Γράφει ο Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Το πρόσφατο διπλωματικό επεισόδιο μεταξύ της χώρας μας και της κυβέρνησης του Αμπντουλχαμίτ Ντμπέιμπα της Λιβύης θα πρέπει να μας προβληματίσει έντονα αναφορικά με τα επόμενα βήματα, και τι μπορούμε να αναμένουμε μέσα στο 2023, όπου βάσει πληροφοριών μου θα είναι ένα από τις “καυτά’ θέματα έντασης, αφού η κυβέρνηση της Τρίπολης είναι ελεγχόμενη και κατευθυνόμενη από την Άγκυρα σε όλες τις δραστηριότητες. Μεταξύ άλλων το τελευταίο χρονικό διάστημα έχει αναβαθμιστεί και ενισχυθεί η παρουσία στρατιωτικών συνδέσμων, μονάδων , συμβούλων και οπλικών συστημάτων της Τουρκίας στην δυτική Λιβύη( Χαντάμις, Γκαριάν , Αλ Χομς, Μισράτα, Αλ Ουατίγια κα) ενώ συνεχίζει ακάθεκτος την “παρεμβατική ” εμπλοκή του σε όλα τα ζητήματα ο Τούρκος πρέσβης στην Τρίπολη Κενάν Γιλμάζ (αφού συναντάται πολύ συχνά με όλους τους υπουργούς της κυβέρνησης Ντμπέιμπα).
Επιπλέον πέραν της Τουρκικής διακλαδικής στρατιωτικής παρουσίας στη Λιβύη στην ευρύτερη εικόνα θα πρέπει να θέσουμε και να επισημάνουμε τις ισχυρές σχέσεις της Τουρκίας με την Αλγερία, την παρουσία της Άγκυρας στην υποσαχάριο Αφρική , ως και το γεγονός ότι η Τουρκία διατηρεί κανάλι επικοινωνίας και με τον πρωην υπουργό εσωτερικών και υποστηριζόμενο από την αντι-Τουρκική Βεγγάζη για την πρωθυπουργία Φαθί Μπασάγκα.
Την παραμονή της επίσκεψης του υπεξ Νίκου Δένδια στη Λιβύη ο Κενάν Γιλμάζ είχε συναντήσεις με τον επικεφαλής του υψηλόβαθμου συμβουλίου της Λιβύης Αλ Μίσρι (ένα στέλεχος με πολύ στενές σχέσεις με τον Ντμπέιμπα και την Άγκυρα ),ο οποίος πάρα τα ισχυριζόμενα, έχει διαδραματίσει ανασταλτικό ρόλο στις αποφάσεις για την αποδοχή νέων συνταγματικών οδηγιών, καθώς και προώθησης συγκεκριμένων ενεργειών για την επίσπευση των εκλογών.Επίσης είχε επικοινωνία με την υπεξ Νάζλα αλ Μανγκούς (γεννηθείσα στην Μ. Βρετανία και πέραν Λιβύης, εκπαιδευθείσα στην Βιρτζίνια των ΗΠΑ) .Μάλιστα ο Κενάν Γιλμάζ προετοιμάζει την προσεχή επίσκεψη Ερντογάν στη Λιβύη, ενώ κατ εντολή Ακάρ έχει προωθήσει σημαντικά την τριμερή στρατιωτική συνεργασία Τουρκίας -Λιβύης- Πακιστάν.
Επίσης την παραμονή της επίσκεψης του Έλληνα υπεξ , ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου του Λιβυκού Στρατού, στρατηγός Mωχάμεντ Aλ Χαντάντ , συμμετείχε μετά από πρόσκληση του Προέδρου του Μικτού Επιτελείου του Πακιστανικού Στρατού στις δραστηριότητες της 11ης Πακιστανικής Διεθνούς Έκθεσης ως και Σεμιναρίου Άμυνας (IDEAS) που προέδρευαν ανώτατοι Τούρκοι κα Πακιστανοί στρατιωτικοί ( η οποία διεξήχθη στο Καράτσι από τις 16 έως τις 18 Νοεμβρίου. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Επιτελείου η συμμετοχή του ήταν στο πλαίσιο της συνεργασίας Λιβύης και Πακιστάν στους τομείς της εκπαίδευσης και της ανταλλαγής εμπειριών από πολεμικές συγκρούσεις .Πέραν των ενεργειακών συμφωνιών η χώρα μας θα πρέπει να παρακολουθεί τις εξελίξεις σφαιρικά σε ότι αφορά τη Λιβύη ,γιατί η Τουρκική παρουσία εκί αντανακλάται και σε άλλες χώρες με έμφαση τα θέματα άμυνας και ασφάλειας.
Η στρατιωτική επέμβαση της Τουρκίας στην εσωτερική σύγκρουση της Λιβύης το 2019 επέτρεψε στην αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ κυβέρνηση στην Τρίπολη να επιβληθεί του στρατού του Χαφτάρ/LNA . Ειδικές αναφορές που είναι στη διάθεση του υπογράφοντα υποστηρίζουν ότι η Τρίπολη αποκτά αεροσκάφη Hurkus και drones Bayraktar Akinci, το τελευταίο μάλιστα είναι πολύ μεγαλύτερο και πιο προηγμένο από το γνωστό TB2 ενώ δεν γνωρίζουμε πόσοι άνθρωποι έχουν σκοτωθεί από Τουρκικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Ο Τζαλίλ Χαρτσάουι ειδικός στη Λιβύη και συνεργάτης σε κορυφαία “δεξαμενή σκέψης” στο Λονδίνο μου ανέφερε ότι η στρατιωτική παρουσία της Τουρκίας στη Λιβύη «παραμένει εντυπωσιακή ». Πρόσθεσε ότι «Η υφιστάμενη αποστολή της Τουρκίας στη Λιβύη αποτελείται τώρα από εκατοντάδες αξιωματικούς(όλων των κλάδων), πληθώρα κατασκόπων της Τουρκικής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών , στρατιωτικούς γιατρούς και νοσηλευτές ως και 2-3.000 Σύρους μισθοφόρους από το Άφριν , τη Τζαραμπολούς και το Ρας α Λέιν του πρώην FSA “
Οι ευρύτερες προεκτάσεις της Τουρκικής παρουσίας στη Λιβύη.
Τα τελευταία χρόνια, η Τουρκία έχει πραγματοποιήσει ρεκόρ πωλήσεων όπλων σε αρκετές Αφρικανικές χώρες που ενδιαφέρονται να αποκτήσουν στρατιωτικό υλικό εγχώριας παραγωγής, συμπεριλαμβανομένων οπλισμένων drones, επιθετικών ελικοπτέρων και αεροσκαφών στροβιλοκινητήρα. Η Αλγερία βρίσκεται κοντά σε συμφωνία για την αγορά 10 στρατιωτικών drones Anka-S που παράγονται από την Turkish Aerospace Industries (TAI). Ο γείτονας και αντίπαλος του Αλγερίου, το Μαρόκο, είχε ήδη παραγγείλει 13 οπλισμένα μη επανδρωμένα αεροσκάφη Bayraktar TB2 από τον κατασκευαστή των drones Baykar της Τουρκίας τον προηγούμενο χρόνο. Το 2021, ο Νίγηρας έγινε ο πρώτος ξένος πελάτης που παρήγγειλε το αεροσκάφος εκπαίδευσης/ελαφριάς επίθεσης Hurkus της TAI. Το Τσαντ και, σύμφωνα με πληροφορίες, η Λιβύη, παρήγγειλαν έκτοτε και αυτές το αεροσκάφος. Η TAI αναμένει πολλούς περισσότερους πελάτες για το Hurkus στην Αφρική.
Η Αλγερία πλησίασε σε συμφωνία με την Τουρκία για την αγορά drones Anka . Το Νοέμβριο του 2021, η Νιγηρία παρήγγειλε δύο Τουρκικής κατασκευής περιπολικά πλοία Dearsan για το ναυτικό της. Έκτοτε έχει παραγγείλει έξι ελικόπτερα TAI T129 ATAK. Η Αιθιοπία απέκτησε επίσης drones TB2 κάποια στιγμή το 2021 και τα χρησιμοποίησε κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Tigray. Τουλάχιστον δέκα αφρικανικές χώρες έχουν επίσης παραγγείλει θωρακισμένα στρατιωτικά οχήματα Τουρκικής κατασκευής. «Εντελώς άνευ προηγουμένου» «Οι εξαγωγές αμυντικού εξοπλισμού της Τουρκίας στην Αφρική είναι πρωτοφανείς και άνευ προηγουμένου όσον αφορά την ποσότητα, την ποιότητα, την αξία και την εμβέλεια», είπε ο Δρ Αλί Μπακίρ, επίκουρος καθηγητής στο Κέντρο Ibn Khaldon στο Πανεπιστήμιο του Κατάρ στη Ντόχα.
Μάτι της Μέσης Ανατολής και βόρειας Αφρικής με τη Λιβυή στο επίκεντρο….
«Αυτή είναι η πραγματικότητα και δεν πρέπει να διαχωρίζεται από την άνοδο της επιρροής της Άγκυρας στην ήπειρο και τη στρατηγική της για την ενίσχυση των πολιτικών, οικονομικών και δεσμών ασφαλείας με αρκετές Αφρικανικές χώρες». Ο Nίκολας Χέρας , διευθυντής στρατηγικής και καινοτομίας στο Newlines Institute, επαναλαμβάνει αυτή την θέση , σημειώνοντας ότι η αμυντική βιομηχανία της Τουρκίας «επωφελείται από την πολυετή, επίμονη προσπάθεια που έχουν καταβάλει Τούρκοι διπλωμάτες για να καταστήσουν την Τουρκία σημαντικό εξαγωγέα στην Αφρική». «Η Τουρκική αμυντική βιομηχανία έχει μια αποδεδειγμένη ικανότητα να παράγει οπλικά συστήματα γρήγορα, αποτελεσματικά και χύμα»,ενώ ο Μπακίρ εξήγησε ότι τα τελευταία πέντε περίπου χρόνια, κορυφαίες εταιρείες της αμυντικής βιομηχανίας της Τουρκίας προσπαθούν να αυξήσουν τις εξαγωγές τους, να επεκτείνουν την εμβέλειά τους, να διαφοροποιήσουν τις ξένες αγορές τους και να βρουν νέους αγοραστές στην Αφρικανική ήπειρο.
Οι δοκιμές στο πεδίο της μάχης Τουρκικών στρατιωτικών συστημάτων στη Λιβύη, τη Συρία και στο Ναγκόρνο Καραμπάχ στο νότιο Κάυκασο έχουν κάνει απτή τη διαφορά στην προώθηση της βιομηχανίας όπλων της Τουρκίας, πρόσθεσε ο Μπακίρ.Επίσης ένας άλλος κρίσιμος παράγοντας που κάνει το Τουρκικό υλικό ελκυστικό σε αρκετές Αφρικανικές χώρες που πολεμούν τοπικούς μη κρατικούς παράγοντες(πχ δίκτυα τρομοκρατών) είναι ότι οι πωλήσεις όπλων της Τουρκίας δεν έρχονται με όρους. «Τα όπλα της Τουρκίας δεν συνοδεύονται από δεσμούς ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αυτό ακριβώς που θέλουν πολλοί Αφρικανικοί κρατικοί παράγοντες: ανθεκτικά, αποδεδειγμένα στη μάχη και έρχονται γρήγορα και χωρίς γραφειοκρατία.Το γεγονός ότι τα τουρκικά συστήματα, ιδιαίτερα τα drones, έχουν επανειλημμένα επιδείξει τις ικανότητες και την αποτελεσματικότητά τους σε ζώνες ενεργών συγκρούσεων τα τελευταία χρόνια είναι ένας άλλος λόγος που τα αναζητούν αυτές οι χώρες.
«Μέχρι στιγμής, οι πελάτες της Τουρκίας στην Αφρική θέλουν Τουρκικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, επειδή τα drones της Τουρκίας είναι ανθεκτικά, εύκολα στη λειτουργία και τη συντήρηση και έχουν χρησιμοποιηθεί σε μάχη ενάντια σε κρατικούς αλλά κυρίως σε μη κρατικούς παράγοντες». Ενώ τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη της Τουρκίας δεν έχουν το ίδιο ιστορικό επιτυχιών έναντι κρατικών παραγόντων με προηγμένα συστήματα αεράμυνας, όπως η Ρωσία, εκτιμάται ότι υπάρχει “ένας συνδυασμός παραγόντων” πίσω από αυτή την ξαφνική ζήτηση για Τουρκικό στρατιωτικό υλικό στην Αφρική. Οι φθηνότερες τιμές, η υψηλή απόδοση, καθώς και η δοκιμή σε πραγματικές συνθήκες πολέμου ενίσχυσαν το “γήπεδο της Τουρκίας”, αλλά υπάρχει ένα ακόμη στοιχείο που είναι η απουσία αποικιακής ιστορίας της Άγκυρας στην Αφρική κάτι που ενθαρρύνει τις Αφρικανικές χώρες να συνεργαστούν με την Τουρκία στη βάση μιας κερδοφόρας κατάστασης.
Πολλά από αυτά τα όπλα πωλούνται σε πρόσφατα ενεργές ζώνες συγκρούσεων ή πιθανά σημεία ανάφλεξης, εγείροντας ερωτήματα σχετικά με το πώς θα επηρεάσουν την ασφάλεια και τη σταθερότητα. Για παράδειγμα, η Τουρκία εξοπλίζει τώρα την Αλγερία και το Μαρόκο, γειτονικά κράτη που βρίσκονται σε αντίθετες πλευρές στη σύγκρουση στη Δυτική Σαχάρα εδώ και δεκαετίες. Στη συνέχεια, υπάρχει η κατάσταση στη Λιβύη από την οποία η Τουρκία παρακολουθεί τις εξοπλιστικές απαιτήσεις των άλλων Αφρικανικών κρατών….
Συμπερασματικά η Τουρκική στρατιωτική παρουσία στη Λιβύη συνδράμει στην επέκταση της διπλωματικής οικονομικής και στρατιωτικής επιρροής της Άγκυρας σε πολλά κράτη της Αφρικανικής ηπείρου.Οι πρόσφατες επισκέψεις του υπεξ Νίκου Δένδια σταδιακά σε ορισμένα Αφρικανικά κράτη (του μόνου υπουργού μας που αντελήφθη τι παίζεται στην Αφρική ) ασφαλώς-μεταξύ άλλων-ήταν και είναι προς αυτή την κατεύθυνση.Είναι σημαντικό να αξιολογήσουμε την κατάσταση στη Λιβύη , παρακολουθώντας τις Τουρκικές κινήσεις στην ανατολική Μεσόγειο και στο Λιβυκό πέλαγος,αλλά παράλληλα μεγεθύνοντας την εικόνα για το τι ακριβώς στοχεύει η Άγκυρα στα νότια της βορειοαφρικανικής χώρας.
