Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Αποτροπή πρώην Ρώσων στρατιωτών από το να εισέλθουν στην ΕΕ. Μπορεί η ΕΕ να αποτρέψει πρώην Ρώσους στρατιώτες από την είσοδο στο Μπλοκ;
Η Βαλτική Δημοκρατία της Εσθονίας πιέζει έντονα για την μόνιμη απαγόρευση εισόδου Ρώσων στρατιωτών- που έχουν πολεμήσει στον πόλεμο στην Ουκρανία- στη ζώνη Σένγκεν, μια ζώνη χωρίς διαβατήρια που καλύπτει τα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ.
Η Εσθονική ιδέα, προτάθηκε σε έγγραφο με εκτενείς αναλύσεις και διανεμήθηκε σε άλλες πρωτεύουσες κρατών της ΕΕ στα τέλη Ιανουαρίου, και συζητήθηκε σύντομα κατά τη συνάντηση των υπεξ του μπλοκ στις Βρυξέλλες στις 29 Ιανουαρίου. Σύμφωνα με αξιωματούχους της ΕΕ η ιδέα έγινε δεκτή θετικά από τα κράτη μέλη που έλαβαν τον λόγο και υπήρξε γενική συμφωνία ότι η εργασία επί του φακέλου θα συνεχιστεί με εμπειρογνώμονες τόσο σε θέματα εσωτερικών όσο και σε θέματα εξωτερικών υποθέσεων στις Βρυξέλλες.
Αναλυτές της ΕΕ ανέφεραν στον υπογράφοντα ότι προέκυψαν επίσης ερωτήματα σχετικά με την κλίμακα και την πρακτικότητα της αποτροπής τόσων πολλών ανθρώπων από την είσοδο στο μπλοκ.
Σύμφωνα με το Ταλίν, περίπου 1,5 εκατομμύριο Ρώσοι πολίτες έχουν συμμετάσχει σε πολεμικές επιχειρήσεις στην Ουκρανία από την πλήρη εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 — συμπεριλαμβανομένων τόσο των τακτικών ενόπλων δυνάμεων της Ρωσικής Ομοσπονδίας όσο και μονάδων πληρεξουσίων μισθοφόρων όπως η διαβόητη ομάδα Wagner.
Από αυτούς εκτιμάται ότι 640.000 παραμένουν ενεργά εμπλεκόμενοι στις εν εξελίξει πολεμικές επιχειρήσεις,πράγμα που σημαίνει ότι υπάρχουν σχεδόν 1 εκατομμύριο πρώην πολεμιστές που αποτελούν πιθανούς στόχους για την ΕΕ
Ο πιθανός κίνδυνος ασφαλείας για την ομάδα περιγράφεται στο έγγραφο: «Η πολεμική εμπειρία και η χρήση βίας, συμπεριλαμβανομένης της πιθανής συμμετοχής σε εγκλήματα πολέμου και άλλες φρικαλεότητες κατά του ουκρανικού πληθυσμού, είναι κοινά χαρακτηριστικά αυτών των ατόμων.
Η πιθανή είσοδος και παρουσία τους εντός της ΕΕ δεν ενέχει μόνο έναν γενικό κίνδυνο βίαιου εγκλήματος, αλλά αποτελεί σημαντικό φορέα για τη διείσδυση του οργανωμένου εγκλήματος, των εξτρεμιστικών κινημάτων και των εχθρικών κρατικών επιχειρήσεων σε όλη την Ευρώπη».
Σημειώνεται επίσης ότι αυτά τα άτομα μπορούν να αποτελέσουν μια εύφορη βάση στρατολόγησης για τις ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών. Το έγγραφο αναφέρει επίσης ότι υπάρχει σύνδεση μεταξύ πρώην πολεμιστών και αυξημένης βίας εντός της Ρωσίας, ιδίως μεταξύ των περίπου 180.000 κρατουμένων που στρατολογήθηκαν από σωφρονιστικά ιδρύματα της χώρας σε ειδικές στρατιωτικές μονάδες που πολεμούν στην Ουκρανία.
Το έγγραφο σημειώνει ότι «πολλοί επαναπατριζόμενοι έχουν ήδη διαπράξει σοβαρά εγκλήματα. Ο συνολικός αριθμός των οποίων έχει φτάσει στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 15 ετών στη Ρωσία κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025, και αυτή η αύξηση πιθανότατα συνδέεται με τη μαζική επιστροφή πρώην πολεμιστών και προσθέτει ότι «η ελευθερία κυκλοφορίας αυτών των ατόμων αποτελεί άμεση απειλή για ολόκληρη τη Ζώνη Σένγκεν, ανεξάρτητα από το πού γίνεται η είσοδος. Δεν πρέπει να έχουν θέση στην Ευρώπη».
Το ερώτημα τώρα είναι πώς να τους εμποδίσουμε να έρθουν στην ΕΕ. Τον Σεπτέμβριο του 2022, η ΕΕ υιοθέτησε απόφαση για την πλήρη αναστολή της συμφωνίας διευκόλυνσης της έκδοσης θεωρήσεων ΕΕ-Ρωσίας, πράγμα που σημαίνει ότι είναι πιο ακριβό και περίπλοκο για τους Ρώσους πολίτες να φτάσουν στην ΕΕ.
Επιπλέον, οι Βρυξέλλες έχουν επίσης επιβάλει κυρώσεις, δηλαδή απαγορεύσεις έκδοσης βίζας, σε σχεδόν 2.000 Ρώσους για αυτό που η ΕΕ θεωρεί ως ρόλο τους στην υπονόμευση της εδαφικής ακεραιότητας της Ουκρανίας. Αυτή η λίστα περιλαμβάνει ολιγάρχες, επιχειρηματίες, υπουργούς και κορυφαίους στρατιωτικούς αξιωματούχους.
Η Εσθονική πρόταση, ωστόσο, είναι να μην επιβληθούν κυρώσεις και η πίεση για στοχοποίηση πρώην μαχητών δεν θα αποτελέσει μέρος του 20ού πακέτου κυρώσεων της ΕΕ κατά του Κρεμλίνου, το οποίο αναμένεται να συμφωνηθεί από όλα τα κράτη μέλη αργότερα τον Φεβρουάριο.
Αντίθετα, το Ταλίν χρησιμοποιεί μια άλλη μέθοδο: την απαγόρευση εισόδου στη ζώνη Σένγκεν. Ήδη στις 9 Ιανουαρίου, το Ταλίν επέβαλε την απαγόρευση σε 261 Ρώσους πρώην στρατιώτες. Η απαγόρευση εισόδου εμποδίζει άτομα εκτός ΕΕ να εισέλθουν σε όλες τις χώρες της ΕΕ εκτός από την Κύπρο και την Ιρλανδία, καθώς και τα μη μέλη της ζώνης Σένγκεν, την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν, τη Νορβηγία και την Ελβετία. Ισχύει για έως και 5 χρόνια και θα πρέπει να ισχύει σε ολόκληρη τη ζώνη Σένγκεν και όχι μόνο στη χώρα που υπέβαλε την απαγόρευση στο Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν (SIS), όπως έκανε πρόσφατα η Εσθονία με τους Ρώσους..
Αλλά ενώ κατ’ αρχήν μία χώρα μπορεί να εκδώσει συναγερμό σε ολόκληρη τη ζώνη Σένγκεν, οι μεμονωμένες χώρες μπορούν να κάνουν εξαιρέσεις και στο τέλος κάθε χώρα Σένγκεν είναι κυρίαρχη όσον αφορά την απόφαση για το ποιος επιτρέπεται να εισέλθει στην επικράτειά της.
Η Εσθονία πρόσθεσε επίσης ότι αυτή η χρονικά κρίσιμη πρωτοβουλία ασφαλείας απαιτεί επείγουσα πολιτική και πρακτική υποστήριξη και καλεί όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να συμμετάσχουν στην πρωτοβουλία και να βοηθήσουν στην ένταξη ατόμων στον κατάλογο απαγόρευσης εισόδου Σένγκεν επειγόντως.
Θα ακολουθήσουν και άλλα κράτη μέλη της ΕΕ το παράδειγμά της; Πιθανώς, αλλά αναγνωρίζουν επίσης τις δυσκολίες.
Και ενώ η εσθονική πρωτοβουλία θεωρείται ειλικρινής και χρήσιμη, υπάρχει επίσης μια επιφυλακτικότητα στην ομάδα για την υπερφόρτωση του συστήματος και την ώθηση άλλων μελών να το καταχραστούν για καθαρά πολιτικούς σκοπούς.
Ένα παράδειγμα αυτού ήρθε το καλοκαίρι του περασμένου έτους, όταν η Ρουμανία απαγόρευσε στον Ίον Τσέμπαν, δήμαρχο της πρωτεύουσας της Μολδαβίας, Κισινάου, την είσοδο στη ζώνη Σένγκεν, επικαλούμενη λόγους εθνικής ασφάλειας. Ο Τσέμπαν είναι αντίπαλος της φιλοδυτικής προέδρου της Μολδαβίας, Μάια Σάντου, η οποία εκείνη την εποχή προετοίμαζε την πολιτική της συμμαχία για τις σκληρά μαχόμενες βουλευτικές εκλογές, οι οποίες στη συνέχεια κερδήθηκαν. Η απαγόρευση εξακολουθεί να ισχύει, παρόλο που αρκετές πρωτεύουσες της ΕΕ εξέφρασαν ανησυχίες για την πολιτική φύση της.
