.
Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωπολιτικός Αναλυτής
Τέσσερα χρόνια αφότου η Ρωσία ξεκίνησε την πλήρη εισβολή της στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, η διεθνής συζήτηση για το πώς πρέπει να τελειώσει ο πόλεμος παραμένει στοιχειωμένη από μύθους που προωθήθηκαν για πρώτη φορά από το Κρεμλίνο πριν από μια δεκαετία.
Ο πιο επικίνδυνος από αυτούς είναι η πεποίθηση ότι ο Πούτιν επιδιώκει την επιστροφή των ιστορικά ρωσικών πληθυσμών και εδαφών στην Ουκρανία, αντί να επιδιώκει μια σκόπιμη στρατηγική αυτοκρατορικής επέκτασης υπό το κυνικό λάβαρο της προστασίας των συμπατριωτών.
Από το 2014 έγραψα με συντριπτικά στοιχεία για τη ρωσική κατάληψη της χερσονήσου της Κριμαίας στην Ουκρανία επισημαίνοντας ότι πέρα από την Κριμαία ο Πούτιν ετοιμάζει μία νέα αυτοκρατορική αποστολή που δεν είναι ανθρωπιστική αλλά ένα γεωπολιτικό όπλο.
Σήμερα, αυτές οι τότε αναλύσεις και διαλέξεις μου πρακτικά ειναι εμφανέστατες στην Ουκρανία, ακόμη και καθώς οι δυτικές κυβερνήσεις αναζητούν μια ειρηνευτική φόρμουλα που πολύ συχνά αντιμετωπίζει αυτό το δόγμα ως διαπραγματεύσιμο “παράπονο” και όχι ως την κινητήρια δύναμη του ρωσικού ιμπεριαλισμού.
Όταν η Ρωσία κατέλαβε την Κριμαία το 2014 και λίγο αργότερα εισέβαλε στην περιοχή Ντονμπάς της ανατολικής Ουκρανίας, πολλοί παρατηρητές στην Ουάσινγκτον και σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες το είδαν ως μια σοκαριστική αλλά περιορισμένη αρπαγή γης. Πολλοί αποδέχτηκαν την ανυπόστατη και ύπουλη αφήγηση ότι η Κριμαία και η ανατολική Ουκρανία ήταν «ρωσικά εδάφη», κατοικημένα από ρωσόφωνους που υποτίθεται ότι ήθελαν να αποτελέσουν μέρος της Ρωσίας.
Στην πραγματικότητα, η Μόσχα διεκδικούσε ένα μονομερές δικαίωμα να παρεμβαίνει όπου ισχυριζόταν τον πληθυσμό ως συμπατριώτες της, ανεξάρτητα από το τι πραγματικά ήθελαν αυτές οι κοινότητες. Η ιδέα της προστασίας των Ρώσων συμπατριωτών έχει χρησιμεύσει εδώ και καιρό ως η ραχοκοκαλιά ενός ευρύτερου έργου του Κρεμλίνου που αποσκοπούσε στην αναδιαμόρφωση των συνόρων και στην επαναβεβαίωση της ρωσικής κυριαρχίας σε ολόκληρο τον μετασοβιετικό χώρο.
Παρόμοιες τακτικές, όπως η πολιτιστική προσέγγιση, η ιμπεριαλιστική προπαγάνδα, η διανομή ρωσικών διαβατηρίων και η στρατιωτική επέμβαση, έχουν παρατηρηθεί στην περιοχή της Υπερδνειστερίας της Μολδαβίας, στη Νότια Οσετία και την Αμπχαζία της Γεωργίας, και στην Ουκρανία.
Η ανεδαφική και θρασύταη δικαιολογία του αντισυνταγματάρχη της τότε διαβόητης ΚGB για τον πόλεμο βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στην ιδέα της αποκατάστασης της λεγόμενης ιστορικής ενότητας της Ρωσίας και της προστασίας των ρωσόφωνων στην περιοχή του Ντονμπάς από φερόμενες διακρίσεις.
Ανησυχητικά, ακόμη και όταν η Ρωσία βομβάρδιζε ουκρανικές πόλεις και προσπαθούσε να καταλάβει το Κίεβο, πολλές δυτικές συζητήσεις συνέχισαν να αντιμετωπίζουν τμήματα της Ουκρανίας ως χώρους όπου οι ισχυρισμοί της Ρωσίας θα μπορούσαν να είναι εν μέρει νόμιμοι ή τουλάχιστον διαπραγματεύσιμοι
Το Κρεμλίνο έχει από καιρό θολώσει τα όρια μεταξύ των εθνοτικών Ρώσων, των ρωσόφωνων, των μη ρωσικών εθνοτικών μειονοτήτων όπως οι Αμπχάζιοι και οι Οσετίοι, και των πολιτικών «συμπατριωτών». Αυτό επιτρέπει στη Μόσχα να δημιουργήσει ένα εκλογικό σώμα που δικαιολογεί τη στρατιωτική επέμβαση, ακόμη και όταν οι ρωσόφωνοι είναι μειονότητα ή δεν επιθυμούν την προστασία της Μόσχας. Αυτή η δυναμική είναι ορατή στην Ουκρανία σήμερα.
Η πρόσφατη ομιλία του Πούτιν για υπεράσπιση των συμπατριωτών του δεν είναι πολιτική δικαιωμάτων των μειονοτήτων. είναι ένα προσεκτικά σχεδιασμένο προπαγανδιστικό σενάριο για να δικαιολογήσει τη στρατιωτική επιθετικότητα.
Πρώτον, η Μόσχα ορίζει μια ευρεία, ελαστική κατηγορία συμπατριωτών. Στη συνέχεια, ισχυρίζεται διακρίσεις εις βάρος τους. Η ομάδα-στόχος στη συνέχεια λαμβάνει ρωσικά διαβατήρια. Τέλος, το Κρεμλίνο ισχυρίζεται ότι έχει καθήκον να επέμβει στρατιωτικά. Όταν οι διεθνείς υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και σχολιαστές αποδέχονται το λεξιλόγιο της «προστασίας» με τους όρους της Μόσχας, αποδέχονται τη λογική της αυτοκρατορίας.
Η ιδέα ενός ενιαίου, ενωμένου ρωσικού λαού που εκτείνεται πέρα από τα σύνορα είναι λιγότερο μια κοινωνιολογική πραγματικότητα και περισσότερο μια πολιτική φιλοδοξία. Το Κρεμλίνο έχει από καιρό θολώσει τα όρια μεταξύ των εθνοτικών Ρώσων, των ρωσόφωνων, των μη ρωσικών εθνοτικών μειονοτήτων όπως οι Αμπχάζιοι και οι Οσετίοι, και των πολιτικών «συμπατριωτών».
Αυτό επιτρέπει στη Μόσχα να δημιουργήσει ένα εκλογικό σώμα που δικαιολογεί τη στρατιωτική επέμβαση, ακόμη και όταν οι ρωσόφωνοι είναι μειονότητα ή δεν επιθυμούν την προστασία της Μόσχας.
Άλλωστε, τα σύγχρονα σύνορα εξαρτώνται από το διεθνές δίκαιο, όχι από ιστορικά παράπονα ή αμφίβολες εθνοτικές διεκδικήσεις. Καθώς η μεγαλύτερη ευρωπαϊκή εισβολή από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο εισέρχεται στο πέμπτο έτος, η δυτική πολιτική εξακολουθεί να περιορίζεται από τα απομεινάρια αυτών των μύθων.
Όταν οι αξιωματούχοι υπονοούν ότι μια ειρηνευτική διευθέτηση μπορεί να περιλαμβάνει την «αναγνώριση της πραγματικότητας επί τόπου» από την Ουκρανία στην Κριμαία ή στα κατεχόμενα ανατολικά της χώρας, επαναλαμβάνουν την ιδέα ότι αυτά τα εδάφη είναι κάπως λιγότερο ουκρανικά λόγω του δημογραφικού και γλωσσικού τους προφίλ.
Αυτό το απαράδεκτο μήνυμα όχι μόνο θα εδραίωνε τα κέρδη της Ρωσίας στην Ουκρανία, αλλά θα άνοιγε επίσης την πόρτα σε παρόμοιες τακτικές σε άλλα κράτη από το Καζακστάν μέχρι τη Βαλτική, όπου η Μόσχα θα μπορούσε για άλλη μια φορά να οπλίσει ψευδείς ιστορικές αφηγήσεις για να δικαιολογήσει μελλοντική επιθετικότητα.
Οποιαδήποτε διευθέτηση πρέπει να αντικατοπτρίζει το διεθνές δίκαιο και τα διεθνώς αναγνωρισμένα σύνορα της Ουκρανίας, αντί για τις αυτοκρατορικές φιλοδοξίες του Πούτιν. Όσο η Δύση παρέχει σιωπηρή νομιμότητα στο δόγμα και στις αξιώσεις του Πούτιν για «ιστορικά ρωσικά εδάφη» στην Ουκρανία, τη Γεωργία, τη Μολδαβία και αλλού, θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να τερματιστεί ο τρέχων πόλεμος με τρόπο που θα διαφυλάξει την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
