Σύμφωνα με την προ εξαμήνου, έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Ενέργειας (IEA), τα υφιστάμενα κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου εξαντλούνται ταχύτερα απ’ όσο είχε υπολογιστεί, βάζοντας σε κίνδυνο την επάρκεια εφοδιασμού (λεπτομέρειες στο World Energy Outlook 2025).
Όπως επίσης προκύπτει από τα στοιχεία διεθνών αναλύσεων, η απαίτηση για πετρέλαιο θα αυξάνεται και εκτιμάται να φθάσει το 2050, στα 113 εκατ. βαρέλια την ημέρα, έναντι 102,5 εκατ., το 2025, η δε επάρκεια των αποθεμάτων εκτιμάται σε 47 χρόνια.
Αντίστοιχα, η ετήσια απαίτηση φυσικού αερίου εκτιμάται ότι θα φθάσει τα 5,6 τρις κυβικά μέτρα μέχρι το 2050, ενώ πέρυσι ήταν 4,12 τρις κυβικά μέτρα (TCM).
Σύμφωνα με τη μελέτη του IEA, ακόμη και με τις σημερινές δαπάνες, περίπου 500 δισ. δολάρια ετησίως για συντήρηση των υπαρχόντων ενεργών πεδίων, θα χρειαστεί ως το 2050 να προστεθούν 45 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως και σχεδόν 2 τρις. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου από νέα συμβατικά κοιτάσματα.
Υπόψη ότι, για τον εντοπισμό έως και την πλήρη ανάπτυξη ενός πεδίου εξορύξεων απαιτούνται κατά μέσο όρο, σχεδόν 20 χρόνια (εδώ). Επ αυτού η Chevron προχώρησε σε εκτιμήσεις και ανακοινώσεις, επισημαίνοντας ότι το κενό που παρουσιάζεται, μεταξύ παραγωγής και ζήτησης, αντιστοιχεί σε “πέντε Σαουδικές Αραβίες”.(εδώ)
Η «ακτίνα δράσης» της Chevron εκτείνεται από την ΑΟΖ του Ισραήλ και τα κοιτάσματα Λεβιάθαν και Ταμάρ έως την Αίγυπτο και την Κύπρο (Αφροδίτη). Περιλαμβάνει επίσης συνεργασίες με τη Συρία, τη Τουρκία, σε επίπεδο ερευνών, όχι εξόρυξης σε συγκεκριμένο οικόπεδο τη Λιβύη (λεκάνη και κόλπος της Σύρτης). Τέλος είναι σε νομοθετική διαδικασία η ανάθεση των οικοπέδων νοτίως Κρήτης, όπου η ίδια η εταιρία εκδήλωσε ενδιαφέρον, ουσιαστικά αποδεχόμενη τη μέση γραμμή (ν. Μανιάτη).
Η Ανατολική Μεσόγειος μαζί με την Αφρική είναι από τα τελευταία «Energy Frontiers», όπως λένε οι άνθρωποι της συγκεκριμένης βιομηχανίας για τις ανεξερεύνητες περιοχές, οι οποίες αφορούν «τεράστιες ανεκμετάλλευτες λεκάνες με δυναμικό πόρων παγκόσμιας κλάσης.
Όλα τα παραπάνω έρχονται να δέσουν με το νομοσχέδιο (H.R.3307) που υποβλήθηκε προς έγκριση στο Κογκρέσο και φέρει τον τίτλο «Eastern Mediterranean Gateway Act», όπου Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και Αίγυπτος, ορίζονται ως στρατηγικοί εταίροι των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σκοπός του νομοσχεδίου, όπως αναφέρεται στα άρθρα του, είναι :
Η υποστήριξη του ρόλου των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου ως στρατηγικής πύλης στον λεγόμενο IMEC.
Η υποστήριξη στην πρόσφατη ενεργειακή συμμαχία «3+1» που συγκροτήθηκε ανάμεσα σε Ελλάδα, Ισραήλ, Κύπρο και ΗΠΑ.
Στο σχέδιο νόμου αναφέρονται ρητά και τα μεγάλα ενεργειακά «projects» που έχουν την έγκριση της Ουάσιγκτον. Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ (GSI), η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Αιγύπτου(GREGY) και ο διασυνδετήριος αγωγός Ελλάδας – Βουλγαρίας (IGB), ο οποίος αποτελεί και την αφετηρία του Κάθετου Διαδρόμου.
Όσον αφορά στη Τουρκία, αυτή παραμένει ο κεντρικός γεωπολιτικός ταραχοποιός παράγοντας, που δυσκολεύει την εμπορική αξιοποίηση των κοιτασμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο. Η μη συμμετοχή της σε πρωτοβουλίες όπως το IMEC και το EMGF την οδήγησαν στην υιοθέτηση μιας αποτυχημένης στρατηγικής διαρκών εντάσεων με στόχο την αύξηση του πολιτικού ρίσκου για τους επενδυτές.
ΕΙΚΟΝΑ 1
Energia.gr/Θεοδωρος Καρυώτης/
Τα προαναφερθέντα στοιχεία οικοδομούν το πλαίσιο των ενεργειακών εξελίξεων και σηματοδοτούν τα όρια μέσα στα οποία πρέπει να κινηθεί η Ελληνική κυβέρνηση, καθώς αναπτύσσεται μια συγκεντρωμένη και συντονισμένη αμερικανική ενεργειακή στρατηγική για την ευρύτερη περιοχή που περιλαμβάνει τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο.
Τα αμερικανικά οικονομικά συμφέροντα στη περιοχή είναι ιδιαιτέρως μεγάλα ,τόσο όσον αφορά στη μεταφορά και τροφοδοσία με αμερικανικό LNG, όσο και στον έλεγχο παλαιότερων και νέων εξορύξεων από τις Chevron και Exxon Mobil, καθώς και των υπαρχόντων αποθεμάτων σε υδρογονάνθρακες στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.
Η Λιβύη, παραμένει ένα σημείο κλειδί για την επέκταση και ολοκλήρωση των ενεργειακών σχεδίων, αφενός μεν λόγω της ασταθούς και διχασμένης πολιτικής εξουσίας, αφετέρου δε λόγω της μη ύπαρξης συμφωνίας προσδιορισμού ΑΟΖ με την Ελλάδα.
Ελλείψει συμφωνίας τα όρια της ΑΟΖ είναι η μέση γραμμή ή η ίση απόσταση από τις εκατέρωθεν γραμμές βάσης από τις οποίες μετράται το πλάτος της χωρικής θάλασσας . Αυτό αποφασίστηκε με το νόμο 4001/2011 ( παράγραφος 1 του άρθρου 156), του Γιάννη Μανιάτη, όπου καθορίστηκαν τα όρια της ΑΟΖ με αυτή της Λιβύης, δίνοντας πλήρη επήρεια στην Γαύδο.
Ο νόμος αν και αποτελεί εσωτερικό δίκαιο, φαίνεται να γίνεται αποδεκτός, τόσο από τη Λιβύη, όσο και από τη Chevron, τουλάχιστον μέχρι να ολοκληρωθούν οι επίσημες ανακηρύξεις και οριοθετήσεις, είτε με απευθείας συνεννόηση, είτε μέσω προσφυγής στο ΔΔΧ, όπου μπορεί να υπάρξουν αλλαγές στα όρια.
Κομβικά σημεία ήταν ανέκαθεν η μη αναγνώριση πλήρους επήρειας στη νήσο Γαύδο και το κλείσιμο του κόλπου της Σύρτης (γραμμή βάσης), απ’ όπου επιμένει η Λιβύη να μετράται η μέση γραμμή, χαρακτηρίζοντάς τον ως «ιστορικό κόλπο». Γι’ αυτό είχαν αποτύχει οι παλαιότερες προσπάθειες συνεννόησης.
Η Λιβύη θεωρεί το κόλπο της Σύρτης, ως κλειστό, χαράσσοντας τη γραμμή βάσης στα εξωτερικά όριά του, μήκους περίπου 300 ν. μ., ενώ το διεθνές δίκαιο θεωρεί «κλείσιμο κόλπου» πλάτους μέχρι 24ν.μ.. Φανταστείτε ότι η απόσταση αυτή θα ήταν πολύ εσωτερικά, στο κόλπο και αυτό θα επηρέαζε, υπέρ μας, τις γραμμές βάσης απ’ όπου μετρούνται τα χωρικά ύδατα και κατ’ επέκταση η ΑΟΖ.
Εξαίρεση αποτελούν οι «ιστορικοί κόλποι» και έτσι επιμένουν να τον χαρακτηρίζουν οι Λίβυοι. Στη προκειμένη περίπτωση όμως, δεν πληρούνται τα κριτήρια των άρθρων 7 και 10 της UNCLOS, οπότε δεν στηρίζεται νομικά αυτή η εξαίρεση.
«Αν γίνουν δεκτές οι γραμμές που επιθυμεί η Λιβυκή πλευρά. η μέση γραμμή με την Ελλάδα θα μετακινηθεί βορειότερα, μειώνοντας την ελληνική ΑΟΖ. Αντίθετα, αν υπολογιστεί από τις πραγματικές ακτές, το αποτέλεσμα είναι σαφώς δικαιότερο και νομικά ισχυρότερο», τονίζει η δικηγόρος και διεθνολόγος Δρ. κ. Αλιγιζάκη. Το Σεπτέμβριο 2025, επανεκίνησαν οι προσπάθειες καθορισμού ΑΟΖκαι πραγματοποιήθηκαν οι πρώτες συνεδριάσεις των τεχνικών επιτροπών. Για περισσότερα τεχνικά στοιχεία εδώ.
Η ενδεχόμενη προσφυγή στο ΔΔΧ για την οριοθέτηση ΑΟΖ με τη Λιβύη, και η πιθανότητα μη αποδοχής πλήρους επήρειας σε Κρήτη και Γαύδο, όπως έγινε και με την Αίγυπτο, αναμένεται να επηρεάσει τα νότια και πλευρικά όρια, τόσο της μέσης γραμμής Μανιάτη, όσο και της ΑΟΖ Ανατολικά, ίσως και της αντίστοιχης με Ιταλία, αν απορριφθεί το κλείσιμο της Σύρτης.
Στο πλαίσιο της εξασφάλισης των συμφερόντων των ΗΠΑ και των πετρελαϊκών εταιριών, η Αμερικανική κυβέρνηση έχει διορίσει ειδικό απεσταλμένο (Μ. Μπούλος) και επιδιώκει να συγκαλέσει σύσκεψη όλων των εμπλεκόμενων χωρών (Ελλάδα, Λιβύη, Αίγυπτος, Τουρκία).
Σκοπός είναι να δρομολογηθούν, συναινέσεις επίλυσης των διαφορών Λιβύης-Αιγύπτου και Λιβύης-Ελλάδας. Χωρίς αυτά δεν μπορεί να υπάρξει συνολική οριοθέτηση. Σε ορισμένα σημεία, μάλιστα, θα χρειαστεί τριμερής οριοθέτηση Ελλάδας-Αιγύπτου-Λιβύης. (Εξού και η πρόβλεψη στη σύμβαση για πιθανή αλλαγή νοτίων και πλευρικών ορίων). Η Ελληνική κυβέρνηση αντιπρότεινε άλλη σύνοδο με συμμετοχή και της Κύπρου.
Μερικές ακόμα επισημάνσεις κρίνονται απαραίτητες , ώστε οι αναγνώστες να αποκτήσουν μια ολοκληρωμένη εικόνα της πραγματικότητας και των δυσκολιών αλλά και των αναγκαίων συμβιβασμών, με γνώμονα πάντα το εθνικό συμφέρον.
Τα «ήρεμα νερά» στα Ελληνοτουρκικά, είναι το αποτέλεσμα μιας συγκυρίας όπου όλοι «βολεύονται» να κρατήσουν χαμηλά την ένταση για να τρέξουν άλλες, μεγαλύτερες ατζέντες και σχεδιασμοί.
Η Ελλάδα νιώθει ότι κινείται κάτω από μια ευρύτερη (αμερικανική) προστατευτική σκιά, η Τουρκία κερδίζει πόντους «θετικής εικόνας» και χρόνο, οι ΗΠΑ εξασφαλίζουν συνοχή στο ΝΑΤΟ και διαχειρίσιμη περιφερειακή κατάσταση, ενώ οι εταιρείες θέλουν το αυτονόητο: σταθερότητα για να επενδύσουν.
Η εταιρία γίνεται κύριος των θαλάσσιων περιοχών οπότε τα επιμέρους προβλήματα των χωρών υποβιβάζονται και αφήνονται… σε ρυθμίσεις ιδιωτικού δικαίου… Ναι, δεν παραχωρούνται κυριαρχικά δικαιώματα σε ιδιώτες, αλλά εκχωρείται το δικαίωμα αποκλειστικής χρήσης…
Τα ενεργειακά projects επιβάλλουν μια επενδυτική εκεχειρία. Όχι επειδή εξαφανίζουν ή λύνουν τις διαφορές, αλλά επειδή ανεβάζουν το κόστος της έντασης. Άρα οι κυβερνήσεις γίνονται πιο προσεκτικές, παρουσιάζοντας μια εμπορική-οικονομική συνεργασία, ως λύση.
Βραχυπρόθεσμα επιτυγχάνεται ηρεμία. Μεσοπρόθεσμα όμως, τίμημα είναι ότι οι εκκρεμότητες παγιώνονται, γίνονται συνήθεια, γίνονται «κανονικότητα». Κι όταν κάτι παγιώνεται χωρίς να λυθεί επιστρέφει. Συχνά πιο περίπλοκο (i-epikaira).
Αν αλλάξει το κλίμα, τότε δεν θα υπάρχουν μόνο ελληνοτουρκικές διενέξεις. Θα υπάρχουν και εταιρικές δεσμεύσεις, συμβατικά δικαιώματα, επενδυτικά χρονοδιαγράμματα, και η απαίτηση της αγοράς για σαφήνεια.
Ο πειρασμός να «πουληθεί» η λάμψη των ενεργειακών συμφωνιών ως λύση για τα πάντα, συμπεριλαμβανομένων και των Ελληνοτουρκικών, κάνοντας την επενδυτική εκεχειρία στρατηγικό άλλοθι, είναι ιδιαίτερα ελκυστικός, αλλά μακροχρόνια επικίνδυνος. Είναι ένας πολιτικός καιροσκοπισμός!
Αν η Χάγη προβεί σε διόρθωση της μέσης γραμμής, θα ανατραπούν και τα ελληνικά οικόπεδα και οι συμβάσεις με τις ξένες εταιρείες.
Η Chevron είναι προφανές ότι επιδιώκει να ενοποιήσει την Ανατολική Μεσόγειο, ώστε να μεγιστοποιήσει τα κέρδη της από όποια κοιτάσματα εντοπιστούν. Και, προφανώς, έχοντας και τη στήριξη της αμερικανικής κυβέρνησης, δεν θα πτοηθεί ούτε θα δεχθεί να ρισκάρει τα συμφέροντά της στον βωμό των εθνικών διεκδικήσεων και των ανταγωνισμών των χωρών της περιοχής.
Η Chevron αποκτώντας τα δικαιώματα οικοπέδων της Λιβύης που είναι εφαπτόμενα με τα ελληνικά και πιθανόν διαθέτουν γεωλογικά συνορεύοντα κοιτάσματα, δημιουργεί συνθήκες για συνεκμετάλλευση των οικοπέδων, καθώς είναι προφανές ότι θα υπάρξουν οικονομίες κλίμακας τόσο στις έρευνες όσο και στις υποδομές γεωτρήσεων και εξόρυξης. Και η μόνη λύση για να μην ανατραπεί όλο το πρόγραμμα θα είναι η Chevron να αναλάβει τη διαχείριση με ένα μοντέλο συνεκμετάλλευσης, όπου απλώς θα αλλάξουν τα ποσοστά συμμετοχής της Ελλάδας και της Λιβύης.
Figure3 GREEK GATEWAY/ What Turkey is doing to Greece
Αυτό ίσως αποτελέσει μοντέλο και για τα ελληνοτουρκικά, που μπροστά στα κέρδη ιδιωτών και πιέσεις προστατών, που δεν πολυπιστεύουν στο Διεθνές Δίκαιο, ίσως αναγκαστεί κάποια μελλοντική κυβέρνηση σε στρατηγική υποχώρηση. Η μη άσκηση του κυριαρχικού δικαιώματός μας για επέκταση χωρικής θάλασσας μέχρι τα 12 ν. μ. , ώστε από εκεί να μετράει η ΑΟΖ, είναι μια άρνηση του Διεθνούς δικαίου, που κατά τα άλλα επικαλούμαστε !
Εν κατακλείδι, η εθνική στρατηγική δεν χτίζεται με υπεκφυγές αλλά με καθαρές γραμμές και ειλικρίνεια απέναντι στον ελληνικό λαό. Το Ισραήλ καλώς ή κακώς επιδιώκει να κλείσει τα εκκρεμή μέτωπα, πριν αποκομίσει κέρδη από τον IMEC και τις συμφωνίες του ABRAAM .
Απόστολος Τσιμογιάννης
Ο Απόστολος Τσιμογιάννης είναι Υποστράτηγος (ε.α), με μεγάλη επιτελική και διοικητική εμπειρία στον τομέα των Millitary Logistics. Έχει υπηρετήσει σε ανάλογη επιτελική θέση του NATO/NSPA. Είναι τακτικό μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Logistics.
