Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Ένας σκληρός ανταγωνισμός για έδαφος και επιρροή βρίσκεται σε εξέλιξη στον Αρκτικό βορρά, μια εκστρατεία που θυμίζει παλαιότερες αποικιοκρατικές εδαφικές διαμάχες.
Το δεύτερο τρίτο του 19ου αιώνα είδε μια τεράστια ευρωπαϊκή «μάχη για την Αφρική»(Ηνωμένο Βασίλειο,Βέλγιο, Γαλλία,Ισπανία, Πορτογαλία, Γερμανία,Ιταλία κλπ), καθώς οι εξελίξεις στην τεχνολογία, την ιατρική και τις επικοινωνίες επέτρεψαν στους Ευρωπαίους εξερευνητές και αποικιοκράτες να διεισδύσουν βαθύτερα στο μέχρι πρότινος αδιαπέραστο εσωτερικό της ηπείρου.
Η πιθανότητα σύγκρουσης μεταξύ ανταγωνιστικών ευρωπαϊκών δυνάμεων, καθώς και ίσως η επιθυμία αξιοποίησης μιας τέτοιας σύγκρουσης, ενέπνευσαν τον Γερμανό σιδηρούν καγκελάριο Όττο φον Μπίσμαρκ να προσκαλέσει τα ευρωπαϊκά έθνη, καθώς και τις ΗΠΑ και την Οθωμανική Αυτοκρατορία, σε μια διάσκεψη στο Βερολίνο το 1884 για την καλύτερη διαχείριση των ευρωπαϊκών διεκδικήσεων εντός της Αφρικής.
Τα μισά από τα παρόντα έθνη έφυγαν χωρίς αφρικανικές διεκδικήσεις, αλλά η διάσκεψη ίσως, εν μέρει, ξεκίνησε 30 και πλέον χρόνια έντονης ευρωπαϊκής κατάκτησης που χώρισε γρήγορα την Αφρική σε πολυάριθμες σφαίρες επιρροής(Γαλλική,Βρετανική,Πορτογαλική ). Αυτά τα όρια εξακολουθούν να αποτελούν τη βάση για μεγάλο μέρος του σύγχρονου χάρτη της Αφρικής.
Ένας παρόμοιος συνδυασμός βελτιωμένης τεχνολογίας, επικοινωνιών και κλιματικής αλλαγής, καθώς και η επιθυμία για εκμετάλλευση των πόρων, ίσως έχει ξεκινήσει μια παρόμοια αναμέτρηση για την Αρκτική, όπου πολλά έθνη ανταγωνίζονται τώρα για την επιρροή και τον έλεγχο εδαφών που προηγουμένως ήταν απρόσιτα για το μεγαλύτερο μέρος του έτους.
Το σημερινό κέντρο βάρους αυτής της νέας γεωπολιτικής κατάστασης είναι η Γροιλανδία, το μεγαλύτερο νησί στον κόσμο και μακρά κτήση του Βασιλείου της Δανίας, αν και φιλοξένησε επίσης πολλά συμμαχικά στρατεύματα και βάσεις κατά την εποχή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και του Ψυχρού Πολέμου.(οι Αμερικανοί είχαν 18 βάσεις) Όποιος έχει το δικαίωμα να ελέγχει, και ό,τι και να συμβεί στη συνέχεια, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι αναπόφευκτες φυσικές αλλαγές έχουν μετατοπίσει τον ανταγωνισμό για πόρους και πιο εύκολα πλεύσιμες θαλάσσιες διαδρομές προς την Αρκτική. Ποιες είναι, λοιπόν, οι επιπτώσεις στην ασφάλεια για το νησί και τον λαό του, καθώς και για άλλες παγκόσμιες δυνάμεις;
Η ιδιόμορφη γεωγραφία της αντιπυραυλικής άμυνας στη Γροιλανδία
Από το 1950, οι Ηνωμένες Πολιτείες σχεδίαζαν να αποκτήσουν πλεονέκτημα στην αξιοποίηση πυρηνικών όπλων μέσω της πιθανής κατασκευής ενός τεράστιου συστήματος υπόγειων και υποπαγωμένων σπηλαίων στη Βόρεια Γροιλανδία, όπου ο χρόνος πτήσης πυραύλων προς τη Σοβιετική Ένωση ήταν πολύ μικρότερος για ένα χερσαίο πυρηνικό όπλο από ό,τι από τις ηπειρωτικές ΗΠΑ.
Η αρχική προσπάθεια του άκρως απορρήτου σχεδίου Project Ice Worm, όπως ονομάστηκε, ήταν το Camp Century, μια υποπαγωμένη αμερικανική ερευνητική βάση που διοικούνταν από τον αμερικανικό στρατό και τροφοδοτούνταν από έναν πυρηνικό αντιδραστήρα μεγέθους φορτηγού. Η επιστημονική έρευνα, ωστόσο, υπέδειξε ότι ο παγετώνας όπου θα χτιζόταν η βάση κινούνταν υπερβολικά για να επιτρέψει την εγκατάσταση πυραυλικών βάσεων, και η ιδέα των πυρηνικών πυραύλων με βάση την Αρκτική εγκαταλείφθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1960. Το Camp Century διαλύθηκε το 1966 αφού μαζί με το Camp Fistclnch εγκαταλειφθήκαν (σύμφωνα με αποχαρακτηρισμένα έγγραφα που μετά δεκαετίες αποκάλυψε το Ινστιτούτο διεθνών σχέσεων της Δανίας). Ωστόσο, το νησί παραμένει τεράστιας στρατηγικής και όχι μόνο αξίας
Πολλές διαδρομές βαλλιστικών πυραύλων πάνω από τον Βόρειο Πόλο διασχίζουν ή περνούν κοντά από τη Γροιλανδία, καθιστώντας το εξίσου σημαντικό για την αντιπυραυλική άμυνα όπως ήταν κάποτε ενδεχομένως για την πυραυλική επίθεση. Τα όπλα πυραυλικής άμυνας που θα τοποθετηθούν στη Γροιλανδία θα μπορούσαν να δράσουν νωρίτερα και ίσως πιο αποτελεσματικά έναντι μιας πυρηνικής επίθεσης στις ΗΠΑ από τη Ρωσία ή την Κίνα σε σχέση με εκείνα που βρίσκονται νοτιότερα εντός των ηπειρωτικών Ηνωμένων Πολιτειών(Ντακότα, Κολοράντο κα).
Η κλιμακωτή και ρευστή κλιματική αλλαγή επηρεάζει τη Γροιλανδία
Το πώς και πού θα μπορούσε να εγκατασταθεί ένα σύστημα αντπυραυλικής άμυνας στη Γροιλανδία μπορεί να εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής που συνεχίζουν να διαταράσσουν τα στρώματα πάγου που καλύπτουν το νησί. Η κλιματική αλλαγή εκτός της Γροιλανδίας υπήρξε επίσης βασικός παράγοντας στην εξέλιξή του σε μια στρατηγική γεωγραφία. Το λιώσιμο των πάγων στην Αρκτική έχει ανοίξει σημαντικούς χώρους πλεύσης που κάποτε ήταν καλυμμένο με πάγο για το μεγαλύτερο μέρος του έτους.
Η παρουσία φυσικών πόρων και ο ανταγωνισμός θα μπορούσαν να οδηγήσουν στη δημιουργία ναυτικών και αεροπορικών βάσεων στο νησί, ιδιαίτερα στην ανατολική ακτή του νησιού, απέναντι από τη Γροιλανδία και τη Νορβηγική Θάλασσα. Τέτοιες βάσεις θα μπορούσαν να παρέχουν περαιτέρω ανθυποβρυχιακές περιπολίες για να αποτρέψουν τη ρωσική πρόσβαση στο κενό Γροιλανδίας-Ισλανδίας-Ηνωμένου Βασιλείου (GIUK) που παρέχει είσοδο από τον Ανώτατο Βορρά στον Βόρειο Ατλαντικό.
Το εμπόριο με τη μορφή αλιείας είναι επίσης πιθανό να αλλάξει, καθώς η κλιματική αλλαγή σε όλη την περιοχή έχει οδηγήσει ορισμένα είδη ψαριών, ιδίως τους πληθυσμούς σκουμπριού, τόνου και ιππόγλωσσας, προς τα βόρεια. Δεδομένου ότι τα ψάρια αποτελούν την κύρια πηγή πρωτεΐνης για το 17% του παγκόσμιου πληθυσμού και ότι οι συγκρούσεις για τα δικαιώματα αλιείας, όπως οι πόλεμοι μπακαλιάρου μεταξύ Ισλανδίας και Ηνωμένου Βασιλείου τη δεκαετία του 1960, μπορούν να φέρουν τους συμμάχους σε σημείο σύγκρουσης, η αλλαγή στους πληθυσμούς των ψαριών γύρω από τη Γροιλανδία είναι πιθανό να αποτελέσει πηγή διεθνούς ανταγωνισμού στο μέλλον.
Φυσικοί πόροι. Μεταλλεύματα κα
Η Γροιλανδία είναι επίσης μια χώρα των θαυμάτων για τους φυσικούς πόρους, με ορισμένες εκτιμήσεις να υποδηλώνουν ότι μπορεί να έχει ένα ανεκμετάλλευτο απόθεμα πετρελαίου 30-31 δισ βαρελιών ισοδύναμου πετρελαίου σε υδρογονάνθρακες – παρόμοιο με τον συνολικό όγκο των αποδεδειγμένων αποθεμάτων αργού πετρελαίου των ΗΠΑ. Είναι επίσης μια από τις σημαντικότερες συγκεντρώσεις σπάνιων γαιών στον κόσμο, καθώς και μεγάλων κοιτασμάτων σιδήρου που βρίσκονται φυσικά μέσα σε βράχο.
Ο ιστότοπος της κυβέρνησης της Γροιλανδίας περιγράφει το νησί ως: Μια ανεξερεύνητη, πλούσια σε ορυκτά χώρα με ανταγωνιστικό πλαίσιο αδειοδότησης, σταθερό πολιτικό περιβάλλον, χαμηλό επενδυτικό κίνδυνο και πληθυσμό και κυβέρνηση που τάσσονται υπέρ της εξόρυξης
Ωστόσο, οι δρόμοι και οι λιμενικές εγκαταστάσεις για την εξόρυξη αυτών των ορυκτών είναι σπάνιοι και, χωρίς τους περιβαλλοντικούς κανονισμούς που επικρατούν στις δυτικές χώρες, η εξόρυξη θα μπορούσε να αποδειχθεί εφιάλτης ρύπανσης και να προκαλέσει σοβαρή οικολογική ζημιά. Παρά τις γεωγραφικές προκλήσεις, είναι εύκολο να καταλάβει κανείς ότι η Γροιλανδία, όπως και η Αφρική τη δεκαετία του 1880, δεν είναι πλέον μια κρυφή ήπειρος και είναι πιθανό να είναι ώριμη για οικονομική εκμετάλλευση.
Σίγουρα θα ήταν πιο ωφέλιμο για τα δυτικά/δημοκρατικά έθνη να το κάνουν αυτό, σε αντίθεση με τη Ρωσία ή την Κίνα, έθνη γνωστά για τη δημιουργία οικολογικών καταστροφών στη θάλασσα και στην ξηρά μέσα από τις προσπάθειές τους για εκμετάλλευση. Το νησί βρίσκεται τώρα στο τέλος αυτού που θα μπορούσε να είναι μια από τις σημαντικότερες προσπάθειες εξόρυξης ορυκτών του περασμένου αιώνα και είναι απαραίτητο αυτή η προσπάθεια να πραγματοποιηθεί υπό φιλικές προς το περιβάλλον ρυθμίσεις και όχι υπό αντιδημοκρατικά , αυταρχικά και αναθεωρητικά κράτη.
Η μάχη για την Αφρική δημιούργησε ένα αποικιακό και γεωπολιτικό χάος που ταλαιπωρεί τον κόσμο από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου με δεκάδες συγκρούσεις,μεθοριακούς πολέμους,ριζοσπαστισμό,στρατοκρατικά καθεστώτα, εμφυλιοπολεμικές αντιπαραθέσεις κα.
Η ιστορία αναμφίβολα θα κρίνει την ανάπτυξη της Γροιλανδίας και την αντιμετώπιση του περιβάλλοντος και των λαών της με βάση αυτό το προηγούμενο πρότυπο. Η γεωπολιτική και η γεωοικονομική σημασία της Γροιλανδίας λόγω των επιταχυνόμενων εξελίξεων θα αυξηθεί κατά τον 21ο αιώνα και είναι απαραίτητο οι παγκόσμιοι ηγέτες να διασφαλίσουν ότι η διαδικασία θα προχωρήσει με μετρημένο και υπεύθυνο τρόπο και όχι με τις τραγικές εμπειρίες των αποικιοκρατικών επεμβάσεων στην Αφρικανική ήπειρο.
