Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Η πυρηνική κρίση του Ιράν έχει φτάσει σε ένα σημείο όπου δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως μια καθαρά τεχνική ή νομική διαμάχη στο πλαίσιο της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT). Έχει εξελιχθεί σε μια βαθιά προσανατολισμένη στην ασφάλεια, γεωπολιτική και δομική πρόκληση, της οποίας το αποτέλεσμα συνδέεται άμεσα με το μέλλον της τάξης μη διάδοσης των πυρηνικών στη Μέση Ανατολή και πέρα από αυτήν. Αν οι διαπραγματεύσεις πρόκειται να είναι αποτελεσματικές και διαρκείς, πρέπει να προχωρήσουν πέρα από τις προσεγγίσεις ενός μόνο ζητήματος και προς έναν ολοκληρωμένο, άμεσο και σταδιακό διάλογο.
- Ο πρώτος γύρος συνομιλιών μεταξύ του Ιρανού υπεξ Abbas Araghchi και του απεσταλμένου των ΗΠΑ Steve Witkoff πραγματοποιήθηκε στις 12 Απριλίου 2025 στο Μουσκάτ του Ομάν. Με επιμονή του Ιράν, αυτές οι διαπραγματεύσεις ορίστηκαν ως «έμμεσες».
- Σε τότε άρθρο μου τόνισα ότι οι άμεσες διαπραγματεύσεις -ιδίως στην Τεχεράνη- θα αύξαναν σημαντικά τις πιθανότητες επίτευξης μιας αξιοπρεπούς, ρεαλιστικής και έγκαιρης συμφωνίας. Η σπατάλη χρόνου δεν είναι προς το συμφέρον καμίας από τις δύο χώρες.
- Η πιο αποτελεσματική μορφή επαφών στο μέλλον, ωστόσο, θα ήταν η διεξαγωγή άμεσων συνομιλιών στην Τεχεράνη και στη συνέχεια στην Ουάσινγκτον. Αυτή η φόρμουλα όχι μόνο θα έσπαγε μακροχρόνια πολιτικά ταμπού, αλλά θα επέτρεπε και βαθύτερη αμοιβαία κατανόηση
- Μια επίσκεψη του Witkoff και του Kushner στην Τεχεράνη θα τους επέτρεπε να συνεργαστούν όχι μόνο με τον υπεξ αλλά και με άλλους βασικούς υπεύθυνους λήψης αποφάσεων, συμπεριλαμβανομένου του γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, μελών του κοινοβουλίου και αρμόδιων θεσμών – μια συνεργασία που είναι απαραίτητη για την επίτευξη οποιασδήποτε βιώσιμης συμφωνίας.
- Ο Araghchi θα πρέπει να συνεργαστεί στην Ουάσινγκτον όχι μόνο με τους Αμερικανούς διαπραγματευτές, αλλά και με τον Τραμπ, αξιωματούχους του Πενταγώνου και μέλη του Κογκρέσου των ΗΠΑ, για να αποκτήσει μια σαφέστερη κατανόηση του τρέχοντος πολιτικού περιβάλλοντος στην Ουάσινγκτον.
- Γιατί μια συμφωνία ενός μόνο ζητήματος δεν είναι βιώσιμη -ακόμα και αν είναι επιτυχής στον πυρηνικό φάκελο- θα είναι εγγενώς ασταθής.Υπό τις τρέχουσες συνθήκες, τρία βασικά ζητήματα απαιτούν λογικές, αξιοπρεπείς και διαρκείς λύσεις.
- 1)Το Ιράν υπογράφει μια νέα συμφωνία με τον ΔΟΑΕ(Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας) . Στη συνέχεια προσπαθεί να την πουλήσει στο εσωτερικό Η απαίτηση των ΗΠΑ για μηδενικό εμπλουτισμό. Πριν από τις διαπραγματεύσεις, οι Ηνωμένες Πολιτείες απαιτούν από το Ιράν να σταματήσει εντελώς τον εμπλουτισμό ουρανίου και να εγκαταλείψει το απόθεμά του, περίπου 400 κιλά, ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού, βήματα που θα εμπόδιζαν την Τεχεράνη από πιθανή εκτροπή προς την οπλοποίηση.
- Από το 2013, μια ομάδα εξέχοντων πυρηνικών επιστημόνων από το Πανεπιστήμιο του Πρίνστον προτείναν μια «κοινή πυρηνική κοινοπραξία και κοινοπραξία εμπλουτισμού» για τον Κόλπο και την ευρύτερη Μέση Ανατολή, ως έναν τρόπο για να συνεχίσει το Ιράν το ειρηνικό πυρηνικό του πρόγραμμα και για να διαβεβαιωθούν οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι χώρες της περιοχής ότι το πρόγραμμα δεν θα χρησιμοποιηθεί ως κάλυψη για την παραγωγή πυρηνικών όπλων.
- Σήμερα, η μόνη ρεαλιστική λύση στο ζήτημα του εμπλουτισμού ουρανίου παραμένει η δημιουργία μιας κοινής πυρηνικής και εμπλουτιστικής κοινοπραξίας που θα περιλαμβάνει το Ιράν, την Τουρκία, την Αίγυπτο, τη Σαουδική Αραβία, τα αραβικά κράτη του Κόλπου και τις μεγάλες παγκόσμιες δυνάμεις. Αυτό το μοντέλο θα αντιμετώπιζε τις ανησυχίες για τον πολλαπλασιασμό των πυρηνικών όπλων, διασφαλίζοντας παράλληλα την ισότιμη πρόσβαση στην ειρηνική πυρηνική τεχνολογία.
- 2) Πυραυλικές και αμυντικές δυνατότητες του Ιράν.
- . Το 2013, είχα προτείνει δύο περιφερειακές συμφωνίες: μια συνθήκη για συμβατικά όπλα και ένα σύμφωνο μη επίθεσης μεταξύ των κρατών του Κόλπου και της Μέσης Ανατολής. Μια περιφερειακή συνθήκη για συμβατικά όπλα θα εξασφάλιζε μια ισορροπία αμυντικής ισχύος, ενώ ένα σύμφωνο μη επίθεσης θα έθετε τα θεμέλια για συλλογική ασφάλεια. Χωρίς αυτά τα πλαίσια, οι προσδοκίες για μονομερείς περιορισμούς στις αμυντικές δυνατότητες του Ιράν δεν είναι ούτε ρεαλιστικές ούτε βιώσιμες.
- 3) Η υποστήριξη του Ιράν στον Σιιτικό «άξονα αντίστασης» και την περιφερειακή τάξη ασφαλείας. . Αυτό το πλαίσιο θα επέτρεπε την πρόοδο σε τέσσερα σημαντικά ζητήματα: τους ρόλους των μη κρατικών και ημικρατικών φορέων· την ενεργειακή ασφάλεια· τον ανταγωνισμό μεταξύ Ιράν, Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ· και μια ασφαλή και ομαλή αποχώρηση των ΗΠΑ από την περιοχή.
- Εάν πρόκειται να επιτευχθεί μια βιώσιμη συμφωνία, το Ιράν και το Ισραήλ πρέπει να θέσουν τέλος στις αμοιβαίες υπαρξιακές, στρατιωτικές και απειλές ασφαλείας.
- . Η παγκόσμια τάξη μη διάδοσης διέρχεται μια θεμελιώδη μετάβαση. Ο κόσμος απομακρύνεται από ένα σύστημα στο οποίο η πυρηνική στρατηγική ορίζεται από την κατοχή ή μη κατοχή πυρηνικών όπλων και προς ένα σύστημα που ορίζεται από την τοποθέτηση, την αναστρεψιμότητα και τη στρατηγική επιλογή. Τα κράτη που διαθέτουν πυρηνικά όπλα όχι μόνο δεν έχουν εκπληρώσει τις υποχρεώσεις τους που απορρέουν από τη Συμφωνία για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT) να καταβάλουν καλόπιστες προσπάθειες για τον πυρηνικό αφοπλισμό, αλλά εκσυγχρονίζουν και επεκτείνουν ενεργά τα οπλοστάσιά τους.
- Ταυτόχρονα, ορισμένα μη πυρηνικά κράτη που αντιμετωπίζουν απειλές για την ασφάλειά τους επιδιώκουν αποτροπή χωρίς επίσημη οπλοποίηση και πολιτική μόχλευση χωρίς νομική ρήξη. Η περίπτωση του Ιράν κατέδειξε ότι η πλήρης συμμόρφωση με το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης του 2015 (γνωστό και ως η πυρηνική συμφωνία του Ιράν) και η άνευ προηγουμένου συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) δεν δημιούργησαν ασφάλεια για το Ιράν.
- Η αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία, η επιβολή σαρωτικών κυρώσεων και οι επακόλουθες στρατιωτικές επιθέσεις μετέφεραν ένα σαφές μήνυμα στην ιρανική κυβέρνηση: Η μέγιστη αυτοσυγκράτηση μπορεί να δημιουργήσει ευπάθεια. Εν τω μεταξύ, το Ισραήλ -εκτός της NPT και απολαμβάνοντας την ακλόνητη υποστήριξη των ΗΠΑ- παραμένει το μοναδικό πυρηνικά οπλισμένο κράτος της περιοχής.
- Για πρώτη φορά στην ιστορία της μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων, οι προστατευόμενες πυρηνικές εγκαταστάσεις ενός κράτους που δεν διαθέτει πυρηνικά όπλα δέχτηκαν επίθεση, χωρίς ουσιαστική καταδίκη ούτε από τον ΔΟΑΕ ούτε από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Αυτό το επεισόδιο έχει αλλάξει ριζικά την έννοια των δεσμεύσεων μη διάδοσης.
- Το συμπέρασμα είναι σαφές:
- Εάν η πυρηνική κρίση του Ιράν αντιμετωπιστεί ως ένα στενά καθορισμένο, συγκεκριμένο ζήτημα για το Ιράν, δεν θα οδηγήσει σε μια βιώσιμη συμφωνία. Αντίθετα, θα επιταχύνει την εξάπλωση της «πυρηνικής ασάφειας» σε όλη τη Μέση Ανατολή, καθώς πολλές χώρες επιδιώκουν την ικανότητα να κατασκευάσουν πυρηνικά όπλα, ακόμη και αν δεν κατασκευάσουν αμέσως όπλα. Οποιαδήποτε νέα πυρηνική συμφωνία μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών πρέπει επομένως να βασίζεται σταθερά στις αρχές και τις υποχρεώσεις της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT), να εφαρμόζεται με ισορροπημένο, μη μεροληπτικό και αξιόπιστο τρόπο. Η τύχη των διαπραγματεύσεων Ιράν-ΗΠΑ είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το μέλλον της μη διάδοσης στην περιοχή και σε όλο τον κόσμο. Οι αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα θα διαμορφώσουν την περιφερειακή και διεθνή ασφάλεια για τις επόμενες δεκαετίες
