εκτίμηση του Τραμπ ότι η σύνοδος κορυφής πήγε καλά και ότι υπήρχαν πολλά στα οποία συμφώνησαν οι δύο πλευρές
Μια σημαντική και κάθετη οπισθοδρόμηση
Η αγάπη του Τραμπ για τα φώτα της δημοσιότητας, ειδικά όταν αυτά προσελκύουν την προσοχή του κόσμου, είναι χαρακτηριστικό των δύο προεδριών του. Η συνάντησή του με τον δικτάτορα της Βόρειας Κορέας Κιμ Γιονγκ Ουν κατά τη διάρκεια της πρώτης του κυβέρνησής είχε όλη την επιδεικτικότητα και την απόδοση των προηγούμενων συνόδων κορυφής. Ο Τραμπ έφυγε χωρίς καμία συμφωνία ή πραγματική βελτίωση στις σχέσεις. Πέτυχε, ωστόσο, να τερματίσει τις καταστροφικές διαμάχες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μεταξύ των ηγετών που είχαν κλιμακώσει άσκοπα τις εντάσεις στον πραγματικό κόσμο.
Η συνάντηση στην Αλάσκα πιθανότατα να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα. Για τη Ρωσία, έχει ενισχύσει τη νοσταλγική φαντασίωση ότι είναι μια υπερδύναμη με δικαίωμα σε μια σφαίρα επιρροής. Δεδομένου ότι η Ευρώπη υποστηρίζει εδώ και τρία χρόνια ότι το πρόβλημα είναι η ρωσική νοοτροπία και όχι μόνο η τρέχουσα επιθετικότητά της στην Ουκρανία, αυτό αποτελεί μια σημαντική οπισθοδρόμηση.
Ο Πούτιν είχε την ευκαιρία να κολακεύσει τον εγωισμό του Τραμπ για τις εκλογές του 2020, τις οποίες ο πρόεδρος των ΗΠΑ ισχυρίζεται ότι ήταν στημένες, και να υπονοήσει ότι ο πόλεμος δεν θα είχε συμβεί ποτέ αν ο Τραμπ ήταν επικεφαλής. Οι Ρώσοι, πείθοντας τον Τραμπ να εγκαταλείψει το αίτημά του για άμεση κατάπαυση του πυρός, έχουν κερδίσει περισσότερο χρόνο για να σημειώσουν περαιτέρω πρόοδο στο πεδίο της μάχης.
Έχουν επίσης σταματήσει οποιαδήποτε περαιτέρω πίεση από την Ουάσιγκτον, ενώ προσποιούνται ότι διαπραγματεύονται σοβαρά. Το μόνο θετικό αποτέλεσμα της συνάντησης μπορεί να είναι η συνειδητοποίηση από τους Ευρωπαίους ηγέτες ότι οι καλά προετοιμασμένες συναντήσεις κορυφής με τον Τραμπ αποτελούν μια ανοιχτή ευκαιρία να γυρίσουν τον πίνακα πίσω προς την κατεύθυνσή τους.
Στην Αλάσκα, ο Τραμπ έγινε στόχος του Πούτιν. Επομένως, οι Ευρωπαίοι ηγέτες και ο Ζελένσκι πρέπει «να προσφέρουν διπλωματικά προτάσεις για να απομακρυνθεί ο Τραμπ από μια θέση που δεν φαίνεται να καταλαβαίνει ότι θα είναι κακή για την Ουκρανία, κακή για την Ευρώπη και κακή για τα αμερικανικά συμφέροντα. Και έκαναν αυτό στη σύνοδο της Ουάσιγκτον χωρίς να προκαλέσουν μια έκρηξη που θα μπορούσε να διαταράξει τις σχέσεις ΗΠΑ-Ουκρανίας και ΗΠΑ-Ευρώπης όλα προς τέρψη του Πούτιν και του Κρεμλίνου..
Ο Τραμπ ξεκίνησε την προσπάθειά του να μεσολαβήσει για μια διευθέτηση στις αρχές του 2025. Η Ουάσινγκτον πρότεινε μια γενική 30ήμερη κατάπαυση του πυρός τον Μάρτιο. Το Κίεβο την αποδέχτηκε. Η Ρωσία όχι, συμφωνώντας μόνο σε μια μερική κατάπαυση του πυρός. Τους επόμενους μήνες, ο Τραμπ υπονόησε την αυξανόμενη δυσαρέσκεια με τον Πούτιν και έθεσε πολλαπλές προθεσμίες για αλλαγή στην προσέγγιση της Μόσχας. Ο Πούτιν τον πίεσε. Οι προθεσμίες πέρασαν χωρίς καμία προσαρμογή στη ρωσική πολιτική. Κάθε φορά, ο Τραμπ δεν έκανε τίποτα. Ο Τραμπ έθεσε την τελευταία του προθεσμία να λήξει στις 8 Αυγούστου. Πολλοί πίστευαν ότι μπορεί τελικά να χάσει την υπομονή του και να επιβάλει κυρώσεις στη Μόσχα. Αντ’ αυτού, ανακοίνωσε ότι θα συναντηθεί με τον Πούτιν στην Αλάσκα.
Η 15η Αυγούστου αποδείχθηκε αντίθετα μια πολύ καλή μέρα για τον Πούτιν. Έλαβε μια θερμή υποδοχή από τον Τραμπ στην πρώτη του συνάντηση με έναν σημαντικό Δυτικό ηγέτη από τις αρχές του 2022. Πίσω από κλειστές πόρτες, ο Πούτιν απέρριψε την πρόταση του Τραμπ για κατάπαυση του πυρός. Σε εκείνο το σημείο, ο Τραμπ θα έπρεπε να είχε πει: «Λυπάμαι που το ακούω αυτό, Βλαντιμίρ. Επιτρέψτε μου να σας πω τα μέτρα που θα λάβω». Ιδανικά, θα είχαν πάει πολύ πέρα από τους δασμούς και τις δευτερογενείς κυρώσεις. Ο Τραμπ θα μπορούσε να είχε πει ότι θα ζητούσε από το Κογκρέσο 30 δισεκατομμύρια δολάρια για όπλα για την Ουκρανία και θα πιέζει για την κατάσχεση των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας που τηρούνται στο εξωτερικό (300 δισεκατομμύρια δολάρια) για ένα ταμείο που η Ουκρανία θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει για την ανοικοδόμηση και τις αγορές όπλων. Αλλά δεν το έκανε
Στην πραγματικότητα, ο Τραμπ έγινε αντικείμενο εκμετάλλευσης από τον Πούτιν. Σύμφωνα με την προτεινόμενη συμφωνία, την οποία ο Τραμπ υποστήριξε σε τηλεφωνική κλήση προς τους Ευρωπαίους ηγέτες, η Ουκρανία θα έπρεπε να αποσύρει τις δυνάμεις της από το Λουχάνσκ και το Ντόνετσκ, παραχωρώντας εδάφη που ο ρωσικός στρατός προσπάθησε και απέτυχε να καταλάβει από τον Μάρτιο του 2022, και να συμφωνήσει να παγώσει την πρώτη γραμμή σε δύο άλλες περιοχές, τη Χερσώνα και τη Ζαπορίζια – όλα αυτά μόνο και μόνο για να φτάσουμε στο σημείο εκκίνησης για τη διαπραγμάτευση μιας διευθέτησης.
Τον Σεπτέμβριο του 2022, η Ρωσία προσάρτησε αυτές τις δύο περιοχές καθώς και το Λουχάνσκ και το Ντόνετσκ (εκτός από την Κριμαία, που προσαρτήθηκε το 2014). Άλλοι όροι της συμφωνίας φέρεται να περιλαμβάνουν την άρση ορισμένων κυρώσεων των ΗΠΑ κατά της Ρωσίας και τη διεθνή αναγνώριση της Κριμαίας ως ρωσικής, κάτι που η κυβέρνηση των ΗΠΑ κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ δήλωσε ότι δεν θα έκανε.
Η αποδοχή ότι μια εισβολή μπορεί νομικά να αλλάξει τα σύνορα αναιρεί την παγκόσμια τάξη. Η χορήγηση στο δικαίωμα της Ρωσίας να αποφασίσει την εξωτερική πολιτική των άλλων χωρών ενθαρρύνει περαιτέρω επιθετικότητα. Η εγκατάλειψη των προφανών νομικών και ιστορικών απαντήσεων σε εγκληματικούς επιθετικούς πολέμους – αποζημιώσεις και δίκες – ενθαρρύνει τον πόλεμο γενικά.
Ο Τραμπ μιλάει δυνατά και κουβαλάει ένα μικρό ραβδί. Η ιδέα ότι οι λέξεις από μόνες τους μπορούν να κάνουν το κόλπο οδήγησε τον Τραμπ στη θέση που έχουν σημασία τα λόγια του Πούτιν, και έτσι έπρεπε να πάει στην Αλάσκα για μια «άσκηση ακρόασης». Η καριέρα του Τραμπ ήταν γεμάτη να ακούει τον Πούτιν και στη συνέχεια να επαναλαμβάνει αυτό που λέει ο Πούτιν.
Ο Πούτιν δεν έχει κινηθεί για να τερματίσει τον πόλεμο όταν η δική του προπαγάνδα επαναλαμβάνεται από τον Αμερικανό πρόεδρο.
Για τον Τραμπ, οι ξένοι ηγέτες μπορούν να αντιμετωπιστούν όπως οι Αμερικανοί, με φανταστικές υποσχέσεις και αντιπαθητικό εκφοβισμό. Αλλά οι φαντασιώσεις δεν λειτουργούν πέρα από τα σύνορα της Αμερικής. Η κενή προσφορά ενός “όμορφου” μέλλοντος δεν μετακινεί δικτάτορες που διαπράττουν εγκλήματα για να προωθήσουν τα δικά τους οράματα ή επηρεάζουν ανθρώπους που υπερασπίζονται τις οικογένειές τους από μια εγκληματική εισβολή που κλέβει τη γη και τον πλούτο τους, απαγάγοντας τα παιδιά τους και βασανίζοντας και δολοφονώντας αμάχους.
Ο Πούτιν δεν έχει λόγο να προτιμήσει το όραμα του Τραμπ για ένα όμορφο μέλλον από το δικό του: μια Ουκρανία με μια κυβέρνηση-μαριονέτα, έναν πληθυσμό που δειλιάζει από τη βία, πατριώτες θαμμένους σε ομαδικούς τάφους και πόρους στα ρωσικά χέρια.
Όπως και η φαντασίωση του Τραμπ, οε εκφοβισμός του επίσης δεν λειτουργεί στο εξωτερικό. Σίγουρα, πολλοί Αμερικανοί φοβούνται τον Τραμπ. Έχει εκκαθαρίσει το δικό του πολιτικό κόμμα, με απειλές βίας που βοηθούν να παραμείνουν τα Ρεπουμπλικανικά μέλη του Κογκρέσου στη σειρά. Αναπτύσσει τον αμερικανικό στρατό ως αστυνομική δύναμη, πρώτα στην Καλιφόρνια και τώρα στην Ουάσιγκτον.. Η ζημιά πό την Αλάσκα είναι μεγάλη
