Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Μετά από ένα ανώμαλο και προβληματικό ξεκίνημα με τη δεύτερη κυβέρνηση Τραμπ το 2025, το ΝΑΤΟ εισήλθε στο 2026 αντιμετωπίζοντας αυτό που θα μπορούσε να γίνει η χειρότερη κρίση της 80χρονης ύπαρξής του. «Χρειαζόμαστε τη Γροιλανδία από την άποψη της εθνικής ασφάλειας», δήλωσε ο Τραμπ, αγνοώντας τις προειδοποιήσεις της πρωθυπουργού της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν και της πολιτικής ηγεσίας της Γροιλανδίας ότι οι ΗΠΑ θα πρέπει να σταματήσουν να απειλούν τη Κοπεγχάγη γιατί μπορεί να οδηγήσουν στο τέλος του Βορειοατλαντικού Συμφώνου..
Μετά την παρέμβαση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα και τη σύλληψη του Μαδούρο η σύζυγος του στενού συμβούλου του Τραμπ Στίβεν Μίλερ, η Κέιτι Μίλερ, δημοσιογράφος και ρεπουμπλικάνα δημοσίευσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έναν χάρτη της Γροιλανδίας που καλύπτεται από την αμερικανική σημαία και συνοδευόταν από μία λέξη με κεφαλαία γράμματα: «Σύντομα ».Για το ΝΑΤΟ, αυτό σημαίνει το χειρότερο δυνατό ξεκίνημα της χρονιάς. Η πιθανότητα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες, το κορυφαίο μέλος της Συμμαχίας, θα χρησιμοποιήσουν τη δύναμή τους για να προσαρτήσουν μέρος του εδάφους ενός άλλου συμμάχου είναι σχεδόν πέρα από κάθε φαντασία και ένας εφιάλτης για τον Ολλανδό ΓΓ του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε. Όπως εκφράστηκε στην πρώτη παράγραφο του Βορειοατλαντικού Συμφώνου, η Συμμαχία βασίζεται στις αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών ότι οι διεθνείς διαφορές διευθετούνται με ειρηνικά μέσα απορρίπτοντας την απειλή ή τη χρήση βίας που δεν συνάδει με τον καταστατικό χάρτη.
Σε περίπτωση που έρθει η πιο σκοτεινή και χαοτική ώρα και οι Ηνωμένες Πολιτείες χρησιμοποιήσουν στρατιωτική δύναμη για να προσαρτήσουν τη Γροιλανδία, η ουσία του άρθρου 5 και η συλλογική άμυνα εντός του ΝΑΤΟ θα έχανε το νόημά της.
Η Δανία είναι ιδρυτικό μέλος της Συμμαχίας και είναι πιστός σύμμαχος από το 1949. Στο Αφγανιστάν, η Δανία πολέμησε στο πλευρό των ΗΠΑ στις πιο σκληρές περιοχές ,όπως σε Πάκτια, Κανταχάρ.Ουρουζγκάν κα και υπέστη τις περισσότερες απώλειες σε σχέση με τον πληθυσμό όλων των συμμάχων του ΝΑΤΟ, στην ISAF εκτός από τις ΗΠΑ.Δεν υπάρχει τίποτα νέο σχετικά με τη σημασία της Γροιλανδίας για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ. Η Γροιλανδία έχει φιλοξενήσει μια αμερικανική στρατιωτική βάση την Τούλη από τη δεκαετία του 1950 για ακριβώς αυτόν τον λόγο. Μια συνθήκη του 1951 μεταξύ των ΗΠΑ και του Βασιλείου της Δανίας επιτρέπει την αυξημένη παρουσία των ΗΠΑ στη Γροιλανδία( ζητηθεί). Αλλά αυτό δεν είναι αυτό που αναζητά θρασύτατα και ανερυθρίαστα ο Τραμπ, όπως αποκάλυψε ο σκληρός διάλογος μεταξύ Κοπεγχάγης και Ουάσινγκτον κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους. Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι η Γροιλανδία είναι μέρος του δυτικού ημισφαιρίου, και ως τέτοια θα πρέπει να ανήκει στις ΗΠΑ, στις οποίες η Γροιλανδία αντιτίθεται σαφώς. Αυτή η απαράδεκτη στάση των ΗΠΑ, είναι κατάφωρη ασέβεια προς το διεθνές δίκαιο, έχει προκαλέσει τη δανική υπηρεσία αμυντικών πληροφοριών να επισημάνει τις ΗΠΑ ως απειλή για την εθνική ασφάλεια της Δανίας.Η στάση της κυβέρνησης Τραμπ ενέχει τον κίνδυνο να διαλύσει τη διατλαντική κοινότητα και να θέσει τέλος στην πιο επιτυχημένη στρατιωτική συμμαχία στην ιστορία. Ο Τραμπ έχει καλλιεργήσει την ιδέα της αμερικανικής ιδιοκτησίας της Γροιλανδίας για μεγάλο χρονικό διάστημα. Κατά την πρώτη του θητεία, πρότεινε την αγορά του νησιού από τις ΗΠΑ σε αρκετές περιπτώσεις. Όταν επανεξελέγη, ο Τραμπ ανανέωσε το ενδιαφέρον του, δηλώνοντας ότι «οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής αισθάνονται ότι η ιδιοκτησία και ο έλεγχος της Γροιλανδίας είναι απόλυτη αναγκαιότητα». Αυτή τη φορά, δεν απέκλεισε τη χρήση στρατιωτικής βίας για να την αποκτήσει. Λίγους μήνες αργότερα, όταν ο Ρούτε επισκέφθηκε τον Λευκό Οίκο, ο Τραμπ πρότεινε ότι το ΝΑΤΟ θα μπορούσε να τον βοηθήσει να αποκτήσει τη Γροιλανδία, ένα αίτημα που ο Ρούτε απέρριψε χωρίς δεύτερη συζήτηση.
Ο Τραμπ υπερασπίστηκε τη στάση του, λέγοντας ότι υπάρχουν «κινεζικά και ρωσικά πλοία παντού» κοντά στη Γροιλανδία και ότι η Δανία δεν μπορεί να την προστατεύσει. Ο πρώην Σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας συνταγματάρχης εα Μάικ Βαλτς τόνισε την ανάγκη οι Ηνωμένες Πολιτείες να έχουν πρόσβαση στους τεράστιους φυσικούς πόρους της Γροιλανδίας. Αλλά δεδομένου ότι η Δανία έχει δηλώσει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ευπρόσδεκτες να αυξήσουν τον αριθμό των αμερικανικών στρατευμάτων στη Γροιλανδία, εάν το επιθυμούν, και η Γροιλανδία έχει ανακοινώσει ότι είναι ανοιχτή για επιχειρήσεις εάν οι αμερικανικές εταιρείες ενδιαφέρονται, κανένα από αυτά τα επιχειρήματα δεν έχει νόημα.Ίσως το πιο σημαντικό, είναι το παράλληλο ενδιαφέρον για τη Γροιλανδία που προέρχεται από τους τεχνολογικούς κολοσσούς με στενές διασυνδέσεις με την κυβέρνηση Τραμπ. Ένας κύκλος Αμερικανών επιχειρηματιών υψηλής τεχνολογίας και προσωπικοτήτων επιχειρηματικών συμμετοχών προωθεί τη Γροιλανδία ως πιθανή τοποθεσία για τις λεγόμενες «πόλεις ελευθερίας» και έργα εξόρυξης και υποδομής μεγάλης κλίμακας. Αυτές οι ιδέες πλαισιώνονται μέσω ελευθεριακών εννοιών της ελάχιστης εταιρικής ρύθμισης και των φιλοδοξιών που καλύπτουν την τεχνητή νοημοσύνη, τις διαστημικές εκτοξεύσεις και τη μικροπυρηνική ενέργεια. Αρκετοί από αυτούς τους παράγοντες είναι μεταξύ των μεγαλύτερων δωρητών και επενδυτών της εκστρατείας του Τραμπ, συμπεριλαμβανομένων των επενδυτών που συνδέονται με τις εξορυκτικές δραστηριότητες στη Γροιλανδία, των ορυκτών καυσίμων και των επιχειρήσεων κρυπτονομισμάτων. Συλλογικά, αυτή η ομάδα φέρεται να συνεισέφερε περισσότερα από 240 εκατομμύρια δολάρια στην εκστρατεία του το 2024 και ενδεχομένως να επωφεληθεί από μια αμερικανική εξαγορά του νησιού.Καθώς οι ΗΠΑ αρχίζουν να εφαρμόζουν το «συνεπακόλουθο Τραμπ» του Δόγματος Μονρόε του 1823 , αρχικά παρεμβαίνοντας στη Βενεζουέλα και στη συνέχεια απειλώντας γρήγορα μ κατάληψη την Κούβα, την Κολομβία, το Μεξικό και τη Γροιλανδία, η Ευρώπη βλέπει τον ισχυρότερο σύμμαχό της να υποχωρεί οικειοθελώς από την παγκόσμια ηγεσία για να διαπρέψει στην περιφερειακή κυριαρχία.
Ωστόσο, από την οπτική γωνία του ΝΑΤΟ, πού αφήνει αυτό συμμάχους όπως ο Καναδάς και η Δανία; Είναι κι αυτοί στόχοι αυτού του μηνύματος; Η Κοπεγχάγη σίγουρα έτσι αισθάνεται. Τον περασμένο χρόνο, η Δανία αύξησε σημαντικά τη στρατιωτική της υποστήριξη στην Αρκτική.
Η Δανία έχει επίσης επενδύσει στη σχέση της με τη Γροιλανδία, συμπεριλαμβανομένης μιας επίσημης απολογίας για κυβερνητικές καταχρήσεις εναντίον γυναικών Ινουίτ που αφορούσαν την αναγκαστική αντισύλληψη στις δεκαετίες του 1960 και του 1970. Τη Δευτέρα, ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν, υποβάθμισε τις ανησυχίες για στρατιωτική κατάληψη και επανέλαβε στην κυβέρνηση Τραμπ ότι η Γροιλανδία δεν πωλείται. Ούτε, είπε, ενδιαφέρεται ο λαός της Γροιλανδίας να ενταχθεί οικειοθελώς στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η τελευταία κλιμακούμενη ρητορική της κυβέρνησης Τραμπ σχετικά με την κατάληψη της Γροιλανδίας έχει πυροδοτήσει έντονη δραστηριότητα στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες υπέρ της Γροιλανδίας και της Δανίας. Δηλώσεις που διευκρινίζουν ότι η Γροιλανδία ανήκει στους Γροιλανδούς προήλθαν γρήγορα από τις σκανδιναβικές και τις βαλτικές πρωτεύουσες, και στη συνέχεια ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ ακολούθησε το παράδειγμά του, προτού την Τρίτη τον συνοδεύσουν σε δήλωσή τους η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Πολωνία και η Δανία. Ο σύμμαχος στο ΝΑΤΟ, Καναδάς, έχει επίσης εκφράσει ρητά την υποστήριξή του στη Δανία , και η Οτάβα ανοίγει προξενείο στη Γροιλανδία για την περαιτέρω ενίσχυση των σχέσεων.
Για το ΝΑΤΟ, η φιλοδοξία του Ρούτε να κρατήσει το θέμα εκτός τραπεζιού στη Συμμαχία γίνεται όλο και πιο δύσκολη. Αντίθετα, συμμετέχει προσεκτικά στις διπλωματικές προσπάθειες για να αποτρέψει μια παρέμβαση των ΗΠΑ. Την Τρίτη, είπε ότι το ΝΑΤΟ «συλλογικά . . . πρέπει να βεβαιωθεί ότι η Αρκτική θα παραμείνει ασφαλής». «Όλοι συμφωνούμε ότι οι Ρώσοι και οι Κινέζοι είναι όλο και πιο ενεργοί σε αυτή την περιοχή».Στο μεταξύ-σύμφωνα με διαβαθμισμένες πληροφορίες και έγγραφα- οι αξιωματούχοι του ΝΑΤΟ συνεχίζουν το σημαντικό έργο τους για την ενίσχυση του ρόλου της Συμμαχίας στην Αρκτική ασφάλεια μέσω της αυξημένης επιτήρησης, των περιπολιών , των ασκήσεων και της εκπαίδευσης. Αυτό το έργο ενσαρκώνει τις συλλογικές προσπάθειες της Συμμαχίας για τη διασφάλιση της ασφάλειας, ενώ αντιμετωπίζει τις ανησυχίες των υποεπενδύσεων που εξέφρασε η κυβέρνηση Τραμπ. Οι σύμμαχοι θα πρέπει να αυξήσουν αμέσως αυτές τις προσπάθειες ακόμη περισσότερο.
Μέχρι στιγμής, η Δανία έχει απορρίψει μια προσφορά από τη Γαλλία να στείλει στρατεύματα στη Γροιλανδία ως σήμα της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, που ενδέχεται να αποφύγει την πρόκληση των ΗΠΑ. Ο υπεξων ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο έχει επίσης σηματοδοτήσει την προτίμηση για διαπραγματεύσεις υποδεικνύοντας ότι η στρατιωτική απειλή χρησιμοποιείται κυρίως για να αναγκάσει τη Δανία να πουλήσει τη Γροιλανδία.Ανεξάρτητα από αυτό, η διπλωματία φαίνεται ως η πιο λογική, αν και δύσκολη, επιλογή. Οι ευρωπαϊκές χώρες που μπόρεσαν να δημιουργήσουν καλούς διαύλους επικοινωνίας με την κυβέρνηση Τραμπ, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία και η Φινλανδία, θα πρέπει να συνταχθούν με τη Δανία και να ηγηθούν των προσπαθειών για τη διευθέτηση της κρίσης, με παρόμοιο τρόπο, καθώς η Ευρώπη ήταν σε θέση να υποστηρίξει την Ουκρανία στην ειρηνευτική διαδικασία μετά τη σύνοδο κορυφής του Τραμπ στην Αλάσκα με τον Πούτιν. Ο Ρούτε, μια άλλη φωνή που έχει καλές σχέσεις με τον Τραμπ, πρέπει να εμπλακεί προσωπικά..
Το επιχείρημα θα πρέπει να είναι ότι η επιβίωση του ΝΑΤΟ διακυβεύεται αν οι Ηνωμένες Πολιτείες παρέμβουν για να καταλάβουν τη Γροιλανδία και ότι μια τέτοια εξέλιξη θα ήταν αντίθετη με τα εθνικά συμφέροντα των ΗΠΑ. Για παράδειγμα, η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας (NSS) της κυβέρνησης Trump τονίζει ότι είναι συμφέρον των ΗΠΑ να διατηρήσουν τη στρατηγική σταθερότητα με τη Ρωσία. Γι’ αυτό, οι ΗΠΑ χρειάζονται τις ευρωπαϊκές βάσεις τους. Η εγγύτητα έχει σημασία, όπως έδειξε σαφώς η επιχείρηση το περασμένο καλοκαίρι κατά των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν. Επιπλέον, η NSS περιγράφει πώς οι Ηνωμένες Πολιτείες εξαρτώνται από την Ευρώπη για να επιτύχουν με την οικονομική της ατζέντα αλλού.
Το Κογκρέσο των ΗΠΑ προχώρησε πρόσφατα περαιτέρω και έθεσε ως προϋπόθεση για μια σειρά μέτρων στο τελευταίο αμυντικό νομοσχέδιό του για τη διατήρηση της δέσμευσης του ΝΑΤΟ και των ΗΠΑ στην Ευρώπη. Η συνεργασία με τα μέλη του Κογκρέσου στην Ουάσιγκτον και με τις αντιπροσωπείες που επισκέπτονται σύντομα το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός και τη Διάσκεψη του Μονάχου είναι επίσης ζωτικής σημασίας.
Σε περίπτωση που έρθει η πιο σκοτεινή ώρα και οι Ηνωμένες Πολιτείες χρησιμοποιήσουν στρατιωτική δύναμη για να προσαρτήσουν τη Γροιλανδία, η ουσία του άρθρου 5 και η συλλογική άμυνα εντός του ΝΑΤΟ θα έχανε το νόημά της. Όπως το έθεσε πρόσφατα ο Νορβηγός υπεξ Eσπν Είντε : «Η ιδέα του ΝΑΤΟ θα σπάσει αν οι ΗΠΑ καταλάβουν τη Γροιλανδία». Θα ήταν απολύτως σαφές για τη Ρωσία, την Κίνα και άλλους αντιπάλους ότι η αξιόπιστη εκτεταμένη αποτροπή δεν υπάρχει πλέον για την Ευρώπη ή τον Καναδά και ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν χάσει τους στενότερους και ισχυρότερους συμμάχους τους.
