…
Γράφει ο Δρ Αθανάσιος Ε.Δρούγος
Διεθνολόγος -Γεωστρατηγικός αναλυτής
Το Κατάρ διαδραματίζει έναν ηγετικό ρόλο στη διεθνή διπλωματία – ιδίως υπό το φως των πρόσφατων γεγονότων στο Αφγανιστάν και των επιχειρήσεων εκκένωσης 124.000 ανθρώπων από την Καμπούλ – μέσω της λεγόμενης διαμεσολαβητικής και ανθρωπιστικής εξωτερικής πολιτικής
Αυτό συμβαίνει μάλιστα μετά από τρία χρόνια πολιτικής και διπλωματικής κρίσης και αντιπαράθεσης μεταξύ της Τετραμερούς (Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα/ΗΑΕ, Μπαχρέιν και Αίγυπτος) και του Κατάρ. Η διπλωματία της Ντόχα παρουσιάζεται πιο εμπεριστατωμένη και πιο καλά οργανωμένη ως και με σημαντική επιρροή (σήμερα) από ό τι πριν από την έκρηξη της αντιπαράθεσης του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC)/Σαουδική Αραβία Κουβέιτ-Ομάν-Μπαχρίν-Κατάρ και ΗΑΕ ) το 2017. Αυτό αποκαλύπτει πώς η εξωτερική πολιτική του Κατάρ παρέμεινε απαράλλαχτη παρά τις πρωτοφανείς πιέσεις, ενώ παράλληλα καλλιεργούσε και καλλιεργεί αυτόνομες συμμαχίες και στρατηγικές
Από τη δεκαετία του 2000, το Κατάρ επικεντρώθηκε στη “συγκλισιακή διαμεσολάβηση” για να επιβεβαιώσει το διεθνές κύρος του, όπως εξηγείται διορατικά από τον Mehran Kamrava στο δοκίμιο του 2011 “Διαμεσολάβηση και εξωτερική πολιτική του Κατάρ”.(που δυστυχώς πολλοί δικοί μας δεν μελέτησαν ,και ακολουθήσαμε άλλους δρόμους…επί διαφόρων κυβερνήσεων) , με ομιχλώδη αποτελέσματα.
Για αυτό το λόγο , οι πρόσφατες διπλωματικές επιτυχείς προσπάθειες της Ντόχα στο Αφγανιστάν δεν εκπλήσσουν. Ωστόσο συγκριτικά με το παρελθόν (για παράδειγμα, η προηγούμενη διαμεσολάβηση του Κατάρ στην Υεμένη, τον Λίβανο και το Σουδάν ), η τωρινή διπλωματία του Κατάρ στο Αφγανιστάν βρίσκεται στο σταυροδρόμι όλων των υπολογίσιμων γεωπολιτικών δραστηριοτήτων στις οποίες εμπλέκονται τα πιο σημαντικά κράτη,όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες η Κίνα, η Ρωσία, η Γαλλία,η Μ. Βρετανία,η Γερμανία το ΝΑΤΟ κα .Η αυτόνομη εξωτερική πολιτική που το Κατάρ συνέχισε να ασκείται παρά την κρίση που χώρισε το Εμιράτο με τα 4 Αραβικά κράτη , που ήταν μία καθαρά πολιτική ρήξη που τελικά ξεπεράστηκε τον Ιανουάριο του 2021 με τη «Διακήρυξη της Αλ-Ουλά»
Όσον αφορά το Αφγανιστάν, η Ντόχα πράγματι επωφελείται – τουλάχιστον επί του παρόντος – από την” επικίνδυνη “επιλογή της το 2013, όταν επέτρεψε στους Ταλιμπάν να ανοίξουν ένα πολιτικό γραφείο για να συμμετάσχουν σε προσεχείς συνομιλίες με τις ΗΠΑ το 2018, με άνθρωπο-κλειδί το ηγετικό στέλεχος των Ταλιμπάν Μουλά Μπαραντάρ,που ουσιαστικοποίησε με τους Αμερικανούς τις συμφωνίες της Ντόχα του Φεβρουαρίου του 2020.Είναι εκείνο το στέλεχος των Ταλιμπάν που κλήθηκε, στα μέσα Αυγούστου 2021, σε συνάντηση με τους Αμερικανούς που προετοιμάστηκε από το Κατάρ και όπου συμφωνήθηκε μια συντονισμένη “προσέγγιση” μετά την Αμερικανική αποχώρηση από την Καμπούλ.
Μέχρι στιγμής, το Κατάρ έχει καταφέρει επιτυχώς να παρουσιαστεί ως ο κύριος διαμεσολαβητής ανάμεσα σε μια “ποικιλία’ παραγόντων με συμφέροντα στο Αφγανιστάν. Το διπλωματικό ‘παράθυρο” του Κατάρ στο Αφγανιστάν ενισχύεται επίσης από τις δυνατότητες υποστηρικτικής/εφοδιαστικής/διοικητικής μέριμνας , τους συμμαχικούς δεσμούς ασφαλείας με τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ ως και από τα διεθνή μέσα ενημέρωσης. Η προωθημένη Αμερικανική αεροπορική βάση στο Εμιράτο, η al-Udeid (αρχηγείο των Αμερικανικών αεροπορικών δυνάμεων της Κεντρικής Διοίκησης) ως και το αεροδρόμιο της Ντόχα ήταν και είναι καθοριστικής -στρατηγικής σημασίας , για την αποχώρηση του Αμερικανικού στρατού ως και των πτήσεων εκκένωσης δεκάδων χιλιάδων πολιτών από την Αφγανική πρωτεύουσα.
Παράλληλα με την Τουρκία, το Κατάρ έχει στείλει τεχνική βοήθεια για να ανοίξει ξανά το διεθνές αεροδρόμιο της Καμπούλ. Πριν εισέλθουν οι Ταλιμπάν στην πρωτεύουσα, το Κατάρ (εταίρος του ΝΑΤΟ στο πλαίσιο της Πρωτοβουλίας Συνεργασίας της Κωνσταντινούπολης -ICI) ήταν σε μυστικές συνομιλίες με το ΝΑΤΟ για να παράσχει στρατιωτική βάση για την εκπαίδευση των Αφγανικών Ειδικών Δυνάμεων μετά την αποχώρηση των εκπαιδευτικών δυνάμεων της RESOLUTE SUPPORT της Ατλαντικής Συμμαχίας. Επιπλέον, οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιαπωνία οι Κάτω Χώρες , η Γερμανία κα μεταφέρουν τις διπλωματικές αποστολές τους από την Καμπούλ στη Ντόχα.
Εν τω μεταξύ, το τηλεοπτικό κανάλι Al Jazeera με έδρα το Κατάρ διαδραμάτισε εξέχοντα ρόλο στην κάλυψη των πρώτων εικόνων και δηλώσεων των Ταλιμπάν στην Καμπούλ. Όσον αφορά τη στρατηγική διάσταση το Κατάρ σήμερα είναι η χώρα με την καλύτερη θέση στο Συμβούλιο του Κόλπου όσον αφορά το Αφγανιστάν. Σε αντίθεση με τη Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ, η Ντόχα δεν αναγνώρισε το Ισλαμικό Εμιράτο των Ταλιμπάν μεταξύ 1996-2001. Αντίθετα, τόσο το Ριάντ όσο και το Αμπού Ντάμπι ακολούθησαν λαθεμένη πορεία με ‘υπερέκθεση” στο Αφγανιστάν: τη δεκαετία του 1980, όταν η Σαουδική Αραβία υποστήριξε τους αντάρτες μουτζαχεντίν εναντίον των Σοβιετικών, ενώ τα ΗΑΕ (εταίρος του Κατάρ στο ΝΑΤΟ ως μέρος του ICI) ανέπτυξαν χερσαία δύναμη στη χώρα από το 2003 με επίκεντρο την εκπαίδευση των Αφγανικών δυνάμεων ασφαλείας χωρίς κάτι το ιδιαίτερο.(όπως είχαν κάνει και στο Κόσοβο)
Το 2017, πέντε διπλωμάτες, του Εμιράτου μεταξύ των οποίων και ο πρέσβης, σκοτώθηκαν από βόμβα των Ταλιμπάν στο Κανταχάρ(αν και δεν αποδείχθηκε κάτι τέτοιο). Σε διπλωματικό επίπεδο, τα ΗΑΕ έχουν ακόμα κάτι να παίξουν: το Αμπού Ντάμπι φιλοξενεί τον τελευταίο Αφγανό πρόεδρο Ασράφ Γκανί από τότε που διέφυγε από την Καμπούλ, ενώ ο Εμίρης του Αμπού Ντάμπι από παλία συνδέεται με την οικογένεια του Τατζικού πολέμαρχου Μασούντ στην κοιλάδα του Παντζίρ.
Προς το παρόν τα ΗΑΕ και η Σαουδική Αραβία-δεν ενδιαφέρονται να πυροδοτήσουν περαιτέρω εντάσεις και αντιπαλότητες σχετικά με τα Αφγανιστάν Στην πραγματικότητα, οι Σαουδάραβες και τα Εμιράτα έχουν αρχίσει, από το 2021, να μειώνουν τις εντάσεις και να διατηρούν γραμμές επικοινωνίας με το Ιράν και την Τουρκία, που είναι οι πιο στενοί σύμμαχοι του Κατάρ. Τρία πρόσφατα γεγονότα συνδράμουν στο να κατανοηθεί αυτή η μεταβαλλόμενη εικόνα: Σαουδάραβες και Ιρανοί αξιωματούχοι συμμετέχουν σε απευθείας συνομιλίες εδώ και μήνες στο Ιράκ. Ο διάδοχος πρίγκιπας του Αμπού Ντάμπι Μοχάμεντ μπιν Ζαγιέντ Αλ Ναϊχάν και ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν είχαν πρόσφατα ένα “εποικοδομητικό τηλεφώνημα’,ενώ όλοι οι μεγάλοι “παίκτες’ της Μέσης Ανατολής εντάχθηκαν στη πρόσφατη Διάσκεψη της Βαγδάτης για συνεργασία και εταιρική σχέση (στα τέλη Αυγούστου 2021). Παρ ‘όλα αυτά, δεν μπορεί να αποκλιστεί ο ανταγωνισμός μέσα στο Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου , αφού οι σχέσεις στον Αραβικό κόσμο είναι κινούμενη άμμος και εντάσεις μπορούν να αναβιώσουν υπό το φως των πρόσφατων γεγονότων στο Αφγανιστάν.
