Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Ο Πούτιν αρνείται κατηγορηματικά να καταλάβει ότι δεν είναι η Δύση που δεν επιτρέπει στην Ουκρανία να γίνει «φιλική», αλλά ότι η ουκρανική κοινωνία και οι ελίτ δεν θα αποδεχθούν ποτέ τις συνθήκες της κατεδάφισης που η Μόσχα προσπαθεί να τους επιβάλει.
Η σύνοδος κορυφής μεταξύ Τραμπ και Πούτιν στην Αλάσκα και η επακόλουθη συνάντηση του με τον Ουκρανό ομόλογό του Ζελένσκι και τους Ευρωπαίους ηγέτες στην Ουάσινγκτον έδωσαν αφορμή για περιορισμένες ελπίδες ότι ο τερματισμός του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας μπορεί τελικά να έρθει σε κάποια φάση.
Στην πραγματικότητα, ωστόσο, οι μακροπρόθεσμες προοπτικές των διαπραγματεύσεων δεν έχουν αλλάξει πραγματικά. Οι συμμετέχοντες μπορούν δικαιολογημένα να διεκδικήσουν ορισμένες τακτικές επιτυχίες, αλλά στρατηγικά, θα υπάρξουν περισσότερες απώλειες .
Η εσπευσμένα συγκληθείσα σύνοδος κορυφής στην Αλάσκα έδειξε ότι ούτε η Ρωσία ούτε οι ΗΠΑ ήταν προετοιμασμένες να οδηγήσουν την αντιπαράθεση σε ένα νέο επίπεδο. Ο ίδιος ο Τραμπ παραδέχθηκε ότι δεν πιστεύει ότι περαιτέρω κυρώσεις θα ανάγκαζαν τη Μόσχα να σταματήσει τον πόλεμο. Ο Πούτιν, στο μεταξύ, προσπαθούσε να διατηρήσει την επαφή του με τον Τραμπ: τον μόνο δυτικό ηγέτη με τον οποίο είναι δυνατός κάποιος διάλογος.
Δεν επιτεύχθηκε συμφωνία, αλλά ο Πούτιν κατάφερε αρχικά να εξασφαλίσει μια σημαντική αλλαγή στη θέση του Τραμπ σχετικά με τις διαπραγματεύσεις προς το ρωσικό όραμα για τον τερματισμό του πολέμου, όπως αποδεικνύεται από δύο παράγοντες. Η πρώτη είναι η σταθερή πεποίθηση του Τραμπ ότι η Ρωσία, ως πυρηνική δύναμη, δεν μπορεί να ηττηθεί στο πεδίο της μάχης, πράγμα που σημαίνει ότι η Ουκρανία δεν μπορεί να κερδίσει με στρατιωτικά μέσα. Η δεύτερη είναι ότι ο Τραμπ εγκατέλειψε το αίτημά του για κατάπαυση του πυρός και αντ” αυτού συμφώνησε με το κύριο επιχείρημα του Πούτιν ότι τα μέρη θα πρέπει να προχωρήσουν κατευθείαν στις συζητήσεις για μια μακροπρόθεσμη ειρηνευτική λύση.
Η σύνοδος κορυφής της Αλάσκας έχει δημιουργήσει ένα είδος γάμου ευκολίας: δεν υπάρχει αγάπη καθαυτή, αλλά υπάρχει κατανόηση ότι η αντιπαράθεση δεν είναι επωφελής για καμία από τις δύο πλευρές. Αυτό είναι το πλαίσιο για την επακόλουθη αλληλεπίδραση ΗΠΑ-Ρωσίας: όχι μια κοινή προσέγγιση για την επίλυση του πολέμου της Ουκρανίας, δεδομένου ότι οι διαφορές εξακολουθούν να είναι σημαντικές.
Το προκύπτον πλαίσιο ήταν πολύ γενικό και περιελάμβανε τρία πολύ ασαφή σημεία: την ανταλλαγή εδαφών, την Ουκρανία να μην ενταχθεί στο ΝΑΤΟ και τις εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία. Το γεγονός ότι οι δύο αντιμαχόμενες πλευρές έχουν ουσιαστικά διαφορετικές προσεγγίσεις σε αυτά τα ζητήματα δεν εμπόδισε τον Λευκό Οίκο να συνεχίσει να υποστηρίζει αυτή τη νέα μορφή για έναν «διακανονισμό».
Το επόμενο γεγονός που εδραίωσε τη νέα μορφή των διαπραγματεύσεων ήταν η συνάντηση του Τραμπ με τον Ζελένσκι και τους Ευρωπαίους ηγέτες στην Ουάσιγκτον. Η προσπάθεια να ασκηθεί ομαδική πίεση στον πρόεδρο των ΗΠΑ και να εξουδετερώσει τα αποτελέσματα της συνόδου κορυφής της Αλάσκας απέτυχε. Ο Τραμπ πίεσε την ιδέα της ανάγκης να εργαστεί για μια πλήρη ειρηνευτική συμφωνία, αντί για κατάπαυση του πυρός, και προσπάθησε να πείσει όσους ήταν παρόντες ότι ο Πούτιν ήταν σχεδόν έτοιμος να συναντηθεί με τον Ζελένσκι και να συζητήσει απευθείας όλες τις διαφορές τους.
Οι δηλώσεις που εξέδωσαν μετά τις δύο συνόδους κορυφής κατέστησαν γρήγορα σαφές πόσο μακριά παραμένουν οι θέσεις των δύο πλευρών, παρά τη συζήτηση για πρόοδο. Στο βασικό θέμα των εγγυήσεων ασφαλείας για την Ουκρανία, η θέση της Μόσχας είναι ουσιαστικά αμετάβλητη από αυτό που συζήτησε με το Κίεβο στην Κωνσταντινούπολη την άνοιξη του 2022.
Σύμφωνα με το Κρεμλίνο, οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας θα πρέπει επίσης να υπογραφεί από εγγυήτριες χώρες: πρώτα και κύρια, τα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, συμπεριλαμβανομένης της ίδιας της Ρωσίας. Στη συνέχεια, σε περίπτωση νέας κλιμάκωσης, κάθε εγγυητής θα είχε το δικαίωμα να ασκήσει βέτο στις αποφάσεις.
Η Ρωσία αναμένει επίσης ότι τέτοιες εγγυήσεις θα συνοδεύονται από ριζική μείωση του μεγέθους του ουκρανικού στρατούΟι Ευρωπαίοι και το Κίεβο έχουν ένα εντελώς διαφορετικό όραμα για εγγυήσεις ασφαλείας. Προβλέπουν ένα στρατιωτικό απόσπασμα από χώρες του ΝΑΤΟ να σταθμεύουν στην Ουκρανία, αν και περιορισμένο σε αριθμό και μακριά από το μέτωπο. Αυτές οι «ανασφάλειες» δεν θα προορίζονται για την καταπολέμηση της Ρωσίας και ουσιαστικά θα ισοδυναμούν με ηθική υποστήριξη για το Κίεβο, καθώς και σε ορισμένες περιορισμένες πρακτικές λειτουργίες όπως η εκπαίδευση εντός της χώρας.
Τόσο ο Τραμπ όσο και Αμερικανοί αξιωματούχοι που εμπλέκονται στο θέμα έχουν δηλώσει κατηγορηματικά ότι δεν θα υπάρξουν αμερικανικά στρατεύματα στο ουκρανικό έδαφος. Η αεροπορική υποστήριξη είναι πιθανή, αν και ο Τραμπ και η ομάδα του δεν έχουν διευκρινίσει τι ακριβώς θα σήμαινε αυτή η υποστήριξη στην πράξη.
Η Ρωσία έχει απορρίψει την ιδέα τέτοιων εγγυήσεων πολλές φορές, και μετά τη σύνοδο κορυφής της Αλάσκας, το ρωσικό υπεξ δήλωσε ξανά ότι δεν μπορεί να υπάρξουν στρατεύματα του ΝΑΤΟ στο ουκρανικό έδαφος χωρίς τη συμμετοχή της Ρωσία
Όλα αυτά θέτουν υπό αμφισβήτηση το δεύτερο υποτιθέμενο επίτευγμα των δύο συνόδων: να μιλήσουν για προετοιμασίες για μια συνάντηση μεταξύ Πούτιν και Ζελένσκι. Το θέμα αυτό φαίνεται να έχει προκύψει λόγω μιας παρεξήγησης από την πλευρά των ΗΠΑ: το Κρεμλίνο δεν αρνήθηκε ποτέ δημοσίως να πραγματοποιήσει μια τέτοια συνάντηση, αλλά πάντα όριζε ότι οι προσεκτικές προετοιμασίες θα ήταν απαραίτητες. Ο Πούτιν πιθανότατα επανέλαβε απλώς αυτή τη θέση, η οποία ερμηνεύτηκε ως ετοιμότητα να συναντηθεί στο εγγύς μέλλον.
Ο Ρώσος υπεξ Σεργκέι Λαβρόφ βρέθηκε να πρέπει να εξηγήσει ξανά: πρώτα, ομάδες εμπειρογνωμόνων στήνονται για να κάνουν τη δουλειά τους, στη συνέχεια τα έγγραφα κατακερματίζονται σε υψηλότερα επίπεδα και μόνο τότε οι ηγέτες θα συναντηθούν, ως τελικό στάδιο. Παρουσιάζοντας αυτή τη διαδικασία ως προετοιμασία για μια συνάντηση μεταξύ Πούτιν και Ζελένσκι, η Μόσχα φαίνεται να προσπαθεί να πείσει την Ουάσιγκτον ότι το Κίεβο θα πρέπει να ξεκινήσει μια ουσιαστική συζήτηση για τους όρους της Ρωσίας.
Ως εκ τούτου, η ουκρανική ηγεσία παρασύρεται τώρα σε μια διαπραγματευτική μορφή που μπορεί να ονομαστεί «Κωνσταντινούπολη 2» – οι ίδιες απαιτήσεις, του ίδιου τόπου και του ίδιου λαού (τουλάχιστον από τη ρωσική πλευρά). Αλλά η Ουκρανία βρίσκεται πλέον σε ακόμη πιο δύσκολη κατάσταση από ό,τι την άνοιξη του 2022, αντιμετωπίζοντας τον κίνδυνο να χάσει το υπόλοιπο Ντονμπάς. Στην πραγματικότητα, οι άμεσες συζητήσεις μεταξύ Ρώσων και Ουκρανών εκπροσώπων βρίσκονται σε εξέλιξη στην Κωνσταντινούπολη εδώ και μερικούς μήνες, αλλά δεν έχουν αποφέρει αποτελέσματα εκτός από αρκετές ανταλλαγές αιχμαλώτων και πεσόντων στρατιωτών.
Όλα αυτά θα μπορούσαν να καταδικάσουν το Κίεβο σε αρκετούς μήνες δύσκολων διαπραγματεύσεων με τη Μόσχα στην Κωνσταντινούπολη εν μέσω μιας συνεχιζόμενης ρωσικής επίθεσης. Μετά από λίγους μήνες τέτοιων διαπραγματεύσεων, μπορεί πράγματι να αποφέρουν ένα αποτέλεσμα με τη μορφή κάποιου είδους διακανονισμού. Αλλά πιθανότατα θα είναι καταδικασμένο να επαναλάβει την τύχη προηγούμενων συμφωνιών μεταξύ Μόσχας και Κιέβου όπως οι συμφωνίες του Μινσκ: αντί να διευθετηθεί η σύγκρουση μια για πάντα, μπορεί να χρησιμεύσει ως πρόλογος σε έναν άλλο πόλεμο κάποια στιγμή στο δρόμο.
Υπάρχουν τουλάχιστον δύο προβλήματα. Το πρώτο είναι ότι ο Πούτιν αρνείται κατηγορηματικά να καταλάβει ότι δεν είναι η Δύση που δεν επιτρέπει στην Ουκρανία να γίνει «φιλική», αλλά ότι η ουκρανική κοινωνία και οι ελίτ δεν θα αποδεχθούν ποτέ τις συνθήκες της συνθηκολόγησης που προσπαθεί να τους επιβάλει η Μόσχα.
Το δεύτερο πρόβλημα είναι ότι στην αναζήτησή της για μια φόρμουλα για να εγγυηθεί την ασφάλεια της Ουκρανίας, η Δύση προσπαθεί να βρει έναν που θα της επέτρεπε να περιορίσει έναν επιτιθέμενο που δεν μπορεί να ηττηθεί χρησιμοποιώντας στρατιωτικά μέσα επειδή έχει στην κατοχή της πυρηνικά όπλα. Με τη Δύση να αρνείται αποφασιστικά να πολεμήσει άμεσα τη Ρωσία από την πλευρά της Ουκρανίας σήμερα, δεν υπάρχει λόγος να πιστεύουμε ότι ξαφνικά θα είναι προετοιμασμένη να το πράξει σε περίπτωση νέας κλιμάκωσης μετά τη διακοπή του τρέχοντος πολέμου.
Η πραγματικότητα σήμερα είναι ότι η Μόσχα δεν επανεξετάζει τα μαξιμαλιστικά αιτήματά της, οι ΗΠΑ βρίσκονται στην έξοδό τους από τη σύγκρουση και ο Τραμπ μπορεί να θέλει να εγκαταλείψει εντελώς την αντιπαράθεσή του με τη Μόσχα, ενώ η Ευρώπη δεν μπορεί να αλλάξει την παλίρροια του πολέμου χωρίς την ενεργή συμβολή των ΗΠΑ τουλάχιστον στο ίδιο επίπεδο με αυτό που η κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν ήταν έτοιμη να κάνει για το Κίεβο. Αλλά ανεξάρτητα από το τι αναγκάζει ο Πούτιν να υπογράψει για το Κίεβο, δεν θα πάρει ποτέ μια «φιλική» Ουκρανία. Τακτικά, τα κόμματα μπορεί να κερδίσουν, αλλά στρατηγικά δεν μπορούν να υπάρξουν νικητές.
Γιατί ο JD Vance κάνει μεγάλο λάθος σχετικά με τις ρωσικές «παραχωρήσεις» στις ειρηνευτικές συνομιλίες για την Ουκρανία
Σε μια προσπάθεια να δώσει μια θετική χροιά στις προσπάθειες των ΗΠΑ για τον τερματισμό της πλήρους εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, ο αντιπρόεδρος Τζει ντι Βανς προ ημερών ισχυρίστηκε ότι η Μόσχα έχει κάνει «σημαντικές παραχωρήσεις»(!) κατά τη διάρκεια της πλέον πολύμηνης και σε μεγάλο βαθμό ακινητοποιημένης ειρηνευτικής διαδικασίας.
«Νομίζω ότι οι Ρώσοι έχουν κάνει σημαντικές παραχωρήσεις στον πρόεδρο Τραμπ για πρώτη φορά σε 3,5 χρόνια αυτής της σύγκρουσης», είπε ο Βαμνς. «Ήταν στην πραγματικότητα πρόθυμοι να είναι ευέλικτοι σε ορισμένα από τα βασικά τους αιτήματα. Έχουν μιλήσει για το τι θα ήταν απαραίτητο για τον τερματισμό του πολέμου».
Ακολουθούν ορισμένες από τις φερόμενες παραχωρήσεις που έκανε η Ρωσία και γιατί δεν είναι τίποτα τέτοιο.
Βανς: «Έχουν αναγνωρίσει ότι δεν θα μπορέσουν να εγκαταστήσουν ένα καθεστώς μαριονέτας στο Κίεβο και αυτό ήταν, φυσικά, ένα σημαντικό αίτημα στην αρχή». Ο ίδιος ο Βανς τονίζει το ζήτημα με τον ισχυρισμό ότι πρόκειται για μια πρόσφατη ρωσική παραχώρηση . Η Μόσχα έπρεπε να εγκαταλείψει κάθε ελπίδα εγκατάστασης ενός καθεστώτος μαριονέτας στο Κίεβο πριν από περισσότερα από τρία χρόνια. Ο Πούτιν δεν προσπάθησε να κρύψει έναν από τους κύριους στόχους αυτού που ονόμασε «ειδική στρατιωτική επιχείρηση», λέγοντας σε ομιλία του για την έναρξη της εισβολής στις 24 Φεβρουαρίου 2022, ότι οι Ουκρανοί πολίτες θα έπρεπε να εξεγερθούν ενάντια στην κυβέρνηση του Ζελένσκι, την οποία χαρακτήρισε «νεοναζί» και «αντεθνική χούντα που ληστεύει την Ουκρανία και χλευάζει τον ίδιο τον λαό της». Το Κρεμλίνο φαίνεται να πίστευε πραγματικά ότι αυτό θα συνέβαινε σε λίγες μέρες και ότι οι δυνάμεις της Μόσχας θα καταλάμβαναν γρήγορα το Κίεβο, θα ανέτρεπαν τον Ζελένσκι και θα εγκαθίδρυαν ένα καθεστώς μαριονέτας που θα έκανε τις εντολές του.
Τα στοιχεία για αυτό; Τα ρωσικά κρατικά μέσα ενημέρωσης είχαν έτοιμα προγραμμένα άρθρα νίκης, ένα από τα οποία δημοσιεύτηκε κατά λάθος – και στη συνέχεια διαγράφηκε γρήγορα – μόλις τέσσερις ημέρες μετά την έναρξη της πλήρους εισβολής. Μετά από περισσότερο από ένα μήνα μαχών, η Ρωσία αναγκάστηκε να εγκαταλείψει κάθε ελπίδα κατάληψης του Κιέβου και στις 29 Μαρτίου 2022 ανακοίνωσε ότι θα υποχωρούσε από την περιφέρεια του Κιέβου. Και με αυτό, το Κρεμλίνο έχασε κάθε ελπίδα να εγκαταστήσει ένα καθεστώς μαριονέτας στο Κίεβο
Βανς : «Αυτό που έχουν παραδεχτεί είναι η αναγνώριση ότι η Ουκρανία θα έχει εδαφική ακεραιότητα μετά τον πόλεμο». Σε παρόμοιο πνεύμα με το τελευταίο σημείο, η Ρωσία αναγκάστηκε να παραδεχτεί αυτό το σημείο μόλις λίγες εβδομάδες μετά την έναρξη της πλήρους εισβολής, όταν οι ουκρανικές δυνάμεις την εμπόδισαν να καταλάβει ολόκληρη τη χώρα. Ενώ η Ρωσία σημείωσε σημαντικά κέρδη σε πολλές περιοχές της Ουκρανίας τους πρώτους μήνες του πλήρους πολέμου, από τον Νοέμβριο του 2022, οι ρωσικές δυνάμεις έχουν καταλάβει μόνο 5.842 τετραγωνικά χιλιόμετρα ουκρανικού εδάφους, που αντιπροσωπεύουν περίπου το 0,97% της χερσαίας έκτασης της χώρας,
Συνολικά, μαζί με τα εδάφη που κατέλαβε η Ρωσία από την έναρξη της εισβολής της στην Ουκρανία το 2014, περίπου το 20% της ουκρανικής γης βρίσκεται επί του παρόντος υπό κατοχή. Αυτό έχει επιφέρει τεράστιο κόστος για τη Ρωσία – περισσότερα από 1 εκατομμύριο θύματα στο πεδίο της μάχης και ειδικοί που προειδοποιούν για μια κατεστραμμένη οικονομία και πιθανές ελλείψεις τροφίμων.
Βανς :«Έχουν αναγνωρίσει ότι θα υπάρξει κάποια εγγύηση ασφάλειας για την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας». Η αναγνώριση των εγγυήσεων ασφάλειας για την Ουκρανία δεν κοστίζει τίποτα στη Ρωσία. Το να συμφωνήσει στην πραγματικότητα με αυτές είναι ένα εντελώς διαφορετικό θέμα. Μετά την εμφάνιση του Ζελένσκι στον Λευκό Οίκο στις 18 Αυγούστου, υπήρξε μια έντονη διεθνής δραστηριότητα και οι Ευρωπαίοι ηγέτες σκιαγραφούν τη μορφή που θα λάβουν. Παρά τη συνεχιζόμενη αβεβαιότητα για το πώς θα μπορούσαν να μοιάζουν, πόση υποστήριξη από τις ΗΠΑ θα λάβουν και αν θεωρητικά θα είναι αποτελεσματικοί, αυτό είναι στην πραγματικότητα το εύκολο κομμάτι.
Το δύσκολο κομμάτι θα είναι να πειστεί η Ρωσία να συμφωνήσει με αυτά. Το Κρεμλίνο δεν έχει δώσει κανένα σημάδι ότι είναι πραγματικά πρόθυμο να εγκαταλείψει τις μαξιμαλιστικές εδαφικές του απαιτήσεις στην Ουκρανία και είναι πολύ απίθανο να υπογράψει οτιδήποτε που θα το εμπόδιζε να καταλάβει περισσότερα ουκρανικά εδάφη στο μέλλον.
